Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
Dromerig vluchtelingenkamp

Zaatari Djinn

Nederland, 2016 | Catherine van Campen
De Nederlandse documentairemaker Catherine van Campen biedt in Zaatari Djinn een originele verbeelding van het leven van kinderen in een groot vluchtelingenkamp, die nieuwsclichés ontstijgt en ondermijnt. Toch bevredigt het niet helemaal.

Alles wat vaak in het nieuws komt, verwordt tot visuele clichés. Dus ook vluchtelingenkampen. Plaatsen met soms tienduizenden bewoners die vaak jarenlang bestaan, worden gereduceerd tot de grafische eenvormigheid van prefabwoningen in een UNHCR-­grid. Een kil beeld, dat past bij onze verwach­tingen van een opvangkamp als een soort gevangenis.
Zulke beelden zijn nauwelijks te zien in Zaatari Djinn van de Nederlandse documentairemaker Catherine van Campen. Zij filmde het Jordaanse vluchtelingenkamp Zaatari en met name de Syrische kinderen die er verblijven, observerend, zintuiglijk, met veel close-ups. De kijker krijgt weinig expliciete informatie, cijfers en uitleg. Wel vangen we af en toe flarden van gesprekken op, zoals wanneer iemand overweegt terug te gaan naar Syrië — en daar dus blijkbaar vandaan komt.
De beelden en het sounddesign zijn bijzonder, zeker voor zo'n onderwerp, en creëren een dromerige sfeer. De handheld camera beweegt een beetje golvend; in het geluid overheerst vaak de stilte — de rest van het kamp klinkt ver weg, het kind bevindt zich in een eigen wereld.
Die stijlkeuze levert fraaie afzonderlijke opnamen op, maar vormt ook een probleem. De film toont de veerkracht van kinderen die vaak de eersten zijn die weer gaan spelen op de puinhopen van een oorlog. Maar de introverte, dromerige filmstijl (van het type: laatste lome zomeravond voordat school weer begint) verbeeldt juist afstand tot de wereld, alsof de kinderen niet echt contact hebben met de mensen om hen heen — en dus ook niet met ons. Tot de beste scènes van de film behoren daarom enkele gesprekjes tussen moeder en kind waarin die interactie wel zichtbaar wordt.
Ook het begin van de film, waarin een voice-over vertelt over engelen en djinns, geesten, geeft aan dat de filmmaker afstand wil houden tot de praktische werkelijkheid van het leven in een vluchtelingenkamp. Maar het verband met de rest van de film bleef me onduidelijk; blijkens de persmap verwijst de titel naar een meisje dat voor Van Campen een muze, een 'goede djinn' was. Dat had ik er niet uitgehaald.
Met zo'n observerende cameravoering, met nauwelijks uitleg, leer je protagonisten bovendien maar langzaam kennen. Er was daarom veel voor te zeggen geweest het bij één kind te houden. Mijn favoriet zou de vrolijke, opstandige 12-jarige Fatma geweest zijn, die van alle geportretteerden het meest in een eigen wereld lijkt te leven en daarmee het beste bij de filmstijl past. Van Campen volgt echter vier kinderen; misschien om een universeler beeld van kinderen in een vluchtelingenkamp te geven, maar daarvoor zijn veel van hun wederwaardigheden dan weer te particulier en anekdotisch.

Kees Driessen


top
Zaatari Djinn

Maart 2017 #396



Productie
Iris Lammertsma
Boudewijn Koole
Regie en scenario
Catherine van Campen
Camera
Jean Counet
Jefrim Rothuizen
Montage
Albert Markus
Geluid
Mark Wessner
Muziek
Alex Sim

Kleur, 90 minuten

Distributie
Cinema Delicatessen
Te zien
vanaf 2 maart in de bioscopen en on demand via Filmthuis

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl