The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
De wereld is gemaakt voor mannen

VIRGINA

Joegoslavië/Frankrijk, 1991 | Srdjan Karanovic
Het programma van het laatste Filmfestival Rotterdam bevatte ook een paar Servische films. "Gefundenes fressen" voor schandaaljagers. Doorbrak Rotterdam de in 1992 tegen Servië ingestelde culturele boycot niet? Het antwoord op de vraag bleef in de diplomatieke mist hangen, dus werden de films vertoond. Gelukkig maar, anders was Virgina aan onze ogen voorbijgegaan: een uitgebalanceerde film die de wrede, onmenselijke gevolgen toont van starre, traditionele opvattingen.

De eerste beelden in Virgina zetten de toon: we zien een uitgedroogd, rotsig landschap, dat zindert in de zon. Een bezwete man wordt omhuld door stofwolken en neemt een paar slokken uit zijn veldfles. Wordt dit een leuke western? De volgende pijnlijke scène straft die gedachte af: in een boerenhut valt een zwangere vrouw op haar knieën en smeekt om regen en een zoon. Even later baart ze in haar eentje — haar stugge, zwijgzame man loopt buiten rond — een kind. Als ze haar pasgeborene bekijkt, barst ze in huilen uit. Waarna de man binnenkomt en emotieloos vraagt: "Weer een meisje?" (Het gezin telt al twee dochters) Als de vrouw bevestigend huilt, pakt hij een geweer, grist het kind uit de armen van de moeder en beent naar buiten.

Geslachtsverandering
Servië kende in de vorige eeuw een extreem patriarchale cultuur. "De vrouw is een zak om kinderen te dragen", heette het. Meisjes waren ballast voor het gezin, jongens betekenden werkkracht. Gezinnen zonder mannelijke stamhouder waren gedoemd uit te sterven, in deze cultuur een vernederende, ondragelijke gedachte. Dergelijke gezinnen verkeerden op de laatste trede van de dorpshiërarchie. De sociale dwang om een zoon voort te brengen, verleidde sommige ouders om hun pasgeboren dochter als zoon op te laten groeien. Natuurlijk moest dit geheim blijven voor de dorpsgenoten.
Virgina analyseert de psychologische gevolgen van de geheime geslachtsverandering die in de vorige eeuw op het Servische platteland plaatsvond. In plaats van de baby dood te schieten, bedenkt de man zich en besluit dat de pasgeborene een jongetje zal zijn. Pas als de vrouw een zoon zal baren, zal het kind zich volgens zijn biologische aanleg mogen ontwikkelen.
Srdjan Karanovic slaagt er uitstekend in te laten zien wat deze beslissing voor het gezin betekent. De zwaarste rol rust natuurlijk op de schouders van het opgroeiende meisje, Stephan genoemd: het is haar taak de leugen geloofwaardig te houden. Marta Keler speelt deze rol subtiel, apathie en rebellie wisselen elkaar af. De Felix die zij in 1991 ontving voor haar prestatie is terecht.
Vooral als de puberteit aanbreekt, staat Stephan voor een onmenselijke krachtproef: een strak getrokken doek moet de groei van haar borsten tegengaan, een stiekeme ontmoeting met leeftijdsgenoten wordt door haar vader afgestraft met opsluiting. De gezinscontacten met de buitenwereld worden tot een minimum beperkt, want overal schuilt gevaar. Als onverwachts familie op bezoek komt, raakt het gezin bijna in paniek. "Je bent zo mooi als een meisje", merkt een oom in de nerveuze sfeer op tegen Stephan, die dichtklapt en geen woord weet uit te brengen.

Uitstoting
De dramatische tegenpool van Stephan is de vader. Een bruut, jawel, iemand die tegen zijn vrouw scheldt dat ze geen jongens, maar uitsluitend ongeluk kan baren, hoeft niet te rekenen op sympathie van de toeschouwer. Toch is deze man in de visie van Karanovic eveneens slachtoffer. De radeloze ziel zet alle middelen in om de positie van zijn gezin in de traditionele dorpsgemeenschap overeind te houden. Het belang van de individuele gezinsleden is daaraan ondergeschikt. Niet onbegrijpelijk, want uitstoting betekent in deze primitieve gemeenschap honger. Zonder steun van anderen valt niet te overleven.
En de moeder? Zij is het meest treurige personage. Is Stephan nog jong en in hoopvolle afwachting van een betere toekomst, bij de moeder ebt de levenkracht langzaam weg. "Je kunt beter man zijn, want de hele wereld is gemaakt voor mannen", merkt zij moegestreden op tegen haar dochter. Om Stephan te bevrijden van het wrede rollenspel laat zij zich niettemin nog een keer zwanger maken. Met wanhopig optimisme ("Ik voel een gewicht aan de linkerkant van mijn buik, dus het is een jongen") klampt ze zich vast aan wat de redding voor Stephan en de rest van het gezin moet zijn.

Virgina is een fraai ingetogen en uitgebalanceerde film die een wrede traditie niet toont in een voor de hand liggend zwart-wit beeld, maar recht doet aan de complexiteit van ingesleten, diepgewortelde waarden en normen. Als er al een schuldige is, dan zoekt Karanovic die in het onherbergzame, dorre, onvruchtbare landschap, dat de inwoners uitermate kwetsbaar maakt. Iedere onverwachte klimaatwisseling leidt tot honger. Regelmatig zoomt de camera in op de uitgedroogde aardbodem. In zo'n weerbarstige natuurlijke omgeving wordt de liefde zwaar op de proef gesteld. Kunnen mensen nog van elkaar houden als zij gedwongen zijn boomschors te eten?
Virgina toont onbedoeld ook de waanzin van culturele boycots aan. Gebrek aan uitwisseling van ideeën is een uitstekend middel om starre tradities in stand te houden. Hoe meer Servische films in Nederland hoe beter!

Jos van der Burg



top
VIRGINA

Juni 1993 #135

Produktie
Rajko Grlic
Mladen Koceic
Regie
Srdjan Karanovic
Scenario
Srdjan Karanovic
Milen Marinovic
Camera
Slobodan Trninic
Geluid
Michel Brethez
Montage
Branislav Ceperac
Babeth Siramdane
Muziek
Zoran Simjanovic
Met
Marta Keler
Miodrag Krivokapic
Ina Gogalova
Igor Bjelan

Kleur, 100 minuten

Distributie
Contact Film Cinematheek
Te zien
vanaf 17 juni

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


V

V FOR VENDETTA
V.I.S.S.E.N.
VA SAVOIR
VA, VIS ET DEVIENS
VAARWEL PAVEL
Les vacances du petit Nicolas
VACAS
Vacation
DE VADER VAN DE SOLDAAT
VALE ABRAÃO
VALENTÍN
VALENTINE
VALENTINE'S DAY
Valentino
Valerian and the City of a Thousand Planets
VALERIE AND HER WEEK OF WONDERS
Valhalla Rising
VALIANT
VALKYRIE
THE VALLEY OF THE BEES
VALS LICHT
VALSE WALS
LES VALSEUSES
De vampier zusjes
Vampierzusjes 2: Vleermuizen in je buik
Vampire Academy
VAMPIRE IN BROOKLYN
VAMPIRES SUCK
Vamps
VAMPYR
THE VAN
VAN GOD LOS
VAN GOGH
VAN HELSING
VAN MANNEN EN MERRIES
De Van Waveren Tapes
VAN WILDER: PARTY LIAISON
VANILLA SKY
THE VANISHING
VANTAGE POINT
Varg Veum: Het uur van de wolf
VARSITY BLUES
VATEL
Vazante
Vele hemels boven de zevende
LE VÉLO DE GHISLAIN LAMBERT
VELVET GOLDMINE
VENDREDI SOIR
LA VENGEANCE D'UNE BLONDE
VENGEANCE IS MINE
VENGO
VENOM
Du vent dans mes mollets
LA VENTANA
Ventoux (Nicole van Kilsdonk over)
VENUS
VENUS BOYZ
Venus in Fur
VENUS IN FURS
VERA DRAKE
VERBORGEN GEBREKEN
De verbouwing
VERDER DAN DE MAAN
THE VERDICT
VERDWAALD IN HET GEHEUGENPALEIS
Verdwijnen
VERGEEF ME
De vergeten krijgers
HET VERHAAL VAN XIAO YAN
VERHÄNGNIS
Verliefd op Ibiza
Verloop van jaren — Dichter bij Remco Campert (The Passing Years)
DE VERLOREN KOLONIE
DE VERLOREN SCHAT VAN DE TEMPELRIDDERS II
DE VERLOSSING
VERONICA GUERIN
Veronica Mars
VERS LE SUD
THE VERSACE MURDER
VERSAILLES
DAS VERSPRECHEN
DE VERSTEKELING
VERTICAL LIMIT
VERTIGO
VERY BAD THINGS
A VERY BRADY SEQUEL
VET HARD
LA VEUVE DE SAINT-PIERRE
Una via a Palermo
LOS VIAJES DEL VIENTO
Viceroy's House
VICKY CRISTINA BARCELONA
VICTOR... PENDANT QU'IL EST TROP TARD
Victoria
Victoria and Abdul
LA VIDA ES SILBAR
LA VIDA QUE TE ESPERA
VIDEOCRAZY
Videodrome
VIDEOMAPPINGS: AÏDA, PALESTINE
Une vie
LA VIE AU RANCH (Sophie Letourneur over)
La vie d'Adèle
La vie d'une autre
La vie de Jean-Marie
La vie de Jésus
LA VIE EN ROSE
Une vie meilleure
LA VIE MODERNE
LA VIE PROMISE
LA VIE RÊVÉE DES ANGES
LA VIE SUR TERRE
LA VIEILLE QUI MARCHAIT DANS LA MER
DE VIER ELEMENTEN
VIER MINUTEN
The View from Our House
VIEW FROM THE TOP
VIJF AVONDEN
De vijf en de piratenschat
VIJF KIDS EN IK
HET VIJFDE SEIZOEN
VILLA AMALIA
VILLA DES ROSES
THE VILLAGE
VILLAGE OF DREAMS
Vincent
VINCERE
VINYAN
VIOLA DI MARE
VIOLENT COP (SOMO OTOKO KYOBO NI TSUKI)
VIOLENT TRADITION
Violet
Violeta Went to Heaven
Violette
Virgin Mountain
THE VIRGIN SUICIDES
VIRGINA
VIRUS
VISAGE (Tsai Ming-liang over)
Visages villages
VISION
The Visit
The Visit, an Alien Encounter
LES VISITEURS
LES VISITEURS 2: LES COULOIRS DES TEMPS
THE VISITOR
LA VITA È BELLA
VITAL
Viva la libertà!
VIVA LALDJÉRIE
VIVA ZAPATERO!
VIVE ELLE
VIVE L'AMOUR (AIQING WANSUI)
VIZONTELE
VLEES
VLIEGEN NAAR DE MAAN 3D
DE VLIEGENDE HOLLANDER
DE VLIEGENIERSTER VAN KAZBEK
DE VLINDER TILT DE KAT OP
Een vlucht regenwulpen
VODKA LEMON
VOICES OF BAM
LA VOIE LACTÉE
Voir du pays
VOLAVÉRUNT
VOLCANO (Mick Jackson)
Volcano (Rúnar Rúnarsson)
LE VOLEUR D'ENFANTS
VOLEURS DE CHEVAUX
VOLGENS DE VOGELS
VOLLE MAAN
VOLVER
Het vonnis
Voor elkaar gemaakt
Voor ik doodga
VOORLAND
The Vow
Vox populi
VOY A EXPLOTAR
Voyage à travers le cinéma français
VOYAGE AU DÉBUT DU MONDE
LE VOYAGE DU BALLON ROUGE
The Voyeur
VREEMD BLOED
DE VRIENDSCHAP
DE VUURTOREN
¡Vivan las antipodas!