The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Jonathan Rhys Meyers in Velvet goldmine: visueel verbluffend Een labyrint vol glitter

VELVET GOLDMINE

Verenigde Staten, 1997 | Todd Haynes
Met een knipoog naar Oscar Wilde, David Bowie en Citizen Kane brengt de Amerikaanse regisseur Todd Haynes in Velvet goldmine een eerbetoon aan de Britse glamrock van begin jaren zeventig. Het uiterlijk vertoon dat de muziekstroming kenmerkte, resulteert in een visueel overdonderende film, de voor glamrock typerende mystificaties krijgen een weerslag in het scenario, dat een complex labyrint opwerpt.

Rond de Britse première van zijn nieuwe film was Todd Haynes te gast bij een cultureel programma op de BBC. De presentator viel meteen met de deur in huis en vroeg of de regisseur opzettelijk een film had gemaakt waar geen touw aan vast te knopen valt. Er klonk instemmend gejuich uit de zaal: kennelijk had geen van de aanwezigen de complexe structuur van Velvet goldmine kunnen ontrafelen. Het is een bezwaar dat ook in Amerikaanse recensies werd geuit. Waar Haynes' vorige film, het in Nederland niet uitgebrachte, miskende meesterwerk [Safe], zich met benauwend resultaat volledig op de belevingswereld van een door allergieën geplaagde vrouw concentreerde, omvat de ambitieuze opvolger zoveel personages en ideeën dat de kijker het spoor al snel bijster raakt.
De film volgt in grote lijnen de structuur van Orson Welles' Citizen Kane: een journalist reconstrueert het met flashbacks geïllustreerde leven van een popster. Gevraagd naar zijn drijfveren geeft Haynes in interviews echter te kennen dat hem eerder een tripfilm als Kubricks 2001: A space odyssey of Donald Cammells Performance voor ogen stond. Daarin is hij zeker geslaagd. Zijn film is niet voor een gat te vangen en omvat veel visueel verbluffende scènes en prikkelende ideeën, maar wat belangrijker is: al die dwaalsporen, zijpaden en onbeantwoorde vragen mogen misschien frustreren, ze vormen een passende illustratie van de essentie van glamrock, een muziekstroming die mystificatie van popsterren en een ambivalente seksualiteit op de voorgrond plaatste.

Sterrenkind
Al veroorlooft Haynes zich de nodige dichterlijke vrijheden, het centrale personage van Brian Slade vertoont veel overeenkomsten met David Bowie. De titel van de film is ontleend aan de B-kant van een obscure Bowie-single die pas vier jaar na de opname in 1971 uitgebracht werd. Waar Bowie zich in datzelfde jaar tot de buitenaardse rockster Ziggy Stardust transformeerde, vindt Slade zichzelf opnieuw uit als Maxwell Demon, en net als bij het voorbeeld maakt de herboren rockster via een geënsceneerde moordaanslag een einde aan zijn alter ego. Haynes legt een verband tussen glittergod Slade/Demon en Oscar Wilde, in de prachtige proloog opgevoerd als een door een ufo te vondeling gelegd sterrenkind dat al op de lagere school verklaart een popidool te willen worden.
En daar blijft het niet bij: de ultieme dandy Wilde keert een eeuw later ogenschijnlijk terug als Jack Fairy (een oud scheldwoord voor homoseksuelen), een ongrijpbaar en marginaal cultfiguur die met zijn buitenissige imago de trend zet die door anderen zal worden uitgemolken. Slade wordt een ster door zich zowel aan Fairy als de Amerikaanse punkrocker Curt Wild te spiegelen, waarbij die laatste overduidelijk naar Iggy Pop gemodelleerd is. De oogverblindende wereld van Velvet goldmine wordt bevolkt door sterren die kort maar hevig schitteren door anderen in de overtreffende trap na te bootsen, en door hun rolmodellen, die dergelijke mystificaties niet nodig hebben: Curt Wild haalt net als Iggy Pop de eindstreep zonder een spat te veranderen.

Fletse nachtmerrie
Zonder de complexe Citizen Kane-structuur zou de film ongetwijfeld een stuk gemakkelijker te volgen zijn en de in 1984 gesitueerde speurtocht van de journalist is lang niet zo interessant als de flamboyante glamrock-periode. Daar komt nog bij dat acteur Christian Bale als de speurneus volledig verbleekt naast Slade/Demon Jonathan Rhys Meyers, diens door Toni Collette vertolkte vrouw en pseudo-Iggy Ewan McGregor, wiens zwabberende accent gecompenseerd wordt door een krankzinnige podiumact. De liefdevolle en kleurrijke reconstructie van het glamtijdperk, in beeld en geluid, smaakt naar meer, de jaren tachtig ogen als een fletse nachtmerrie.
Zonder dat sobere kader zouden de glittergoden echter lang niet zo prachtig schitteren, het verleden van de journalist geeft Haynes bovendien de mogelijkheid de impact van popidolen op hun fans weer te geven. In een deels autobiografische verhaallijn geeft hij de journalist een verleden als een met zijn homoseksualiteit worstelende puber mee: de opzichtige seksuele uitstraling van zijn idolen verleidde hem ertoe zijn eigen seksualiteit te omarmen en hij wordt daar met de ultieme droom van iedere fan ruimschoots voor beloond.
Haynes neemt veel hooi op zijn vork en maakt het zijn publiek niet gemakkelijk, maar hij levert daarmee wel een unieke film af. Gefictionaliseerde rockfilms plaatsten voorheen de ster of de fan op de voorgrond, Haynes kiest ervoor het perspectief van beiden te tonen. Dat maakt zijn film tot een meer persoonlijk statement over het belang van de popcultuur. Wie ooit met uiterlijk vertoon aansluiting zocht bij een aan muziek opgehangen subcultuur zal aan de film veel plezier kunnen beleven. Wie op zoek is naar een hapklare brok nostalgie is bij Haynes beslist aan het verkeerde adres.

Bart van der Put



top
VELVET GOLDMINE

Februari 1999 #197

Productie
Christine Vachon
Regie en scenario
Todd Haynes
Camera
Mrayse Alberti
Geluid
Peter Lindsay
Montage
James Lyons
Muziek
Carter Burwell
Met
Jonathan Rhys Meyers
Christian Bale
Ewan McGregor
Toni Collette

Kleur, 123 minuten

Distributie
RCV Film Distribution
Te zien
vanaf 18 februari en tijdens het Filmfestival Rotterdam

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


V

V FOR VENDETTA
V.I.S.S.E.N.
VA SAVOIR
VA, VIS ET DEVIENS
VAARWEL PAVEL
Les vacances du petit Nicolas
VACAS
Vacation
DE VADER VAN DE SOLDAAT
VALE ABRAÃO
VALENTÍN
VALENTINE
VALENTINE'S DAY
Valentino
Valerian and the City of a Thousand Planets
VALERIE AND HER WEEK OF WONDERS
Valhalla Rising
VALIANT
VALKYRIE
THE VALLEY OF THE BEES
VALS LICHT
VALSE WALS
LES VALSEUSES
De vampier zusjes
Vampierzusjes 2: Vleermuizen in je buik
Vampire Academy
VAMPIRE IN BROOKLYN
VAMPIRES SUCK
Vamps
VAMPYR
THE VAN
VAN GOD LOS
VAN GOGH
VAN HELSING
VAN MANNEN EN MERRIES
De Van Waveren Tapes
VAN WILDER: PARTY LIAISON
VANILLA SKY
THE VANISHING
VANTAGE POINT
Varg Veum: Het uur van de wolf
VARSITY BLUES
VATEL
Vazante
Vele hemels boven de zevende
LE VÉLO DE GHISLAIN LAMBERT
VELVET GOLDMINE
VENDREDI SOIR
LA VENGEANCE D'UNE BLONDE
VENGEANCE IS MINE
VENGO
VENOM
Du vent dans mes mollets
LA VENTANA
Ventoux (Nicole van Kilsdonk over)
VENUS
VENUS BOYZ
Venus in Fur
VENUS IN FURS
VERA DRAKE
VERBORGEN GEBREKEN
De verbouwing
VERDER DAN DE MAAN
THE VERDICT
VERDWAALD IN HET GEHEUGENPALEIS
Verdwijnen
VERGEEF ME
De vergeten krijgers
HET VERHAAL VAN XIAO YAN
VERHÄNGNIS
Verliefd op Ibiza
Verloop van jaren — Dichter bij Remco Campert (The Passing Years)
DE VERLOREN KOLONIE
DE VERLOREN SCHAT VAN DE TEMPELRIDDERS II
DE VERLOSSING
VERONICA GUERIN
Veronica Mars
VERS LE SUD
THE VERSACE MURDER
VERSAILLES
DAS VERSPRECHEN
DE VERSTEKELING
VERTICAL LIMIT
VERTIGO
VERY BAD THINGS
A VERY BRADY SEQUEL
VET HARD
LA VEUVE DE SAINT-PIERRE
Una via a Palermo
LOS VIAJES DEL VIENTO
Viceroy's House
VICKY CRISTINA BARCELONA
VICTOR... PENDANT QU'IL EST TROP TARD
Victoria
Victoria and Abdul
LA VIDA ES SILBAR
LA VIDA QUE TE ESPERA
VIDEOCRAZY
Videodrome
VIDEOMAPPINGS: AÏDA, PALESTINE
Une vie
LA VIE AU RANCH (Sophie Letourneur over)
La vie d'Adèle
La vie d'une autre
La vie de Jean-Marie
La vie de Jésus
LA VIE EN ROSE
Une vie meilleure
LA VIE MODERNE
LA VIE PROMISE
LA VIE RÊVÉE DES ANGES
LA VIE SUR TERRE
LA VIEILLE QUI MARCHAIT DANS LA MER
DE VIER ELEMENTEN
VIER MINUTEN
The View from Our House
VIEW FROM THE TOP
VIJF AVONDEN
De vijf en de piratenschat
VIJF KIDS EN IK
HET VIJFDE SEIZOEN
VILLA AMALIA
VILLA DES ROSES
THE VILLAGE
VILLAGE OF DREAMS
Vincent
VINCERE
VINYAN
VIOLA DI MARE
VIOLENT COP (SOMO OTOKO KYOBO NI TSUKI)
VIOLENT TRADITION
Violet
Violeta Went to Heaven
Violette
Virgin Mountain
THE VIRGIN SUICIDES
VIRGINA
VIRUS
VISAGE (Tsai Ming-liang over)
Visages villages
VISION
The Visit
The Visit, an Alien Encounter
LES VISITEURS
LES VISITEURS 2: LES COULOIRS DES TEMPS
THE VISITOR
LA VITA È BELLA
VITAL
Viva la libertà!
VIVA LALDJÉRIE
VIVA ZAPATERO!
VIVE ELLE
VIVE L'AMOUR (AIQING WANSUI)
VIZONTELE
VLEES
VLIEGEN NAAR DE MAAN 3D
DE VLIEGENDE HOLLANDER
DE VLIEGENIERSTER VAN KAZBEK
DE VLINDER TILT DE KAT OP
Een vlucht regenwulpen
VODKA LEMON
VOICES OF BAM
LA VOIE LACTÉE
Voir du pays
VOLAVÉRUNT
VOLCANO (Mick Jackson)
Volcano (Rúnar Rúnarsson)
LE VOLEUR D'ENFANTS
VOLEURS DE CHEVAUX
VOLGENS DE VOGELS
VOLLE MAAN
VOLVER
Het vonnis
Voor elkaar gemaakt
Voor ik doodga
VOORLAND
The Vow
Vox populi
VOY A EXPLOTAR
Voyage à travers le cinéma français
VOYAGE AU DÉBUT DU MONDE
LE VOYAGE DU BALLON ROUGE
The Voyeur
VREEMD BLOED
DE VRIENDSCHAP
DE VUURTOREN
¡Vivan las antipodas!