The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
De dood in het leven

VALS LICHT

Nederland, 1993 | Theo van Gogh
Je zou het bijna vergeten door de voortdurende opwinding over zijn provocerende columns, maar Theo van Gogh (35) is in de eerste plaats filmmaker. De man die naar eigen zeggen over een 'onwaarschijnlijk groot ego' beschikt, vindt dat zijn belangrijkste activiteit. Het schrijven beoefent hij vooral om de aardigheid ("het is een spelletje") en het zorgt voor brood op de plank. Vanaf deze maand kan Vals licht worden bezocht, zijn zesde film. De film, geïnspireerd op de roman van Joost Zwagerman, behandelt een liefdesrelatie tussen een hoer en een student. Drie jaar na Loos eindelijk weer eens een filmreden om Van Gogh te bezoeken. "Ik heb het gevoel dat ik, en iedereen om mij heen, allang dood is."

Theo van Gogh is korte tijd geleden gescheiden. Tijdens het gesprek herinnert een lege kinderbox in de hoek van de kamer aan Lieuwe, zijn zoontje van anderhalf jaar, dat hij na het vertrek van zijn geliefde in deeltijd opvoedt. De nieuwe situatie heeft een sterk afgeslankte Van Gogh opgeleverd: "Ik ben afgevallen omdat ik na mijn scheiding mijn kind wilde blijven zien. Het opvoeden van een kind verdraagt zich nu eenmaal slecht met drinken. Zo eenvoudig is dat. Voorlopig sta ik droog. Het drinken komt wel weer."
Tijdens het gesprek rinkelt herhaaldelijk de telefoon, want twee dagen voor het interview vond de zoveelste aflevering plaats van het juridische feuilleton rond Van Goghs wel of niet antisemitische opmerkingen in een column van zeven jaar geleden. Tweeduizend gulden boete en een maand voorwaardelijk werden dit keer geëist. Als de rechter de eis overneemt, staat van Gogh bij herpublicatie van de gewraakte opmerkingen een maand cel te wachten. De immer strijdbare Van Gogh zit er niet mee, integendeel: "Als ik een maand voorwaardelijk krijg, dan laat ik die column onmiddellijk herdrukken, zodat zij mij wel moeten oppakken. Ik hoop dat zij mij opsluiten, vol verwachting klopt mijn hart. Denken zij mij zo te kunnen afschrikken? Als ik in de gevangenis zit, zal ik met verdubbelde kracht columns schrijven." En verontwaardigd: "Ik krijg het imago van een neo-nazi opgeplakt en dat ben ik niet. Terwijl Jules Croiset geheel vrijuit gaat. Terwijl die man mensen opbelde met de aankondiging dat hij hun kinderen zou ontvoeren, wordt tegen mij een maand geëist. Natuurlijk: Jules Croiset was niet toerekeningsvatbaar. (Lachend) Dat is mijn grote handicap: ik ben geheel toerekeningsvatbaar." Waarna hij zijn tirade besluit met de mededeling dat Leon de Winter 'een drollenbak' is. Piet Grijs en andere columnisten kunnen opgelucht ademhalen: Van Gogh zal hun als onderwerp voorlopig niet ontvallen.

Sardonisch
Genoeg daarover, de reden voor het interview is Vals licht, daar zijn we voor gekomen. Wat trok Van Gogh aan in deze roman, die zich afspeelt in de schaduwwereld van de prostitutie, waar een jong, groen en wat sullig studentje verliefd raakt op een doorgewinterde hoer, die pathologisch liegt? "Ik las het manuscript van Vals licht", aldus van Gogh, "en wat mij intrigeerde was de thematiek van het liegen. Dat heb ik uitvergroot in deze film, die een vrije bewerking van het boek is. Ik heb niet de intentie gehad de roman letterlijk te volgen. Sommige zaken heb ik weggelaten, andere heb ik sterker aangezet. Kijk, ik had een soort Franse film kunnen maken over een tragische liefde, maar ik hou daar niet van. Ik wil geen heftige emoties oproepen, zodat iedereen met een brok in de keel naar dit gedoemde liefdespaar kijkt. Ik wil sardonische films maken. En ik vind dat dat gelukt is."
Waarna zich een discussie ontspint tussen interviewer en geïnterviewde. Eerstgenoemde mist een stevige dramatische ontwikkeling en vindt de film geregeld ontsporen in groteske, karikaturale scènes. Van Gogh: "Ik heb geen realistische film over de prostitutie willen maken. Vals licht is een sprookje, dat gaat over de onmogelijkheid van de liefde. De film kijkt naar de liefde als een bij voorbaat reddeloze poging, als iets dat nooit zal lukken. De personages zijn stripfiguren, die in slechtheid niet voor elkaar onderdoen. Waarom ze slecht zijn? Slechte mensen zijn altijd interessanter dan goede mensen. Het laagje beschaving is maar dun. Het aardige van deze film is dat hij de genres van het melodrama en de thriller vermengt. Dat thrillerelement is in het boek inderdaad niet zo sterk aanwezig, maar ik vind dat je mensen ook wat vermaak moet bieden."

Babbeldoosjes
De relatie tussen de student (Ellik Bargai) en de hoer (Amanda Ooms) zorgt voor het melodramatische element; Thom Hoffman en Tom Jansen zorgen met hun criminele achtergrond voor het thrillereffect. Zoals in Loos (1989), Van Goghs voorlaatste film, Tom Jansen als advocaat ten onder ging aan een femme fatale, zo raakt in Vals licht Ellik Bargai volledig in de ban van zijn geliefde hoer. In beide films blinken mannen niet uit in helder en koel denken, maar zijn zij slachtoffer van een gepassioneerde verliefdheid. Van Gogh: "Vrouwen zijn in het algemeen sterker dan mannen. In mijn omgeving en in mijn films komen mannen niet als sterke macho's naar voren, maar als sukkels en suckers. Als je het psychologisch wilt duiden: ik heb een vergruizeld man- en vrouwbeeld. De meeste vrouwen vind ik babbeldoosjes. Vrouwen denken niet met hun hoofd, maar met hun kut. Dat biedt veel voordelen. Zij zijn doortrapter, maar gevoelsmatig sterker. Eigenlijk word je voortdurend naar de slachtbank geleid, dat is het mannelijk lot. Wat niet wil zeggen dat ik vrouwen zou willen missen in mijn leven."

Omdat Van Gogh van Vals licht geen realistische zedenschets wilde maken, heeft hij ook geen research gedaan in de wereld van de betaalde seks. Van Gogh: "Ik heb niets met die wereld. Ik ben nog nooit naar de hoeren geweest. Een tijdje geleden kreeg ik van een vriend een Poolse dame, gekleed in een leuk bontmanteltje, voor een avond cadeau. Omdat ik zo bescheten ben, wist ik niet wat mij overkwam. Ik vroeg haar naar haar seksuele fantasieën. Enfin, vijf uur later haalde ik mijn tong uit haar edele delen en beliep de rekening 1250 gulden. Ik nam afscheid met het vage vermoeden dat er iets van genot uit haar lendenen had gesproken. Maar misschien speelde ze dat wel. Nee, vaker hoef ik niet. Een keer is wel genoeg."

Nachtmerrie
Waarna Van Gogh plotseling met een ontboezeming komt: "Ik heb dat nog nooit gezegd, maar de sleutelzin in de film is het moment dat de twee hoofdpersonages in bad zitten en hij tegen haar zegt: 'Zou iedereen al dood zijn, maar het ons vergeten zijn te vertellen'. Daar gaat al mijn werk over, dat is mijn thematiek. Mijn films onderzoeken de dood in het leven. Het zijn onderzoeken naar gevoelloosheid of de poging om daaraan te ontsnappen. Waar die thematiek uit voortkomt? Dat is mijn persoonlijke inbreng. Ik heb het gevoel dat ik, en iedereen om mij heen, allang dood is. Ik zeg dat zonder een traan weg te pinken. Nee, dat gevoel is geen gevolg van mijn scheiding. Ik heb dat al vanaf mijn kindertijd. Ik voel niets, ik ben dood. Natuurlijk: ik loop rond, ik kus, ik eet, maar mijn ziel is allang weg. En dat geldt volgens mij voor iedereen. We zijn allemaal dood en lopen rond in een nachtmerrie. Of misschien is het helemaal geen nachtmerrie, maar een hartewens. We leven in een repeterende breuk, er wordt niets wezenlijk nieuws aan toegevoegd."
Het klinkt wat flauw, maar met zo'n levensvisie lijkt het moeilijk iedere ochtend fris en vrolijk opstaan. Van Gogh: "Jongen, ik barst van de energie. Wij zijn wel dood, maar er moet wel gewerkt, en zeker gefilmd worden. Filmen is het leukste dat er is. Je creëert een eigen wereld op het witte doek en daar komen ook nog eens mensen naar kijken. Dat streelt mijn ijdelheid. Hoe ik film? Eigenlijk weet ik heel weinig van filmmaken af. Op de set ben ik een soort manager, degene die de lopende zaken gaande houdt. Ik zoek de acteurs uit, ik regisseer ze. Ik heb een onwaarschijnlijk groot ego, maar op de set probeer ik vooral een goede sfeer te creëren. Ik wil dat er gelachen wordt. De acteurs hoeven tegen mij niet 'heil koning, heil koning' te roepen. Zo'n regisseur ben ik niet, wil ik ook niet zijn. Wat ik wel ben? Ik ben een brave dorpsgek."

"Vals licht vind ik mijn beste film tot nu toe, al staat Een dagje aan het strand het dichtst bij me. Die film was kwetsbaar en teder, maar daarin ben ik niet meer geïnteresseerd. Die tijd is voorbij. Of Vals licht een succes wordt? Ik weet het niet. Al mijn films zijn claustrofobisch, je krijgt als toeschouwer geen bevrijdende lach. Niet iedereen kan daar tegen. Veel mensen willen lucht in een film. Ik kan hen daar niet bij helpen. Het is leuk als er publiek op Vals licht afkomt. Gebeurt dat niet, jammer, volgende keer beter. Al is het natuurlijk waar dat een eventueel succes het maken van een volgende film vergemakkelijkt."
Waarna we te spreken komen over de Nederlandse filmwereld. Van Gogh: "Die is buitengewoon saai. Nee, collega's zie ik niet veel. Alleen mensen als Pieter Verhoeff, Jos Stelling en Alex van Warmerdam ontmoet ik misschien één keer per jaar. Verder zeg ik iedereen die ik tegenkom vriendelijk gedag, maar daar blijft het bij."
"Hoe ik mijn leven zie? Ik doe wat ik aardig vind. Ik schrijf op wat ik vind. En één keer in de zoveel jaar maak ik een film en dat is het dan."

Jos van der Burg



top
VALS LICHT

Februari 1993 #131

Produktie
Matthijs van Heijningen
Regie
Theo van Gogh
Scenario
Henri de By
Theo van Gogh, naar de gelijknamige roman van Joost Zwagerman
Camera
Tom Erisman
Geluid
Willem van de Vet
Montage
René Wiegmans
Muziek
R.W. Hensel
Met
Ellik Bargai
Amanda Ooms
Thom Hoffman
Tom Jansen e.a.

Kleur, 95 minuten

Distributie
Concorde Film
Te zien
vanaf 4 februari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


V

V FOR VENDETTA
V.I.S.S.E.N.
VA SAVOIR
VA, VIS ET DEVIENS
VAARWEL PAVEL
Les vacances du petit Nicolas
VACAS
Vacation
DE VADER VAN DE SOLDAAT
VALE ABRAÃO
VALENTÍN
VALENTINE
VALENTINE'S DAY
Valentino
Valerian and the City of a Thousand Planets
VALERIE AND HER WEEK OF WONDERS
Valhalla Rising
VALIANT
VALKYRIE
THE VALLEY OF THE BEES
VALS LICHT
VALSE WALS
LES VALSEUSES
De vampier zusjes
Vampierzusjes 2: Vleermuizen in je buik
Vampire Academy
VAMPIRE IN BROOKLYN
VAMPIRES SUCK
Vamps
VAMPYR
THE VAN
VAN GOD LOS
VAN GOGH
VAN HELSING
VAN MANNEN EN MERRIES
De Van Waveren Tapes
VAN WILDER: PARTY LIAISON
VANILLA SKY
THE VANISHING
VANTAGE POINT
Varg Veum: Het uur van de wolf
VARSITY BLUES
VATEL
Vazante
Vele hemels boven de zevende
LE VÉLO DE GHISLAIN LAMBERT
VELVET GOLDMINE
VENDREDI SOIR
LA VENGEANCE D'UNE BLONDE
VENGEANCE IS MINE
VENGO
VENOM
Du vent dans mes mollets
LA VENTANA
Ventoux (Nicole van Kilsdonk over)
VENUS
VENUS BOYZ
Venus in Fur
VENUS IN FURS
VERA DRAKE
VERBORGEN GEBREKEN
De verbouwing
VERDER DAN DE MAAN
THE VERDICT
VERDWAALD IN HET GEHEUGENPALEIS
Verdwijnen
VERGEEF ME
De vergeten krijgers
HET VERHAAL VAN XIAO YAN
VERHÄNGNIS
Verliefd op Ibiza
Verloop van jaren — Dichter bij Remco Campert (The Passing Years)
DE VERLOREN KOLONIE
DE VERLOREN SCHAT VAN DE TEMPELRIDDERS II
DE VERLOSSING
VERONICA GUERIN
Veronica Mars
VERS LE SUD
THE VERSACE MURDER
VERSAILLES
DAS VERSPRECHEN
DE VERSTEKELING
VERTICAL LIMIT
VERTIGO
VERY BAD THINGS
A VERY BRADY SEQUEL
VET HARD
LA VEUVE DE SAINT-PIERRE
Una via a Palermo
LOS VIAJES DEL VIENTO
Viceroy's House
VICKY CRISTINA BARCELONA
VICTOR... PENDANT QU'IL EST TROP TARD
Victoria
Victoria and Abdul
LA VIDA ES SILBAR
LA VIDA QUE TE ESPERA
VIDEOCRAZY
Videodrome
VIDEOMAPPINGS: AÏDA, PALESTINE
Une vie
LA VIE AU RANCH (Sophie Letourneur over)
La vie d'Adèle
La vie d'une autre
La vie de Jean-Marie
La vie de Jésus
LA VIE EN ROSE
Une vie meilleure
LA VIE MODERNE
LA VIE PROMISE
LA VIE RÊVÉE DES ANGES
LA VIE SUR TERRE
LA VIEILLE QUI MARCHAIT DANS LA MER
DE VIER ELEMENTEN
VIER MINUTEN
The View from Our House
VIEW FROM THE TOP
VIJF AVONDEN
De vijf en de piratenschat
VIJF KIDS EN IK
HET VIJFDE SEIZOEN
VILLA AMALIA
VILLA DES ROSES
THE VILLAGE
VILLAGE OF DREAMS
Vincent
VINCERE
VINYAN
VIOLA DI MARE
VIOLENT COP (SOMO OTOKO KYOBO NI TSUKI)
VIOLENT TRADITION
Violet
Violeta Went to Heaven
Violette
Virgin Mountain
THE VIRGIN SUICIDES
VIRGINA
VIRUS
VISAGE (Tsai Ming-liang over)
Visages villages
VISION
The Visit
The Visit, an Alien Encounter
LES VISITEURS
LES VISITEURS 2: LES COULOIRS DES TEMPS
THE VISITOR
LA VITA È BELLA
VITAL
Viva la libertà!
VIVA LALDJÉRIE
VIVA ZAPATERO!
VIVE ELLE
VIVE L'AMOUR (AIQING WANSUI)
VIZONTELE
VLEES
VLIEGEN NAAR DE MAAN 3D
DE VLIEGENDE HOLLANDER
DE VLIEGENIERSTER VAN KAZBEK
DE VLINDER TILT DE KAT OP
Een vlucht regenwulpen
VODKA LEMON
VOICES OF BAM
LA VOIE LACTÉE
Voir du pays
VOLAVÉRUNT
VOLCANO (Mick Jackson)
Volcano (Rúnar Rúnarsson)
LE VOLEUR D'ENFANTS
VOLEURS DE CHEVAUX
VOLGENS DE VOGELS
VOLLE MAAN
VOLVER
Het vonnis
Voor elkaar gemaakt
Voor ik doodga
VOORLAND
The Vow
Vox populi
VOY A EXPLOTAR
Voyage à travers le cinéma français
VOYAGE AU DÉBUT DU MONDE
LE VOYAGE DU BALLON ROUGE
The Voyeur
VREEMD BLOED
DE VRIENDSCHAP
DE VUURTOREN
¡Vivan las antipodas!