Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Een Russisch familiealbum

DE RUSLUI

Nederland, 1996 | Leo de Boer
Ooit was er een tijd dat meer Nederlanders het land verlieten om hun geluk en vooral rijkdom elders te zoeken, dan dat mensen van elders zich om soortgelijke redenen in Nederland vestigden. Ooit, dat wil zeggen voor de revolutie, was ook Rusland een mogelijke plaats van bestemming. De gedramatiseerde documentaire De Ruslui betreft migratie in een andere tijd en vanuit een ander perspectief: het wel en wee van Vriezenveense textielhandelaren in het St. Petersburg van Peter de Grote.

Documentairemaakster Karina Meeuwse bezocht een aantal jaren geleden uit nieuwsgierigheid het Museum Oud-Vriezenveen en stuitte daar op brieven van de Ruslui. Een opwindende vondst noemt ze het in de inleiding van haar boek 'Opkomst en ondergang van de Ruslui. Vriezenveense handelsfamilies in St. Petersburg (1720-1920)'. Na lezing van de brieven die de Vriezenveners twee eeuwen geleden vanuit het verre St. Petersburg naar hun familie schreven voelde ze zich zo met deze mensen verbonden dat ze een film over hen wilde maken. In de in samenwerking met regisseur Leo de Boer gemaakte documentaire De Ruslui bezoekt een van de nazaten van de textielhandelaren, Adinka Tellegen, de plaatsen in Rusland die in de brieven beschreven worden en gaat ze in St. Petersburg op zoek naar verre Russische verwanten.
Haar reis wordt doorspekt met gedramatiseerde citaten uit de brieven: tijdens de reis die door de verschillende emigranten werd afgelegd per huifkar of per trein, in de linnenwinkel in St. Petersburg, of in de daar aangekochte imposante Nederlandse kerk. De brieven weerspiegelen zowel de heimwee naar huis als de liefde voor St. Petersburg. Ze beschrijven de pogingen om de Vriezenveense gewoonten en zeden te behouden (zo wordt er door een bezorgde moeder een lijst met dertien calvinistische leefregels in de koffer van haar emigrerende zoon gestopt: matigheid, orde, zuinigheid enzovoort) maar ook de assimilatie in Rusland (Willem wordt Wilka, Marie wordt Marja). De gedramatiseerde scènes tonen gebeurtenissen uit het leven van verschillende generaties Ruslui.
Jammer genoeg is bij deze fragmenten niet altijd even duidelijk om wie het gaat en wanneer het zich afspeelt. In haar boek meldt Meeuwse dat de voor de film noodzakelijke selectie uit de enorme hoeveelheid informatie aanleiding is geweest de geschiedenis van de Ruslui niet alleen te willen verfilmen maar ook te willen beschrijven. Het gevolg van deze dubbele verbeelding is echter dat de film niet helemaal op zichzelf staat. Na het zien van de documentaire is de behoefte groot om in Meeuwse's boek nog even na te kijken wie er nou eigenlijk wanneer aan het woord was, en waarom.

Naïeve nostalgie
Het technisch zeer professionele uiterlijk van de film, de mooie opnames en de vloeiende, soms zelfs geraffineerde montage, zijn bijna in strijd met de toch wat naïeve inhoud. Het is alsof Meeuwse (en hoofdpersoon Adinka Tellegen) er vanuit gaan dat de kijker onmiddelijk hun nieuwsgierigheid en enthousiasme voor deze geschiedenis zal delen. Er is weinig moeite gedaan om het verhaal van de Vriezenveners voor de hedendaagse toeschouwer interessant te maken. En dat terwijl het thema migratie toch voldoende mogelijkheden biedt om deze geschiedenis met het heden te verbinden. Meeuwse gaat echter nauwelijks in op de actualiteit van dit thema, 'het tussen twee culturen staan'.
De film kenmerkt zich door een bijna ouderwets-naïeve en a-politieke hang naar het verleden. In de beelden en ontmoetingen ligt de nadruk op de poëzie van de nostalgie en regisseur en hoofdpersoon gaan er waarschijnlijk vanuit dat de kijker als vanzelf (of wellicht geholpen door de mooie opnames van de prachtige rivier de Njeva) zal delen in de beroemde Russische weemoed. Het verlangen van Adinka Tellegen om het land van haar moeder en voorouders te bezoeken is voorstelbaar, maar blijft particulier. Terwijl de plekken in St. Petersburg voor haar veelbetekenend zijn omdat zij wellicht in gedachten haar moeder in dit decor plaatst, is het voor de buitenstaander niet meer dan bladeren door een willekeurig familiealbum, zij het met een wat poëtischer achtergrond dan gemiddeld.
Soms draagt het verhullen van de documentaire constructie bij aan deze oppervlakkigheid. De scènes waarin aan tafel spontaan een melancholiek lied wordt aangeheven en het zingende gezelschap geen acht slaat op de camera, terwijl in het beeld (en ook in de scène) toch flink is gemonteerd, plaatsen de toeschouwer op afstand in plaats van dat ze haar naar binnen trekken. Het is iets teveel emotioneel effectbejag, dat eerder een ongemakkelijk voyeuristisch gevoel dan het beoogde medeleven teweeg brengt. Het is jammer dat, ondanks de integere bedoelingen van de makers, de verfilming van dit in potentie interessante en onbekende gedeelte van de Nederlandse geschiedenis teveel blijft steken in mooie plaatjes. Het is jammer maar geen ramp: wie werkelijk geïnteresseerd is wandelt na afloop gewoon even van de bioscoop naar de boekhandel. Het boek is vast beter en de illustraties zitten al in het hoofd.

Jann Ruyters



top
DE RUSLUI

September 1996 #170

Produktie
Fransjoris de Graaf (Studio Mekaniek)
Regie
Leo de Boer
Scenario
Karina Meeuwse
Camera
Peter Brugman
Geluid
Jac Vleeshouwers
Montage
Leo de Boer
Karina Meeuwse
Muziek
Rens Machielse

Kleur, 60 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 12 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


R

R U THERE
R.W. FASSBINDER COLLECTIE I & II
RABAT
RABBIT HOLE
RABBIT ON THE MOON
RABBIT-PROOF FENCE
Race
RACHEL GETTING MARRIED
RACING STRIPES
RADELOOS
RADIOLAND MURDERS
LA RAFLE.
THE RAGE: CARRIE 2
The Raid
The Raid 2
The Railway Man
RAIN DOGS
THE RAINBOW WARRIORS OF WAIHEKE ISLAND
RAINING STONES
RAISE YOUR VOICE
RAISING CAIN
RAISING HELEN
THE RAMEN GIRL
Ramon en het Paard van Sinterklaas
Rams
La rançon de la gloire (Xavier Beauvois over)
RANDOM HEARTS
RANGO
Rânia
RANSOM
RAPA-NUI
RAPID FIRE
RAPUNZEL
RASPUTIN
THE RAT PACK
RAT RACE
RATATOUILLE
RATCATCHER
Ratchet & Clank
RATJETOE EN DE THORNBERRY'S: BIJ DE BEESTEN AF
RATJETOE — DE RUGRATS FILM
Die Räuberin
The Raven
RAVENOUS
Raw
RAY
Razend
THE READER (Stephen Daldry over)
THE REAL BLONDE
THE REAL HOWARD SPITZ
Real Steel
Réalité
Reality
REALITY BITES
THE REAPING
REAR WINDOW
Reasonable Doubt
REBECCA
Rebelle
Rebels
REBELS OF THE NEON GOD
Rebelse stad
THE REBIRTH
THE REBOUND
THE RECKONING
RECLAIM YOUR BRAIN (FREE RAINER)
RECONSTRUCTION
RECOUNT
THE RECRUIT
RECYCLE
RED
Red 2
RED BEADS
RED CORNER
RED DRAGON
RED DUST
RED EYE
RED HOT
Red Lights
RED PLANET
RED RIDING HOOD
RED RIDING-TRILOGIE
RED ROAD
RED ROCK WEST
THE RED SHOES
THE RED STUFF
The Red Turtle
THE RED VIOLIN
REDACTED
REDS
LE REFUGE
Refugiado
REGARDE LA MER
REGENERATION
Het regent gehaktballen 2
HET REGENT GEHAKTBALLEN 3D
Regilaul
Regression
LES REGRETS
REIGN OF ASSASSINS
REIGN OF FIRE
REINDEER GAMES
LA REINE MARGOT
DIE REISE NACH KAFIRISTAN
RELAX... IT'S JUST SEX!
THE RELIC
La religieuse
RELIGULOUS
Remainder
THE REMAINS OF THE DAY
REMBRANDT
REMBRANDT'S J'ACCUSE
Remember
REMEMBER ME
REMEMBER THE TITANS
RENAISSANCE
LES RENDEZ-VOUS DE PARIS
RENDITION
Renesse
RENO 911!: MIAMI
Renoir
RENT-A-FRIEND
Réparer les vivants
The Repentant (El Taaib)
THE REPLACEMENT KILLERS
REPO MEN
REPRISE
REQUIEM
REQUIEM FOR A DREAM
RESCUE DAWN
RESERVATION ROAD
RESERVOIR DOGS
THE RESIDENT
RESIDENT EVIL
RESIDENT EVIL: AFTERLIFE 3D
RESIDENT EVIL: APOCALYPSE
RESIDENT EVIL: EXTINCTION
Resident Evil: Retribution
Resident Evil: The Final Chapter
RESISTANCE
La résistance de l'air
RESPIRO
RESSOURCES HUMAINES
Rester vertical
Restless
RESTORATION
RESURRECTION MAN
Retour à Ithaque
THE RETURN (VOZVRASJÈNJE)
RETURN OF THE JEDI
RETURN TO HANSALA
Return to Homs (IDFA)
RETURN TO ME
RETURN TO PARADISE
De reünie
The Reunion
REVANCHE
REVELATION
The Revenant
Revenge of the Green Dragons
REVENGER'S TRAGEDY
THE REVENGERS' COMEDIES
REVISION: APOCALYPSE 2
REVOLUTIONARY ROAD
The Rewrite
REX GILDO, DE VAL VAN EEN SCHLAGERKONING
REYKJAVIK-ROTTERDAM
Rhino Season
RHYTHM IS IT
RICHARD III
RICHIE RICH
RICHTING ENGELAND
RICHTING WEST
Ricki and the Flash
RICKY
Riddick
Ride Along
Ride Along 2
RIDE WITH THE DEVIL
RIDICULE
RIDING ALONE FOR THOUSANDS OF MILES
RIDING GIANTS
RIEN À DÉCLARER
RIEN À FAIRE
DE RIETFLUIT
RIFF RAFF
RIGHTEOUS KILL
THE RING
THE RING 2
THE RINGMASTER
Rings
RINGU/RING
RIO
Rio 2
RIO, EEN DAG IN AUGUSTUS CAMPO GRANDE — CENTRAL DO BRASIL
Rio: I Love You
The Riot Club
Riphagen
RIPLEY'S GAME
Ripper Street
Rise of the Guardians
Rise of the Planet of the Apes
Risen
RISING SUN
RIT OVER DE GRENS
THE RITE
THE RIVER
A RIVER RUNS THROUGH IT
THE RIVER WILD
DE RIVIER OKKERVIL
RIVIERA HOTEL
RIZE
RKO 281 — THE BATTLE OVER CITIZEN KANE
THE ROAD
THE ROAD (DE WEG)
THE ROAD HOME
Road North
THE ROAD TO ELDORADO
THE ROAD TO GUANTANAMO
ROAD TO PERDITION
THE ROAD TO WELLVILLE
ROAD TRIP
ROADRACERS
ROADS TO KOKTEBEL
ROB ROY
Rob the Mob
UNE ROBE D'ÉTÉ
Roberto Succo
ROBIN HOOD
ROBIN HOOD, MEN IN TIGHTS
Robinson Crusoe
Robocop
Robot & Frank
ROBOTS
ROCCO E I SUOI FRATELLI
THE ROCK
Rock of Ages
ROCK STAR
ROCK'N ROLL JUNKIE
ROCKNROLLA
ROCKY BALBOA
HET RODE KORENVELD
ROGUE ASSASSIN
Rogue One — A Star Wars Story
ROGUE TRADER
Rokjesdag
ROLE MODELS
ROMANCE
ROMANCE & CIGARETTES
ROMANCE DE VALENTÍA — ONLY THE BRAVE
ROMANZO CRIMINALE
ROMASANTA
ROMEO IS BLEEDING
ROMEO MUST DIE
ROMPER STOMPER
ROMY & MICHELE'S HIGH SCHOOL REUNION
Ron Goossens, Low-Budget Stuntman
Ronal The Barbarian
RONIN
ROOKSPOREN
Room
Room 514
ROOS REBERGEN — "WEET IK NIET ZO GOED..."
ROPE
ROSAS DANST ROSAS
LES ROSEAUX SAUVAGES
ROSENSTRASSE
ROSETTA
ROSIE: THE DEVIL IN MY HEAD
ROSINE
ROTVOS
ROUGH MAGIC
THE ROUND UP
ROUNDERS
LA ROUTE
ROUTE IRISH
The Rover
A Royal Affair
A Royal Night Out
THE ROYAL TENENBAUMS
RR
RUBBER
RUBY & QUENTIN
Ruby Sparks
RUDO Y CURSI
RUDYARD KIPLING'S THE JUNGLE BOOK
RUGRATS IN PARIS
RUHR
THE RUINS
THE RULES OF ATTRACTION
RULES OF ENGAGEMENT
The Rum Diary
RUMBA
RUMBLE IN THE BRONX
RUMOR HAS IT...
Run All Night
Run and Jump
RUN, FAT BOY, RUN
RUNAWAY BRIDE
THE RUNAWAY JURY
THE RUNAWAYS
RUNDSKOP
The Runner
Runner, Runner
RUNNING SCARED
Rush
RUSH HOUR
RUSH HOUR 2
RUSH HOUR 3
RUSHMORE
DE RUSLUI
RUSSIAN ARK
Ruth & Alex