Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Tsai Ming-liang: Het is niet slecht als mensen zich ongemakkelijk voelen

THE RIVER

Taiwan, 1997 | Tsai Ming-liang
De Taiwanese regisseur Tsai Ming-liang staat bekend om zijn tergend trage manier van filmen, waarmee hij de tragiek van het alledaagse leven genadeloos blootlegt. Met zijn derde speelfilm The river sluit hij dat hoofdstuk af. Hij is bijna klaar met een musical, maar muziek, zang en dans zullen zijn favoriete thema niet verhullen. "Die gaat over een nog sterkere eenzaamheid. Als ik niet eenzaam was, zou ik niet filmen."

Tsai Ming-liang observeert als een afstandelijke wetenschapper het leven in woelig Taipei. Zo filmt hij ook. Culturele antropologen krijgen te horen dat ze hun studieobjecten zo neutraal mogelijk moeten filmen. Een wetenschapper moet zijn keuzes maken na bestudering van het onderzoeksmateriaal, en niet al tijdens het filmen daarvan. Tsai laat in lange totalen zien hoe iemand thee zet of aan zijn slippers peutert. Zijn camera is geduldig en nieuwsgierig. Met dezelfde passie praat hij over de maatschappelijke context van zijn personages.
In The river keren de personages uit Rebels of the neon god (1992) en Vive l'amour (1994) terug. In de vorige twee films liep de verwarde puber Xiao-kang als een hopeloos geval achter oudere en stoerdere jongens aan. In The river neemt hij eindelijk initiatief. Hij moet wel, want hij wordt gek van zijn ouders. Vader is thuis ontoegankelijk, maar bloeit op in de jacht naar anonieme seks. Als moeder niet werkt, is ze bij haar minnaar, die een illegale kopieerstraat voor pornofilms beheert.
In zijn poging om aan de ouderlijke ijzigheid te ontsnappen, doet Xiao-kang precies het verkeerde: op aandringen van een filmploeg springt hij in een sterk vervuilde rivier en hij besluit een sauna te bezoeken om een eind te maken aan zijn onvervulde verlangen naar liefde. Die twee beslissingen sluiten elkaars goede afloop uit. De rivier vergiftigt hem zodanig dat hij er een onverdraaglijke nekpijn aan overhoudt. Met zijn medische nekband en verkrampte houding zit Xiao-kang te wachten in een saunahokje. Gezichtloze lichamen openen de deur, maar niemand komt naar binnen. Afgekeurd en afgewezen.

Noedels
Minder dan zijn voorgangers gaat The river over de emotionele verwarring van Xiao-kang. De film plaatst hem binnen de context van een gezin. Een gezin, waar niets van klopt, en dat een voor ons onbekende achtergrond blijkt te hebben. "Het is een gezinssituatie die in Taiwan veel voorkomt. In 1949 zijn veel Chinese militairen uit de Volkrepubliek naar Taiwan gevlucht en die zijn pas laat getrouwd, toen ze uit het leger weggingen. Vaak trouwden ze met veel jongere vrouwen. Bij het gezin in de film zie je dat ook. De leeftijds- en cultuurverschillen zorgen vaak voor spanningen en problemen." Tsai Ming-liangs vader stuurde hem naar zijn grootouders, toen het gezin te groot werd om door hem te worden onderhouden. Opa en oma verkochten noedels op straat en namen hun kleinzoon twee keer per dag mee naar de bioscoop. Toen hij terugkeerde in zijn ouderlijk huis, voelde hij zich er niet meer thuis. Dit had twee belangrijke gevolgen: hij begon in zijn hoofd films te verzinnen en hij durfde zich niet meer aan mensen te hechten. Alleen zijn is beter dan valse hoop.
Toen Tsai van Maleisië naar Taiwan verhuisde, kreeg hij meer begrip voor de generatie van zijn vader. "De vader in de film lijkt op bepaalde punten op mijn eigen vader. Het was moeilijk om contact met hem te krijgen, hij was streng en toonde niet makkelijk zijn liefde. Hij is erg arm geweest en had toch een gezin te onderhouden. Ik heb daar veel respect voor. Wat typisch is voor Chinese families — en wat ik ook van mijn eigen vader ken — is de neiging om problemen niet te bespreken. Als ik ergens mee zou zitten, en ik zou het aan mijn vader vertellen, dan zou hij alleen maar boos of geïrriteerd reageren. Hij zou niet eens in staat zijn om met me te praten. Die Chinese omgangsvormen heb ik uitvergroot in de film. Ik laat expliciet zien dat die mensen niet met elkaar kunnen communiceren. Daar komt nog bij dat de vader homoseksueel is, dus het gezin kan onmogelijk gelukkig zijn. Dat geeft nog een extra verwijdering tussen de vader en de zoon."

Duistere kanten
Tsai Ming-liangs keuze om de personages in zijn films naar genegenheid te laten zoeken bij hetzelfde geslacht is een dubbelzijdig zwaard. Aan de ene kant is het een bijkomstigheid, aan de andere kant geeft het bioscooppubliek er onmiddellijk een bepaalde lading aan, waar hij niet omheen kan. "Mijn films gaan meer over liefde dan over seks. Ik hou er dan ook niet van om over homoseksualiteit als thema te praten. Ik maak films over mensen en over verschillende soorten relaties tussen hen. The river gaat eerder over menselijke tekortkomingen. Sommige mensen begrijpen dat, en anderen niet. Dat zal altijd zo zijn."
"Het liefste zou ik willen dat het publiek na de film een zekere opluchting voelt. Maar het is niet slecht als mensen zich ongemakkelijk voelen, want dat betekent dat ze in ieder geval iets beginnen te voelen. In Taiwan is er veel kritiek geweest op de film omdat ik homoseksualiteit in een negatief daglicht zou stellen. Er werd me gevraagd waarom ik in de donkere halletjes van de sauna's heb gefilmd. Eigenlijk is het thema van de film angst. Mensen zijn bang van zichzelf en willen hun eigen duistere kanten niet onder ogen zien. Maar het is belangrijk om dat juist wel te doen. Dus mijn portrettering van die sauna's is gewoon een weergave van de werkelijkheid."
De wereld van anonieme seks in de sauna's van Taiwan heeft Tsai uitgebreid belicht in een documentaire over AIDS, My new friends, die een paar jaar geleden op het Filmfestival Rotterdam te zien was. Homoseksualiteit bleek nog steeds een groot taboe te zijn. De nonchalante manier waarop hij zijn fictieve personages naar hetzelfde geslacht doet zoeken, is voor Taiwanese begrippen dus buitengewoon moedig geweest. Heeft zijn werk geholpen om meer bewustzijn over het onderwerp te creëren? "Dat is zeker niet alleen door mijn films gebeurd, maar ook door andere ontwikkelingen, bijvoorbeeld in de literatuur. Er zijn nu misschien meer mensen in geïnteresseerd. Er zijn onlangs ook twee mannen met elkaar getrouwd, niet officieel, maar ze hebben een groot feest gegeven en niemand heeft ze dat verboden. Er is ook een grote boekwinkel die een kast vol boeken over homoseksualiteit heeft ingericht. Daar staan mensen gewoon die boeken door te bladeren. De afgelopen tijd is er dus wel degelijk wat veranderd. Het is een wat gezondere maatschappij met meer openheid geworden."

Zang en dans
Tsai Ming-liang kan lang en geanimeerd praten over de Taiwanese maatschappij, die allerlei veranderingen ondergaat. Uit pure onzekerheid grijpen mensen terug op spiritualiteit, in welke vorm dan ook. Net als in de film, waar de bijna kreupele Xiao-kang van de ene volksgenezer naar de andere wordt gesleept. Tsai vertelt over een Taoïstische priester die geld verduisterde, over zijn volgelingen die een verschijning ensceneerde voor de tv-ploeg die toevallig in de buurt was. Hij veroordeelt de spirituele zoektocht niet, maar brengt het met The river neutraal in beeld. Hij zegt weinig over zijn eigen religieuze gevoel, behalve dat hij zowel boeddhistische als taoïstische tempels bezoekt. Wanneer het gesprek de kern van zijn films raakt — eenzaamheid — wordt hij nog gieriger met woorden en guller met zijn schaterlach.

Waarom bent u zo gefascineerd door eenzaamheid dat u er drie films over maakt? "Omdat de mensen nu eenmaal eenzaam zijn", verklaart hij, hardop grinnikend. Het grinniken gaat over in hardop lachen als Tsai mijn sceptische reactie ziet.

Is dat reden genoeg? "Mijn volgende film, The hole, gaat zelfs over nog sterkere eenzaamheid. Het verhaal speelt zich af in het jaar 2000. Ik denk dat tegen die tijd onze communicatieproblemen nog veel groter zullen zijn." Giechelend voegt hij daar een terloopse observatie aan toe. "Je kunt van mij alleen maar films verwachten over eenzaamheid. Als ik niet meer eenzaam was, dan zou ik misschien geen films meer maken."

Laten we dan maar hopen dat u nog lang eenzaam blijft. Tsai klapt dubbel van het lachen.
"Er zit muziek, zang en dans in The hole. Het ziet er dus heel anders uit dan men van mij gewend is. Ook mijn vijfde film zal qua stijl anders worden. In mijn films regent en lekt het veel; mensen zijn altijd bang dat ik weer iets met water ga doen! Dat zal wel veranderen, omdat ik zelf ook verander. Wel ben ik van plan om met dezelfde acteurs te blijven werken. Ik heb hun persoonlijkheden nog lang niet uitgeput. Zij zijn natuurlijk ook voortdurend in ontwikkeling. Het zijn rijke bronnen voor materiaal, die ik steeds beter leer kennen."

Betekent dat ook dat Xiao-kang eindelijk volwassen wordt? "Dat weet ik niet, maar ik zal wel een zonnetje aan de hemel laten schijnen!"

Thessa Mooij
Met dank aan tolk Garrie van Pinxteren.



top
THE RIVER

April 1998 #188

Produktie
Huang Che-ming
Regie
Tsai Ming-liang
Scenario
Tsai Ming-liang
Yang Bi-ying
Tsai Yi-chun
Camera
Lao Peng-jung
Geluid
Yang Chin-an
Montage
Chen Sheng-chang
Met
Lee Kang-sheng
Miao Tien
Lu Hsiao-ling
Chen Shiang-chyi
Ann Hui

Kleur, 115 minuten

Distributie
Cinemien
Te zien
vanaf 9 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


R

R U THERE
R.W. FASSBINDER COLLECTIE I & II
RABAT
RABBIT HOLE
RABBIT ON THE MOON
RABBIT-PROOF FENCE
Race
RACHEL GETTING MARRIED
RACING STRIPES
RADELOOS
RADIOLAND MURDERS
LA RAFLE.
THE RAGE: CARRIE 2
The Raid
The Raid 2
The Railway Man
RAIN DOGS
THE RAINBOW WARRIORS OF WAIHEKE ISLAND
RAINING STONES
RAISE YOUR VOICE
RAISING CAIN
RAISING HELEN
THE RAMEN GIRL
Ramon en het Paard van Sinterklaas
Rams
La rançon de la gloire (Xavier Beauvois over)
RANDOM HEARTS
RANGO
Rânia
RANSOM
RAPA-NUI
RAPID FIRE
RAPUNZEL
RASPUTIN
THE RAT PACK
RAT RACE
RATATOUILLE
RATCATCHER
Ratchet & Clank
RATJETOE EN DE THORNBERRY'S: BIJ DE BEESTEN AF
RATJETOE — DE RUGRATS FILM
Die Räuberin
The Raven
RAVENOUS
Raw
RAY
Razend
THE READER (Stephen Daldry over)
THE REAL BLONDE
THE REAL HOWARD SPITZ
Real Steel
Réalité
Reality
REALITY BITES
THE REAPING
REAR WINDOW
Reasonable Doubt
REBECCA
Rebelle
Rebels
REBELS OF THE NEON GOD
Rebelse stad
THE REBIRTH
THE REBOUND
THE RECKONING
RECLAIM YOUR BRAIN (FREE RAINER)
RECONSTRUCTION
RECOUNT
THE RECRUIT
RECYCLE
RED
Red 2
RED BEADS
RED CORNER
RED DRAGON
RED DUST
RED EYE
RED HOT
Red Lights
RED PLANET
RED RIDING HOOD
RED RIDING-TRILOGIE
RED ROAD
RED ROCK WEST
THE RED SHOES
THE RED STUFF
The Red Turtle
THE RED VIOLIN
REDACTED
REDS
LE REFUGE
Refugiado
REGARDE LA MER
REGENERATION
Het regent gehaktballen 2
HET REGENT GEHAKTBALLEN 3D
Regilaul
La región salvaje
Regression
LES REGRETS
REIGN OF ASSASSINS
REIGN OF FIRE
REINDEER GAMES
LA REINE MARGOT
DIE REISE NACH KAFIRISTAN
RELAX... IT'S JUST SEX!
THE RELIC
La religieuse
RELIGULOUS
Remainder
THE REMAINS OF THE DAY
REMBRANDT
REMBRANDT'S J'ACCUSE
Remember
REMEMBER ME
REMEMBER THE TITANS
RENAISSANCE
LES RENDEZ-VOUS DE PARIS
RENDITION
Renesse
RENO 911!: MIAMI
Renoir
RENT-A-FRIEND
Réparer les vivants
The Repentant (El Taaib)
THE REPLACEMENT KILLERS
REPO MEN
REPRISE
REQUIEM
REQUIEM FOR A DREAM
RESCUE DAWN
RESERVATION ROAD
RESERVOIR DOGS
THE RESIDENT
RESIDENT EVIL
RESIDENT EVIL: AFTERLIFE 3D
RESIDENT EVIL: APOCALYPSE
RESIDENT EVIL: EXTINCTION
Resident Evil: Retribution
Resident Evil: The Final Chapter
RESISTANCE
La résistance de l'air
RESPIRO
RESSOURCES HUMAINES
Rester vertical
Restless
RESTORATION
RESURRECTION MAN
Retour à Ithaque
Retour en Bourgogne
THE RETURN (VOZVRASJÈNJE)
RETURN OF THE JEDI
RETURN TO HANSALA
Return to Homs (IDFA)
RETURN TO ME
RETURN TO PARADISE
De reünie
The Reunion
REVANCHE
REVELATION
The Revenant
Revenge of the Green Dragons
REVENGER'S TRAGEDY
THE REVENGERS' COMEDIES
REVISION: APOCALYPSE 2
REVOLUTIONARY ROAD
The Rewrite
REX GILDO, DE VAL VAN EEN SCHLAGERKONING
REYKJAVIK-ROTTERDAM
Rhino Season
RHYTHM IS IT
RICHARD III
RICHIE RICH
RICHTING ENGELAND
RICHTING WEST
Ricki and the Flash
RICKY
Riddick
Ride Along
Ride Along 2
RIDE WITH THE DEVIL
RIDICULE
RIDING ALONE FOR THOUSANDS OF MILES
RIDING GIANTS
RIEN À DÉCLARER
RIEN À FAIRE
DE RIETFLUIT
RIFF RAFF
RIGHTEOUS KILL
THE RING
THE RING 2
THE RINGMASTER
Rings
RINGU/RING
RIO
Rio 2
RIO, EEN DAG IN AUGUSTUS CAMPO GRANDE — CENTRAL DO BRASIL
Rio: I Love You
The Riot Club
Riphagen
RIPLEY'S GAME
Ripper Street
Rise of the Guardians
Rise of the Planet of the Apes
Risen
RISING SUN
Risk
RIT OVER DE GRENS
THE RITE
THE RIVER
A RIVER RUNS THROUGH IT
THE RIVER WILD
DE RIVIER OKKERVIL
RIVIERA HOTEL
RIZE
RKO 281 — THE BATTLE OVER CITIZEN KANE
THE ROAD
THE ROAD (DE WEG)
THE ROAD HOME
Road North
THE ROAD TO ELDORADO
THE ROAD TO GUANTANAMO
ROAD TO PERDITION
THE ROAD TO WELLVILLE
ROAD TRIP
ROADRACERS
ROADS TO KOKTEBEL
ROB ROY
Rob the Mob
UNE ROBE D'ÉTÉ
Roberto Succo
ROBIN HOOD
ROBIN HOOD, MEN IN TIGHTS
Robinson Crusoe
Robocop
Robot & Frank
ROBOTS
ROCCO E I SUOI FRATELLI
THE ROCK
Rock 'n Roll
Rock of Ages
ROCK STAR
ROCK'N ROLL JUNKIE
ROCKNROLLA
ROCKY BALBOA
HET RODE KORENVELD
Rodin
ROGUE ASSASSIN
Rogue One — A Star Wars Story
ROGUE TRADER
Rokjesdag
ROLE MODELS
ROMANCE
ROMANCE & CIGARETTES
ROMANCE DE VALENTÍA — ONLY THE BRAVE
ROMANZO CRIMINALE
ROMASANTA
ROMEO IS BLEEDING
ROMEO MUST DIE
ROMPER STOMPER
ROMY & MICHELE'S HIGH SCHOOL REUNION
Ron Goossens, Low-Budget Stuntman
Ronal The Barbarian
RONIN
ROOKSPOREN
Room
Room 514
ROOS REBERGEN — "WEET IK NIET ZO GOED..."
ROPE
ROSAS DANST ROSAS
LES ROSEAUX SAUVAGES
ROSENSTRASSE
ROSETTA
ROSIE: THE DEVIL IN MY HEAD
ROSINE
ROTVOS
ROUGH MAGIC
Rough Night (Girls Night Out)
THE ROUND UP
ROUNDERS
LA ROUTE
ROUTE IRISH
The Rover
A Royal Affair
A Royal Night Out
THE ROYAL TENENBAUMS
RR
RUBBER
RUBY & QUENTIN
Ruby Sparks
RUDO Y CURSI
RUDYARD KIPLING'S THE JUNGLE BOOK
RUGRATS IN PARIS
RUHR
THE RUINS
THE RULES OF ATTRACTION
RULES OF ENGAGEMENT
The Rum Diary
RUMBA
RUMBLE IN THE BRONX
RUMOR HAS IT...
Run All Night
Run and Jump
RUN, FAT BOY, RUN
RUNAWAY BRIDE
THE RUNAWAY JURY
THE RUNAWAYS
RUNDSKOP
The Runner
Runner, Runner
RUNNING SCARED
Rush
RUSH HOUR
RUSH HOUR 2
RUSH HOUR 3
RUSHMORE
DE RUSLUI
RUSSIAN ARK
Ruth & Alex