Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
André van Duren: Hollands zonder spruitjesgeur

RICHTING ENGELAND

Nederland, 1992 | André van Duren
Toch nog een ontdekking gedaan tijdens de Nederlandse Filmdagen. Richting Engeland is een klein juweel van André van Duren, die eerder verraste met Het verhaal van Kees en Een dubbeltje te weinig. Peter van Gestel en Willem Wilmink schreven het scenario van deze Nederlandser dan Nederlandse film. Van Duren, grijnzend: 'Ik scoorde honderd van de honderd punten in Utrecht'. De Filmkrant stelt u voor.

André van Duren komt uit Reek. Hoe zegt u? Reek, een dorpje van twaalfhonderd inwoners in Brabant, tussen Oss en Nijmegen. Zijn vader speelde er bij de toneelvereniging, alle broertjes kregen muziekles, de jonge André zat bij de fanfare. "Niet hetzelfde als een Amsterdams kunstenaarsgezin," verklaart de regisseur, "maar er ging wel wat om." Als misdienaar reisde André wekelijks om half zeven naar het klooster voor de mis. Bij het licht van een kaal peertje kleedde de pater zich om, terwijl André een boek zat te lezen. "Elk half jaar werd het ververst, dan lag er een ander boek voor me klaar. Zo'n boek las je dus een keer of twintig uit."
Door één van die boeken was hij met name gefascineerd. Het vertelde het verhaal van Sjors en Sjimmie in Hollywood. "Met grote decors en zwembaden en camera's en zo. Ik vond het zo mooi dat ik onmiddellijk begon te dromen. Ik wilde ook bij de film."
Jaren later ontmoette André eens een Belgische decorontwerper. Die riep: "Awel, ik ken dat boek." Hij pakte het uit zijn boekenkast, André bladerde het door en ontdekte dat welgeteld twee pagina's maar over het Hollywood-avontuur gingen. "De rest ging over iets heel anders. En het bleek slecht afgelopen te zijn met Sjors en Sjimmie in Hollywood." Toen was het echter al te laat: André van Duren was bij de film.
Smakelijk lachend trakteert hij me nu op een anekdote: op het strand van Domburg werd op een regenachtige dag een zeer ingewikkeld shot voorbereid. De volle maan werd gefilmd met een half doorlaatbare spiegel, een flink stuk strand was afgedekt met zwarte lappen, het regende bakstenen, iedereen rende bedrijvig heen en weer. Regisseur Van Duren, gehuld in lange regenjas en laarzen, slenterde ongedurig rond — "tuurlijk duurt alles vrij lang en ben je niet altijd vrolijk —." Er kwam een man op hem af: "U bent zeker de regisseur." Van Duren, vanonder zijn capuchon: "Hoe weet u dat?" De man: "U bent de enige die niet werkt."

Regionaal front
Toen hij zeventien jaar was, had André van Duren zich aangemeld bij de filmacademie. En werd afgewezen. Na zijn kandidaats Nederlands in Nijmegen (gelijk met studiegenoot Paul Ruven), studeerde hij in 1985 in Utrecht af in Theaterwetenschappen, afdeling Film. "Er waren indertijd nog maar vijfentwintig eerstejaars, we legden al vrij snel beslag op alle videospulletjes en maakten veel filmpjes, ook voor de lokale televisie."
De kersverse dramaturg viel bij de NCRV in als regie-assistent. Hij assisteerde Bram van Erkel bij de serie Het wassende water en Jelle Doornik bij Switch. Drama werd op film gedraaid, dat was de normale gang van zaken bij de NCRV. De cursus studio-regie op Santbergen, waaraan Van Duren mocht deelnemen namens de NCRV, viel dan ook helemaal niet mee. "Dat gedoe in die studio met al die camera's, ik vond dat maar niks." Groot voordeel was wel de verplichting de cursus met een eigen produktie af te ronden. André van Duren had geluk: NVCR-dramaturg en huisschrijver Peter van Gestel bood hem aan het Twentse oorlogsdrama Het verhaal van Kees van Willem Wilmink te verfilmen. "Bij zo'n produktie sluit zich het regionele front," vertelt Van Duren. "Wilmink kende Herman Finkers goed en Finkers had veel respect voor Wilmink. Dus Herman Finkers wilde de rol van de vader van Kees wel spelen, een serieuze rol. Want Finkers had gezegd: "Ik doe alleen mee als ik niet grappig hoef te zijn."
Het verhaal van Kees werd een ontroerend en origineel vormgegeven verslag van het oorlogsleed in Twente, gezien door de ogen van de jongen Kees. Hier viel voor het eerst Van Durens spelregie op en de grote zorgvuldigheid van zijn aankleding. "Wilmink heeft de film zo'n tachtig keer gezien en nog altijd wanneer hij depressief is, draait hij hem en dan is ie weer helemaal opgekikkerd," onthult de regisseur tevreden.

Andere tijden
Met Een dubbeltje te weinig profileerde André van Duren zich opnieuw als een zorgvuldig metteur-en-scène en een filmmaker met een hang naar andere tijden en onbekende werelden. De film speelt in het grauwe wederopbouwjaar 1953 in Amsterdam. Een opstandig meisje ontmoet een vrijgevochten jongen. Samen houden zij stand tegenover armoede, misplaatst autoritair vertoon van ouders en leraren, tal van sociale ongerechtigheden en een allesomvattend gevoel van niet begrepen-zijn.
Door de Amsterdamse straten, ontdaan van alle jaren negentig-kenmerken, rijden de oude blauwe trams en fietsen gekromde huisvaders naar het werk, aktetas aan de voorstang. Sporadisch passeert een auto. De jeugd slingert in touwen aan lantaarnpalen. "Ja, het werkgroepje neo-realisme dat ik ooit in Utrecht heb gevolgd, heeft vruchten afgeworpen," verklaart de regisseur. "Bij Het verhaal van Kees extreem, omdat we voor amateur-acteurs kozen en naturalistisch spel, en eenzelfde soort stilering in decor en cameravoering. Maar ook in Een dubbeltje te weinig en Richting Engeland streefde ik naar authenticiteit, hoewel de films tegelijkertijd ook erg gekunsteld zijn. Net zoals ze zeer Hollands zijn, maar toch weer niet. Er stijgt niet teveel spruitjesgeur uit op."
Het naturel spel van Dokus Dagelet als het meisje en Boris Rodenko als de jongen maakt indruk. Van Duren reageert enigszins verbaasd: "Ik neem er de tijd voor, ben je dan al goed als acteursregisseur? Dan is het kennelijk slecht gesteld met anderen."
Vervolgens legt hij omstandig uit hoeveel tijd hij wel niet in zijn acteurs steekt, vooral als het kinderen zijn. Langdurig repeteren, de strenge schoolmeester uithangen, maar ook met ze op stap, zwemmen, de bios. En het draaiboek zorgvuldig voorbereiden, met plattegronden waar de shots ingetekend zijn en op de andere pagina netjes de shotnummers. De lokaties zijn dan al samen met de cameraman bezocht en gefotografeerd. "Ik maak meestal een basis-draaiboek, waarna de cameraman iets beters mag verzinnen, en da's vaak niet zo moeilijk. Of soms toch wel."
Op de set, als men het eens is geworden over de découpage, neemt de cameraman met de opnameleider het gehele technische gedeelte voor zijn rekening en houdt Van Duren zich vooral bezig met zijn acteurs. "Het is een combinatie van ze ontzettend op hun gemak stellen en heel goed weten wat je wilt. Met kinderen vul je alles in wat professionele acteurs zelf bedenken. Van: nu kijk je naar beneden, dan kijk je op je horloge en dan zucht je een keer. En dat zo vaak repeteren tot ze nergens meer last van hebben. Maar waarschijnlijk lijken mijn films goed gespeeld omdat mijn mise-en-scène zelden onzin is. Niemand loopt voor niks ergens naar toe."
Met een scheve lach memoreert hij de uitspraak van een regisseur wiens naam hem even ontschoten is. "Film is Gesammtarbeit hè. En de kunst is je te omringen met goeie mensen."

Het grote doek
"Richting Engeland," vindt de regisseur, "is het meest film. Duidelijk als film gedraaid, filmisch gedacht en extreem gericht op het grote doek. Veel totalen, veel ballètjes tussen camera en acteurs. Zo'n scène in het café waarin Peter Faber dronken wordt, toch een climax in de film, die is vrijwel zonder close-ups opgenomen. Hij staat daar in die grote ruimte... de orgelmuziek stopt, het wordt stil. De stilte is dan de close-up."
In Richting Engeland kijkt een uit de provincie afkomstige man terug op zijn eindexamenjaar, enkele leraren, het ouderlijk huis en vooral zijn vader. Geert Lageveen en Peter Faber spelen voortreffelijk samen als vader en zoon in opnieuw een intiem, authentiek en boeiend vormgegeven klein verhaal uit het Nederland van de jaren vijftig. "Aanvankelijk was het meer een verhaal van afscheid," vertelt Van Duren. "Afscheid van een periode, van een school. Het ritme was al behoorlijk in het scenario aangegeven. De combinatie Peter van Gestel en Willem Wilmink is een aparte, ze denken heel erg in overgangen, dat wordt me eigenlijk kado gegeven. Maar hier heb ik me iets vrijer ten opzichte van het script opgesteld, ik heb wat geschoven en wat scènes laten vallen, omdat ik extreem koos voor de vader-zoon-lijn. Van Gestel vindt dat jammer, Wilmink vindt het goed. Ach ja, dat is een beetje touwtrekken geweest, dat hoort er bij."
Problemen met de omroep heeft Van Duren nooit gehad over zijn bioscoopvoorkeur. "Ik heb zelf thuis een extreem grote televisie en ik zei altijd: 'Ik maak geen film voor mensen die van die kleine televisietjes hebben. Ik maak uitsluitend een film voor de bioscoop en voor mijn eigen televisie. Waarom niet? Bijna alle bioscoopfilms doen het goed op televisie, dus waarom zou je je niet op de bioscoop richten? Die televisiemanier van opnemen is eigenlijk alleen maar ontstaan door die kleine studiootjes waarin die grote drie camera's moesten rondtobben."

Voordehandliggende oplossingen
Van Durens opleiding tot dramaturg is hem van groot nut geweest, meent hij. "Ik ben ook afgestudeerd op filmanalyse, dus ben gewend aan analyse-modellen. Alles wat de regisseur maakte, had betekenis, ook al had ie dat zelf nooit verzonnen. Dat is een goede training, dat kun je natuurlijk ook omdraaien. Dezelfde technieken kun je gebruiken voor het genereren van oplossingen."
Tijdens de voorbereiding voor een film denkt Van Duren langdurig na over de betekenis van elk shot, hij gaat alle mogelijkheden na, ook de extra's die lokaties kunnen bieden. En streeft altijd naar het vinden van voordehandliggende, natuurlijke oplossingen. "Toch een beetje vanuit die oude analyse-methodes en al die Amerikaanse How to write-boekjes. In symbolen denken, beeldtaal, ikonen. Al die semiotiek waarmee wij zijn doodgegooid tijdens de studie, ik vond het vaak een beetje onzin, maar toch..."
De gemiste Filmacademie-opleiding berouwt hem niet langer. Hij leerde de techniek aanwenden door tijdens zijn assistentschappen goed uit zijn ogen te kijken. "Het waren goede filmcrews, goede cameramannen, belichters. Ik heb er bovenop gestaan, dus alle vakkennis die ik op de filmacademie zou hebben verworven, deed ik op van die crews. En ik heb nu tegelijkertijd het voordeel van een theoretische opleiding. Mijn werkgroepje neo-realisme, de kracht en het gevaar van Brechtiaanse technieken enzo. En het is toch wel handig dat je een paar Grieken hebt gelezen. Ik ben geen intellectueel, maar ik heb er ook geen last van."
Met Richting Engeland nam André van Duren afscheid van een vertrouwd en succesvol werkverband: de NCRV, Peter van Gestel en Willem Wilmink. Als onafhankelijk filmmaker hoopt hij binnenkort een lange speelfilm te kunnen draaien. Na films die zich afspeelden in respectievelijk 1949, 1953 en 1958 zou hij nu graag een film over de vroege jaren zestig maken. "Ik ben op zoek, want ik kan zelf niet schrijven."
Na Het verhaal van Kees sprak Willem Wilmink: "André van Duren kan zich maar beter ophangen want die maakt nooit meer zo'n mooie film als deze." Van Duren: "Die angst heb ik wel een beetje gehad. Want ik was verwend, kreeg goeie recensies, de Nipkov-schijf. Het jaar dat Wim Kaiser hem kreeg en weigerde, dacht ik toch stiekem: Hij weigert hem, dus krijg ik hem eigenlijk. Want je rekent jezelf altijd rijk als Roomse jongen. Maar ja, het is een beetje onbestemd nu."

Gerdin Linthorst



top
RICHTING ENGELAND

Oktober 1992 #127

Produktie
NCRV
Bergen
Regie
André van Duren
Scenario
Peter van Gestel
Willem Wilmink
Camera
Theo Bierkens
Geluid
Victor Dekker
Montage
Rob Hakhoff
Muziek
Mark van Platen
Met
Geert Lageveen
Peter Faber
Carol van Herwijnen e.a.

Kleur, 52 minuten

Distributie
Hungry Eye
Te zien
vanaf half oktober (onder voorbehoud)

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


R

R U THERE
R.W. FASSBINDER COLLECTIE I & II
RABAT
RABBIT HOLE
RABBIT ON THE MOON
RABBIT-PROOF FENCE
Race
RACHEL GETTING MARRIED
RACING STRIPES
RADELOOS
RADIOLAND MURDERS
LA RAFLE.
THE RAGE: CARRIE 2
The Raid
The Raid 2
The Railway Man
RAIN DOGS
THE RAINBOW WARRIORS OF WAIHEKE ISLAND
RAINING STONES
RAISE YOUR VOICE
RAISING CAIN
RAISING HELEN
THE RAMEN GIRL
Ramon en het Paard van Sinterklaas
Rams
La rançon de la gloire (Xavier Beauvois over)
RANDOM HEARTS
RANGO
Rânia
RANSOM
RAPA-NUI
RAPID FIRE
RAPUNZEL
RASPUTIN
THE RAT PACK
RAT RACE
RATATOUILLE
RATCATCHER
Ratchet & Clank
RATJETOE EN DE THORNBERRY'S: BIJ DE BEESTEN AF
RATJETOE — DE RUGRATS FILM
Die Räuberin
The Raven
RAVENOUS
Raw
RAY
Razend
THE READER (Stephen Daldry over)
THE REAL BLONDE
THE REAL HOWARD SPITZ
Real Steel
Réalité
Reality
REALITY BITES
THE REAPING
REAR WINDOW
Reasonable Doubt
REBECCA
Rebelle
Rebels
REBELS OF THE NEON GOD
Rebelse stad
THE REBIRTH
THE REBOUND
THE RECKONING
RECLAIM YOUR BRAIN (FREE RAINER)
RECONSTRUCTION
RECOUNT
THE RECRUIT
RECYCLE
RED
Red 2
RED BEADS
RED CORNER
RED DRAGON
RED DUST
RED EYE
RED HOT
Red Lights
RED PLANET
RED RIDING HOOD
RED RIDING-TRILOGIE
RED ROAD
RED ROCK WEST
THE RED SHOES
THE RED STUFF
The Red Turtle
THE RED VIOLIN
REDACTED
REDS
LE REFUGE
Refugiado
REGARDE LA MER
REGENERATION
Het regent gehaktballen 2
HET REGENT GEHAKTBALLEN 3D
Regilaul
La región salvaje
Regression
LES REGRETS
REIGN OF ASSASSINS
REIGN OF FIRE
REINDEER GAMES
LA REINE MARGOT
DIE REISE NACH KAFIRISTAN
RELAX... IT'S JUST SEX!
THE RELIC
La religieuse
RELIGULOUS
Remainder
THE REMAINS OF THE DAY
REMBRANDT
REMBRANDT'S J'ACCUSE
Remember
REMEMBER ME
REMEMBER THE TITANS
RENAISSANCE
LES RENDEZ-VOUS DE PARIS
RENDITION
Renesse
RENO 911!: MIAMI
Renoir
RENT-A-FRIEND
Réparer les vivants
The Repentant (El Taaib)
THE REPLACEMENT KILLERS
REPO MEN
REPRISE
REQUIEM
REQUIEM FOR A DREAM
RESCUE DAWN
RESERVATION ROAD
RESERVOIR DOGS
THE RESIDENT
RESIDENT EVIL
RESIDENT EVIL: AFTERLIFE 3D
RESIDENT EVIL: APOCALYPSE
RESIDENT EVIL: EXTINCTION
Resident Evil: Retribution
Resident Evil: The Final Chapter
RESISTANCE
La résistance de l'air
RESPIRO
RESSOURCES HUMAINES
Rester vertical
Restless
RESTORATION
RESURRECTION MAN
Retour à Ithaque
Retour en Bourgogne
THE RETURN (VOZVRASJÈNJE)
RETURN OF THE JEDI
RETURN TO HANSALA
Return to Homs (IDFA)
RETURN TO ME
RETURN TO PARADISE
De reünie
The Reunion
REVANCHE
REVELATION
The Revenant
Revenge of the Green Dragons
REVENGER'S TRAGEDY
THE REVENGERS' COMEDIES
REVISION: APOCALYPSE 2
REVOLUTIONARY ROAD
The Rewrite
REX GILDO, DE VAL VAN EEN SCHLAGERKONING
REYKJAVIK-ROTTERDAM
Rhino Season
RHYTHM IS IT
RICHARD III
RICHIE RICH
RICHTING ENGELAND
RICHTING WEST
Ricki and the Flash
RICKY
Riddick
Ride Along
Ride Along 2
RIDE WITH THE DEVIL
RIDICULE
RIDING ALONE FOR THOUSANDS OF MILES
RIDING GIANTS
RIEN À DÉCLARER
RIEN À FAIRE
DE RIETFLUIT
RIFF RAFF
RIGHTEOUS KILL
THE RING
THE RING 2
THE RINGMASTER
Rings
RINGU/RING
RIO
Rio 2
RIO, EEN DAG IN AUGUSTUS CAMPO GRANDE — CENTRAL DO BRASIL
Rio: I Love You
The Riot Club
Riphagen
RIPLEY'S GAME
Ripper Street
Rise of the Guardians
Rise of the Planet of the Apes
Risen
RISING SUN
RIT OVER DE GRENS
THE RITE
THE RIVER
A RIVER RUNS THROUGH IT
THE RIVER WILD
DE RIVIER OKKERVIL
RIVIERA HOTEL
RIZE
RKO 281 — THE BATTLE OVER CITIZEN KANE
THE ROAD
THE ROAD (DE WEG)
THE ROAD HOME
Road North
THE ROAD TO ELDORADO
THE ROAD TO GUANTANAMO
ROAD TO PERDITION
THE ROAD TO WELLVILLE
ROAD TRIP
ROADRACERS
ROADS TO KOKTEBEL
ROB ROY
Rob the Mob
UNE ROBE D'ÉTÉ
Roberto Succo
ROBIN HOOD
ROBIN HOOD, MEN IN TIGHTS
Robinson Crusoe
Robocop
Robot & Frank
ROBOTS
ROCCO E I SUOI FRATELLI
THE ROCK
Rock 'n Roll
Rock of Ages
ROCK STAR
ROCK'N ROLL JUNKIE
ROCKNROLLA
ROCKY BALBOA
HET RODE KORENVELD
Rodin
ROGUE ASSASSIN
Rogue One — A Star Wars Story
ROGUE TRADER
Rokjesdag
ROLE MODELS
ROMANCE
ROMANCE & CIGARETTES
ROMANCE DE VALENTÍA — ONLY THE BRAVE
ROMANZO CRIMINALE
ROMASANTA
ROMEO IS BLEEDING
ROMEO MUST DIE
ROMPER STOMPER
ROMY & MICHELE'S HIGH SCHOOL REUNION
Ron Goossens, Low-Budget Stuntman
Ronal The Barbarian
RONIN
ROOKSPOREN
Room
Room 514
ROOS REBERGEN — "WEET IK NIET ZO GOED..."
ROPE
ROSAS DANST ROSAS
LES ROSEAUX SAUVAGES
ROSENSTRASSE
ROSETTA
ROSIE: THE DEVIL IN MY HEAD
ROSINE
ROTVOS
ROUGH MAGIC
Rough Night (Girls Night Out)
THE ROUND UP
ROUNDERS
LA ROUTE
ROUTE IRISH
The Rover
A Royal Affair
A Royal Night Out
THE ROYAL TENENBAUMS
RR
RUBBER
RUBY & QUENTIN
Ruby Sparks
RUDO Y CURSI
RUDYARD KIPLING'S THE JUNGLE BOOK
RUGRATS IN PARIS
RUHR
THE RUINS
THE RULES OF ATTRACTION
RULES OF ENGAGEMENT
The Rum Diary
RUMBA
RUMBLE IN THE BRONX
RUMOR HAS IT...
Run All Night
Run and Jump
RUN, FAT BOY, RUN
RUNAWAY BRIDE
THE RUNAWAY JURY
THE RUNAWAYS
RUNDSKOP
The Runner
Runner, Runner
RUNNING SCARED
Rush
RUSH HOUR
RUSH HOUR 2
RUSH HOUR 3
RUSHMORE
DE RUSLUI
RUSSIAN ARK
Ruth & Alex