I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Moreel analfabetisme

THE READER (Stephen Daldry over)

Verenigde Staten/Duitsland, 2008 | Stephen Daldry
Na billy elliot en the hours komt de Britse regisseur Stephen Daldry met the reader, een verfilming van de controversiële Duitse novelle Der Vorleser. Het boek vraagt zich af of de verschrikkingen en de morele verwerking van de Holocaust kunnen worden doorverteld en overgedragen aan een nieuwe generatie. We belden met Daldry.

Stephen Daldry


Uw liefde voor literatuur is duidelijk. the hours was een verfilming van het Pulitzerprijswinnende boek van Michael Cunningham, The reader van Bernhard Schlink, die zich richt op de manier waarop naoorlogse generaties met de Holocaust omgaan. Waarom koos u deze roman? Als een kind en als jongeman heb ik veel tijd in Duitsland doorgebracht en ik raakte gefascineerd door de problemen die er bestonden met het verwerken van het verleden. Schlinks boek raakte een sterke snaar bij mij, zowel emotioneel als intellectueel. Ik besloot het onderwerp te gaan onderzoeken.

Duitsland zelf is de afgelopen vijftien jaar intensief bezig met het verwerken van zijn geschiedenis, waaronder ook het RAF- en Stasi-verleden. Waarom zou Schlink de rechten aan een Britse regisseur hebben verkocht en niet aan een Duitse? Ik denk dat hij het altijd al graag in het Engels verfilmd heeft willen zien. Daarom heeft hij eerst contact gezocht met Anthony Minghella (die vorig jaar overleed, RR). Ik denk dat hij wilde zien of de thema's ook buiten Duitsland weerklank vonden en het verhaal niet over een specifiek Duitse ervaring ging. Of het geschikt was voor verschillende culturen en of het meer was dan de som van het eigen Duitse verleden.

U bent erg dicht bij het boek gebleven. We hebben de structuur nauwelijks veranderd. We zijn alleen op zoek gegaan naar een filmisch equivalent van het gegeven dat de hoofdpersoon zijn eigen verleden opschrijft, zoals in het boek gebeurt. Het schrijven is daar onderdeel van het bekennen en het erkennen van het verleden. Van de ontlading. We zochten naar beelden die hetzelfde 'bewustzijn' en dezelfde aanwezigheid hadden als de eerstepersoons verteller in het boek. Mijn scenarist David Hare (die ook the hours voor film bewerkte, RR) kwam met het idee van een man die zijn geschiedenis voor de eerste keer vertelt. Dat lijkt heel erg op de man die zijn eigen verhaal schrijft in het boek. We hadden natuurlijk voor een man achter een typemachine kunnen kiezen, maar dat was saai geweest. We kozen voor dezelfde tijd, rond 1995, en de film is het verhaal dat hij voor het eerst aan de volgende generatie vertelt, aan zijn dochter.

Was het lastig om een jonge acteur te vinden die opkon tegen Kate Winslet? Want ze staat bovenaan Hollywoods A-lijst van actrices. Dat was inderdaad een ongelofelijk belangrijk onderdeel van de casting. Ik had met mezelf afgesproken dat ik als het maar even kon de rol door een jonge Duitse acteur zou laten spelen. Dus ik was erg blij toen we een acteur met de diepte van David Kross tegenkwamen, met zijn emotionele volwassenheid én naïviteit, allemaal gecombineerd in één acteur.

Heeft u ooit gevoeld dat de naaktscènes in de film op een of andere manier niet pasten bij de thema's over de verwerking van de Holocaust? Nee, dat heb ik nooit zo gevoeld.

Waar ligt voor u het belangrijkste morele dilemma in het verhaal? Dat ligt bij Michael Berg (Ralph Fiennes, RR) wanneer hij het verleden ontdekt van de vrouw waarmee hij zo'n ingewikkelde liefdesrelatie heeft gehad. Hoe reageert hij dan? In het verlengde daarvan, hoe reageerde de generatie van Bernard Schlink toen die het verleden ontdekte van zijn ouders, leraren, religieuze leiders en in sommige gevallen geliefden? Hoe gingen ze verder, hoe gingen ze om met, niet alleen de individuen die bij de verschrikkingen betrokken waren, maar met het feit dat ze zelf leefden en liefhadden in een samenleving waar deze daden plaatsvonden?

Kan een naoorlogse generatie überhaupt loskomen van zijn verleden? Dit is niet zomaar een naoorlogse generatie, dit is een generatie die leeft in de schaduw van een verschrikkelijke misdaad, een genocide. Men is daar ook nu nog mee bezig: wat te doen met het verleden, wat te doen met de hoofdstad, wat te doen met... alles, van de hereniging tot aan de manier waarop het verleden herdacht moet worden. Sommige mensen hebben er genoeg van om met het verleden geconfronteerd te worden. Maar er is natuurlijk een immense verantwoordelijkheid ten opzichte van de geschiedenis. Niet alleen om toekomstige generaties daarover te onderwijzen maar ook om het land zelf in staat te stellen een morele duidelijkheid te ontwikkelen. Bijvoorbeeld over betrokken raken bij internationale conflicten.

Er is ook harde kritiek gekomen op uw film. Sommigen noemen het schandalig dat Hanna (Kate Winslet) zelf als slachtoffer wordt opgevoerd omdat ze in de oorlog haar analfabetisme moest verbergen. Daardoor zou dat analfabetisme als een excuus voor haar verschrikkelijke daden kunnen gelden. Dit is een provocerende en controversiële film, laten we dat duidelijk stellen. En dus zal hij extreme reacties oproepen. Dat is prima. Maar wij zijn erg voorzichtig geweest, onder andere door de gemeenschap van Holocaust-overlevers hierbij te betrekken. Het debat dat we met hen voerden was heel anders dan het debat dat sommige recensenten aanzwengelen. Ik wil u verwijzen naar de blog van de directeur van het Holocaust-museum in New York. Dat is een van de betere beschrijvingen van de reactie van de Joodse gemeenschap.

Dus u kunt zich totaal niet vinden in die kritiek? Nogmaals, het blijft een provocerend onderwerp. Maar ik denk dat we een heel eind zijn gekomen sinds de jaren zestig toen we iedereen die op een of andere manier bij de genocide betrokken was simpelweg als monsters zagen. Sinds een jaar of tien, vijftien zijn we dat genuanceerder gaan bekijken. Zijn we gaan zien dat dit echte mensen zijn geweest, en dat elk van die mensen kon vertellen hoe hij of zij terechtkwam op de donkerste plek waar Europa ooit is geweest. Ik denk dat een terugkeer naar het idee dat dit monsters zijn en dus een omkering van het idee dat dit echte mensen zijn, een belachelijk ouderwetse manier van denken is. Een hinderlijke manier van denken ook over deze periode van de twintigste eeuw. Serieus, we zijn veel verder dan dat.

Maar kan Michaels zwijgen over zijn relatie met Hanna echt vergeleken worden met haar zwijgen over haar ongeletterdheid en zodoende over haar verleden? Ik weet niet of het vergelijkbaar is. Er is een schaamte bij allebei. Hij over zijn relatie met haar en zij over haar ongeletterdheid. Een deel van het verhaal gaat over de vraag hoe beiden omgaan met die schaamte. Voor de duidelijkheid: er is nooit twijfel over dat zij een oorlogsmisdadiger is en er is nooit twijfel over dat ze last heeft van een moreel analfabetisme, niet alleen tijdens maar ook in de decennia na de oorlog.

Hoe hebt u de gemeenschap van overlevenden bij de film betrokken? Ik heb een hele diverse groep mensen gevraagd om ons te helpen de vraagstukken in de film te bevragen en te analyseren. Mensen die in de jaren zestig betrokken waren bij processen tegen oorlogsmisdadigers, Joodse experts in de verbeelding van de Holocaust in cinema en veel mensen van Schlinks generatie die deze hele ontwikkeling doorleefd hebben.
Er is bij zulk soort films altijd een onderbuikreactie uit bepaalde hoek. Een deel van de morele verontwaardiging stamt af van het idee dat je nooit het verhaal mag vertellen van iemand die betrokken was bij de uitvoering van de genocide. Waarin je die persoon iets anders laat zijn dan een monster, waarin je haar een persoonlijkheid teruggeeft, en er dus onvermijdelijk momenten zijn in de film waarop je dichter bij haar komt en weer van haar verwijderd raakt. Zoals je dat in elke goede film kunt hebben. Maar laat ik duidelijk zijn: er is in the reader nooit iets anders dan een heldere veroordeling van de acties waar ze bij betrokken was.
Niet vergeten: dit is de eerste film die op deze manier over een kampbewaker gaat en sommigen willen pertinent niet dat je daar een mens van maakt. Maar als we alle verhalen over moordenaars in twijfel moeten trekken dan moeten we veel uit de boekenkast halen. Te beginnen bij Macbeth.

Ronald Rovers



top
THE READER (Stephen Daldry over)

April 2009 #309

Regie
Stephen Daldry

Te zien
vanaf 2 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


R

R U THERE
R.W. FASSBINDER COLLECTIE I & II
RABAT
RABBIT HOLE
RABBIT ON THE MOON
RABBIT-PROOF FENCE
Race
RACHEL GETTING MARRIED
RACING STRIPES
RADELOOS
RADIOLAND MURDERS
LA RAFLE.
THE RAGE: CARRIE 2
The Raid
The Raid 2
The Railway Man
RAIN DOGS
THE RAINBOW WARRIORS OF WAIHEKE ISLAND
RAINING STONES
RAISE YOUR VOICE
RAISING CAIN
RAISING HELEN
THE RAMEN GIRL
Ramon en het Paard van Sinterklaas
Rams
La rançon de la gloire (Xavier Beauvois over)
RANDOM HEARTS
RANGO
Rânia
RANSOM
RAPA-NUI
RAPID FIRE
RAPUNZEL
RASPUTIN
THE RAT PACK
RAT RACE
RATATOUILLE
RATCATCHER
Ratchet & Clank
RATJETOE EN DE THORNBERRY'S: BIJ DE BEESTEN AF
RATJETOE — DE RUGRATS FILM
Die Räuberin
The Raven
RAVENOUS
Raw
RAY
Razend
THE READER (Stephen Daldry over)
THE REAL BLONDE
THE REAL HOWARD SPITZ
Real Steel
Réalité
Reality
REALITY BITES
THE REAPING
REAR WINDOW
Reasonable Doubt
REBECCA
Rebelle
Rebels
REBELS OF THE NEON GOD
Rebelse stad
THE REBIRTH
THE REBOUND
THE RECKONING
RECLAIM YOUR BRAIN (FREE RAINER)
RECONSTRUCTION
RECOUNT
THE RECRUIT
RECYCLE
RED
Red 2
RED BEADS
RED CORNER
RED DRAGON
RED DUST
RED EYE
RED HOT
Red Lights
RED PLANET
RED RIDING HOOD
RED RIDING-TRILOGIE
RED ROAD
RED ROCK WEST
THE RED SHOES
THE RED STUFF
The Red Turtle
THE RED VIOLIN
REDACTED
REDS
LE REFUGE
Refugiado
REGARDE LA MER
REGENERATION
Het regent gehaktballen 2
HET REGENT GEHAKTBALLEN 3D
Regilaul
Regression
LES REGRETS
REIGN OF ASSASSINS
REIGN OF FIRE
REINDEER GAMES
LA REINE MARGOT
DIE REISE NACH KAFIRISTAN
RELAX... IT'S JUST SEX!
THE RELIC
La religieuse
RELIGULOUS
Remainder
THE REMAINS OF THE DAY
REMBRANDT
REMBRANDT'S J'ACCUSE
Remember
REMEMBER ME
REMEMBER THE TITANS
RENAISSANCE
LES RENDEZ-VOUS DE PARIS
RENDITION
Renesse
RENO 911!: MIAMI
Renoir
RENT-A-FRIEND
Réparer les vivants
The Repentant (El Taaib)
THE REPLACEMENT KILLERS
REPO MEN
REPRISE
REQUIEM
REQUIEM FOR A DREAM
RESCUE DAWN
RESERVATION ROAD
RESERVOIR DOGS
THE RESIDENT
RESIDENT EVIL
RESIDENT EVIL: AFTERLIFE 3D
RESIDENT EVIL: APOCALYPSE
RESIDENT EVIL: EXTINCTION
Resident Evil: Retribution
Resident Evil: The Final Chapter
RESISTANCE
La résistance de l'air
RESPIRO
RESSOURCES HUMAINES
Rester vertical
Restless
RESTORATION
RESURRECTION MAN
Retour à Ithaque
THE RETURN (VOZVRASJÈNJE)
RETURN OF THE JEDI
RETURN TO HANSALA
Return to Homs (IDFA)
RETURN TO ME
RETURN TO PARADISE
De reünie
The Reunion
REVANCHE
REVELATION
The Revenant
Revenge of the Green Dragons
REVENGER'S TRAGEDY
THE REVENGERS' COMEDIES
REVISION: APOCALYPSE 2
REVOLUTIONARY ROAD
The Rewrite
REX GILDO, DE VAL VAN EEN SCHLAGERKONING
REYKJAVIK-ROTTERDAM
Rhino Season
RHYTHM IS IT
RICHARD III
RICHIE RICH
RICHTING ENGELAND
RICHTING WEST
Ricki and the Flash
RICKY
Riddick
Ride Along
Ride Along 2
RIDE WITH THE DEVIL
RIDICULE
RIDING ALONE FOR THOUSANDS OF MILES
RIDING GIANTS
RIEN À DÉCLARER
RIEN À FAIRE
DE RIETFLUIT
RIFF RAFF
RIGHTEOUS KILL
THE RING
THE RING 2
THE RINGMASTER
Rings
RINGU/RING
RIO
Rio 2
RIO, EEN DAG IN AUGUSTUS CAMPO GRANDE — CENTRAL DO BRASIL
Rio: I Love You
The Riot Club
Riphagen
RIPLEY'S GAME
Ripper Street
Rise of the Guardians
Rise of the Planet of the Apes
Risen
RISING SUN
RIT OVER DE GRENS
THE RITE
THE RIVER
A RIVER RUNS THROUGH IT
THE RIVER WILD
DE RIVIER OKKERVIL
RIVIERA HOTEL
RIZE
RKO 281 — THE BATTLE OVER CITIZEN KANE
THE ROAD
THE ROAD (DE WEG)
THE ROAD HOME
Road North
THE ROAD TO ELDORADO
THE ROAD TO GUANTANAMO
ROAD TO PERDITION
THE ROAD TO WELLVILLE
ROAD TRIP
ROADRACERS
ROADS TO KOKTEBEL
ROB ROY
Rob the Mob
UNE ROBE D'ÉTÉ
Roberto Succo
ROBIN HOOD
ROBIN HOOD, MEN IN TIGHTS
Robinson Crusoe
Robocop
Robot & Frank
ROBOTS
ROCCO E I SUOI FRATELLI
THE ROCK
Rock of Ages
ROCK STAR
ROCK'N ROLL JUNKIE
ROCKNROLLA
ROCKY BALBOA
HET RODE KORENVELD
ROGUE ASSASSIN
Rogue One — A Star Wars Story
ROGUE TRADER
Rokjesdag
ROLE MODELS
ROMANCE
ROMANCE & CIGARETTES
ROMANCE DE VALENTÍA — ONLY THE BRAVE
ROMANZO CRIMINALE
ROMASANTA
ROMEO IS BLEEDING
ROMEO MUST DIE
ROMPER STOMPER
ROMY & MICHELE'S HIGH SCHOOL REUNION
Ron Goossens, Low-Budget Stuntman
Ronal The Barbarian
RONIN
ROOKSPOREN
Room
Room 514
ROOS REBERGEN — "WEET IK NIET ZO GOED..."
ROPE
ROSAS DANST ROSAS
LES ROSEAUX SAUVAGES
ROSENSTRASSE
ROSETTA
ROSIE: THE DEVIL IN MY HEAD
ROSINE
ROTVOS
ROUGH MAGIC
THE ROUND UP
ROUNDERS
LA ROUTE
ROUTE IRISH
The Rover
A Royal Affair
A Royal Night Out
THE ROYAL TENENBAUMS
RR
RUBBER
RUBY & QUENTIN
Ruby Sparks
RUDO Y CURSI
RUDYARD KIPLING'S THE JUNGLE BOOK
RUGRATS IN PARIS
RUHR
THE RUINS
THE RULES OF ATTRACTION
RULES OF ENGAGEMENT
The Rum Diary
RUMBA
RUMBLE IN THE BRONX
RUMOR HAS IT...
Run All Night
Run and Jump
RUN, FAT BOY, RUN
RUNAWAY BRIDE
THE RUNAWAY JURY
THE RUNAWAYS
RUNDSKOP
The Runner
Runner, Runner
RUNNING SCARED
Rush
RUSH HOUR
RUSH HOUR 2
RUSH HOUR 3
RUSHMORE
DE RUSLUI
RUSSIAN ARK
Ruth & Alex