Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
Godsdienstoorlog op de vierkante meter

Paradies: Glaube

Oostenrijk/Duitsland/Frankrijk, 2012 | Ulrich Seidl
Met het middendeel van zijn hoop-geloof-en-liefde-trilogie bereikt de Oostenrijkse filmmaker Ulrich Seidl het hoogtepunt van zijn kunstenaarschap. Hij onderzoekt godsdienstwaanzin en de terreur van compassie.

Door Dana Linssen

Gek eigenlijk. In de (Nederlandse) volksmond zeggen we hoop, geloof en liefde, terwijl apostel Paulus, aan wie de drie-eenheid ontleend is, het in zijn Bijbelse loflied op de liefde over geloof, hoop en liefde heeft. En de Oostenrijkse filmmaker Ulrich Seidl gooit de volgorde in zijn Paradies-trilogie nog verder door elkaar. Hij begon vorig jaar in Cannes met Liebe, afgelopen Filmfestival Berlijn ging slotdeel Hoffnung in première en het grandioze middendeel Glaube dat ondertussen in Venetië voor het eerst werd vertoond, bereikt nu de Nederlandse bioscopen. Niet eerder deed een filmmaker binnen een jaar tijd de drie grote Europese filmfestivals aan, met drie films die weliswaar oorspronkelijk als één film bedoeld waren, maar ook zelfstandig tot het beste behoren wat dat filmjaar heeft voortgebracht.
Bij Paulus zijn geloof, hoop en liefde de drie religieuze begrippen die van blijvende waarde zijn (tegenover profetieën, tongen en kennis). Je vraagt je af of de volgorde er toe doet. Of er een hiërarchie is. Bij Paulus wel, die benoemt de liefde als belangrijkste. Maar bij Seidl? (Er bestaat binnen de Oostenrijkse traditie overigens nog een toneelstuk van Ödön von Horváth dat onder nationaalsocialistische druk in 1933 alleen in een aangepaste versie in première mocht gaan en waarin de heldin van hoop, geloof en liefde verstoken van armoede en 'Verelendung' sterft).

Zelfkastijding
Drie vrouwenportretten werden het, over drie familieleden. Teresa was de hoofdpersoon van Liebe, een mollige, blijmoedige alleenstaande vrouw van middelbare leeftijd die in een seks-resort in Kenia de (vleselijke) liefde hoopte te vinden waar ze thuis van verstoken bleef. In Glaube en Hoffnung zien we hoe het haar zus en dochter vergaat terwijl zij op vakantie is. Dochter Melanie wordt in Hoffnung in een zomerkamp voor zwaarlijvige kinderen ondergebracht. En in Glaube volgen we Teresa's zuster Anna, een fanatieke Katholieke, die de dagen van haar zomervakantie vult met zelfkastijding en gebedsgroepen en met een Maria-beeld langs de huizen trekt in de hoop nog wat zieltjes te winnen. Als haar Islamitische echtgenoot Nabil na twee jaar opeens weer opduikt ontspint zich bovendien in de gangen van haar burgermanswoning een soort godsdienstoorlog op de vierkante meter waarbij het Midden-Oosten-conflict verbleekt.
De Paradies-trilogie toont Seidl op het hoogtepunt van zijn kunstenaarschap. Nu de drie films voltooid zijn is het wel de moeite waard om te filosoferen over de vraag in welke volgorde ze het beste bekeken kunnen worden, net als bijvoorbeeld bij het Dreileben-drieluik van Christian Petzold, Dominik Graf en Christoph Hochhäusler vorig jaar. Bij Seidl komen we er voorlopig op uit dat hoop, geloof en liefde een betere volgorde was geweest, en niet alleen omdat we daar in ons spraakgebruik meer aan gewend zijn. Maar daarover volgende maand, als Hoffnung in de Nederlandse bioscopen uitkomt, meer.

Feesthoedjes
Nu eerst Glaube. Verreweg het sterkste deel uit de reeks, en net als de beide andere films zelfstandig te bekijken. De films van Urlich Seidl tarten niet alleen de grenzen van documentaire en fictie (bij hem een verhevigde werkelijkheid), maar verwarren ook omdat ze vaak naar exploitatie neigen. En daarmee op z'n minst de toeschouwer bewust maken van z'n eigen kijkgewoontes. Of het nu om het geënsceneerde huwelijk ging in Mit Verlust ist zu rechnen (1992), de liefde tussen mens en huisdier in Tierische Liebe (1996), de borstenobsessie van de vrijgezelle wiskundeleraar Rene in Der Busenfreund (1997) of de nietsontziende klinische beelden van Weense buitenwijken gecontrasteerd met de smoezelige wereld van seksclubs in het al veel verder gefictionaliseerde Hundstage (2001) en het ongemakkelijke Import/Export (2007) waarin hij op onnavolgbare Seidliaanse wijze de seksindustrie in één film wist te verbinden met demente bejaarden met feesthoedjes op.
Deels spreekt Glaube van de drie delen van de Paradies-trilogie natuurlijk het sterkste, omdat we in het Westen al een lange traditie hebben waarin kritisch tegen de uitwassen van het Christelijke geloof wordt aangekeken. Anna's aan erotische extase grenzende aanbidding van het kruisbeeld, de beelden van de gebedsgroep die "Oostenrijk weer katholiek wil maken", en Anna's persistente missionarisgedrag geven je een minder ongemakkelijk gevoel dan Teresa's erotische escapades of Melanies pogingen om haar obese tienerlichaam in het gareel te krijgen. We hebben die religieuze hysterie eerder gezien. God is eerder bespot. Je kunt je als toeschouwer makkelijker van het schuldgevoel over je eigen voyeuristische blik distantiëren.

Manische compassie
Glaube gaat niet alleen over godsdienstwaanzin, niet alleen over de uitwassen van geloof en devotie. De film is nietsontziend, maar niet blasfemisch. Onder de eerste laag waarin we vol verbazing naar die gekke Anna staren liggen meerdere en complexe thema's. Zo gaat de film gaat ook over de vraag wat compassie eigenlijk is, diezelfde humaniteit die in Seidls blik in Liebe zo geprezen werd. Was dat misschien allemaal projectie? Allemaal 'hoop' van de toeschouwer? Want in Glaube ervaren we de registrerende blik van de film (met dezelfde fenomenale statische, symmetrische shots) niet als barmhartig, maar als precies zo afstandelijk als hij bedoeld is. De strenge kaders vormen de gevangenis voor Anna's manische en beklemmende compassie met de mensen die ze wil bekeren. Wij, als toeschouwers vinden het benauwend, en de mensen die ze wil bevrijden door ze aan religie te onderwerpen soms ook. Maar maakt dat haar geloof minder echt? Minder oprecht?
Het gaat erom die vragen te stellen, ze als het ware uit de bitse en afgemeten kaders van Anna's bestaan te bevrijden. Amateurpsychologen zullen de link tussen Anna's even pinnige leven en haar religieuze overgave direct opmerken. Anna's verstoorde relatie met haar eigen lichaam en seksualiteit (ook in de scènes met haar echtgenoot die haar op haar huwelijkse plichten wijst) is vergelijkbaar met Teresa's behoefte aan lichamelijke liefde en Melanie's overeten. Er moet een leegte worden opgevuld.
Die leegte is existentieel, westers en ook oh zo Oostenrijks. Seidl is een maatschappijcriticus, een cultuurpessimist. Hij kijkt niet alleen, maar hij kadert in en als wij als toeschouwer naar zijn films kijken voelen we onze ogen betrapt. Dat is wat je blik gevangen houdt. Wat confronteert. En wat pijn doet. Die blik tussen oordeel en barmhartigheid. Want hoe zat het ook alweer? Met die eerste steen en die zonde?



top
Paradies: Glaube

Maart 2013 #352



Productie en regie
Ulrich Seidl
Scenario
Ulrich Seidl
Veronika Franz
Camera
Edward Lachman
Wolfgang Thaler
Montage
Christof Schertenleib
Art direction
Veronika Franz
Met
Maria Hofstädter
Nabil Saleh

Kleur, 113 minuten

Distributie
EYE
Te zien
vanaf 14 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


P

P'tit Quinquin (Bruno Dumont over)
P.O. Box
P.S.
P.S. I LOVE YOU
HET PAARD VAN SINTERKLAAS
THE PACIFIER
LE PACTE DES LOUPS
Paddington
Page One: Inside the New York Times
THE PAGEMASTER
PAID
Pain & Gain
EL PÁJARO DE LA FELICIDAD
Pak van mijn hart
PALINDROMES
THE PALLBEARER
PALMETTO
PALOOKAVILLE
PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Pan
PAN'S LABYRINTH
PANE E TULIPANI
PANIC ROOM
PANIEK IN HET DORP
PANJ É ASR (AT FIVE IN THE AFTERNOON)
PANMAN, RHYTHM OF THE PALMS
PANTHER
IL PAPÀ DI GIOVANNA
Papa ou maman
PAPA'S SONG
PAPA, VADERTJE VORST IS DOOD
PAPARAZZI
THE PAPER
PAPER SOLDIER (Previously Unreleased)
Paper Towns
The Paperboy
Par example, Electre
De Parade
Paradies: Glaube
Paradies: Hoffnung
Paradies: Liebe
PARADISE GIRLS
PARADISE NOW
PARADISE ROAD
The Paradise Suite
Paradise Trips
Paradiso
Paranoia
PARANOID PARK
PARANORMAL ACTIVITY
PARANORMAL ACTIVITY 2
Paranormal Activity 3
Paranormal Activity 4
Paranormal Activity: Ghost Dimension
Paranormal Activity: The Marked Ones
Paranorman
LES PARAPLUIES DE CHERBOURG
Parched
THE PARENT TRAP
LE PARFUM D'YVONNE
PARIS
Paris Can Wait
PARIS JE T'AIME
PARIS S'EVEILLE
PARIS WAS A WOMAN
Paris, Texas
Parked
Parker
Parkland
LA PAROLA AMORE ESISTE
PARQUE VIA
PARRADOX
PART TIME GOD
PARTIR
Parts of a Family
Party Girl
Pas son genre
PAS SUR LA BOUCHE!
PAS TRÈS CATHOLIQUE
Pasolini
Pasolini Blu-ray Collection
PASOLINI, UN DELITTO ITALIANO
Passage — A Boat Movie
DE PASSANTEN
Le passé
PASSENGER 57
PASSENGERS
Passengers
DE PASSIEVRUCHT
Passion
PASSION
PASSION FISH
THE PASSION OF THE CHRIST
Patatje oorlog
PATCH ADAMS
Paterson
The Patience Stone
THE PATRIOT
PATRIOT GAMES
LES PATRIOTES
PATRIOTISM
Patriots Day
EL PATRULLERO
Patti Cake$
PAUL
Paul Blart Mall Cop 2
PAUL DANS SA VIE
PAUL DRIESSEN INSIDE OUT
PAULIE
PAULINE & PAULETTE
PAUZE
PAVILION OF WOMEN
Pawn Sacrifice
PAY IT FORWARD
PAYBACK
PAYCHECK
La pazza gioia (Paolo Virzi over)
THE PEACEMAKER
PEARL HARBOR
PEAU D'HOMME, COEUR DE BÊTE
PECKER
PEEPING TOM
THE PELICAN BRIEF
DE PELIKAAN MAN
Pelle en de dierenrovers
PELLE EN DE WATERDIEVEN
PENELOPE
The Penguins of Madagascar
PENNY'S SHADOW
PEONY PAVILION
PEOPLE I KNOW
THE PEOPLE VS. LARRY FLYNT
THE PEOPLE'S PRINCESS
PÉPÉ LE MOKO
PEPPERMINTA
Percy Jackson: Sea Of Monsters
PERCY, BUFFALO BILL & IK
PERDITA DURANGO
LE PÈRE DE MES ENFANTS
PERFECT CIRCLE (SAVRSENI KRUG)
A Perfect Day
A PERFECT GETAWAY
Perfect Horse
THE PERFECT MAN
A PERFECT MURDER
Perfect Sense
THE PERFECT STORM
PERFECT STRANGER
A PERFECT WORLD
Perfetti sconoscuti
PERFORMANCE
PERFUME: STORY OF A MURDERER
The Perks of Being a Wallflower
Permanent Vacation
LA PERRERA
EL PERRO NEGRO
PERSÉCUTION
PERSEPOLIS
Person to Person
Personal Shopper
PERSONAL VELOCITY
PERSUASION
PERSY JACKSON: THE LIGHTNING THIEF
THE PERVERT'S GUIDE TO CINEMA
The Pervert's Guide to Ideology
Pete's Dragon
PETER PAN
PETER PAN: RETURN TO NEVER LAND
THE PETER SELLERS STORY...AS HE FILMED IT
PETER'S FRIENDS
PETERSBURG, PLACES AND PAINTINGS
LE PETIT LIEUTENANT
LE PETIT POUCHET
LE PETIT PRINCE A DIT
PETITES COUPURES
LES PETITS FRÈRES
LES PETITS MOUCHOIRS
LES PETITS RUISSEAUX
Petting Zoo
PETTSON & FINDUS
PETTSON & FINDUS 2 — BRIEF AAN DE KONING
PETTSON & FINDUS: PETTSONS BELOFTE
PETTSON & FINDUS: VERGETELDINGETJES
PEUR(S) DU NOIR
Phantom Boy
THE PHANTOM OF THE OPERA
THE PHANTOM OF THE OPERA
PHASE IV
PHENOMENON
Phil Spector
PHILADELPHIA
PHILEINE ZEGT SORRY
Philomena
The Philosophers
Phineas and Ferb (NL)
Phoenix
PHONE BOOTH
PI
THE PIANIST
LA PIANISTE
THE PIANO
Pianomania
PICKUP ON SOUTH STREET
PICNIC
PICTURE PERFECT
PIECES OF APRIL
PIEDRAS
PIEDS NUS SUR LES LIMACES
La piel que habito
Piepkuikens
PIET PIRAAT & HET ZWAARD VAN ZILVERTAND
PIET PIRAAT EN DE BETOVERDE TROON
PIET PIRAAT EN HET VLIEGENDE SCHIP
Pieta
Pieter Post de film
PIETJE BELL
PIETJE BELL 2: DE JACHT OP DE TSARENKROON
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence
PIGLET'S BIG MOVIE (KNORRETJES GROTE FILM)
DE PIJNBANK
PIJNLIJKE ONVERSCHILLIGHEID
THE PILLOW BOOK
Pim & Pom: Het grote avontuur
PINK PALACE, PARADISE BEACH
THE PINK PANTHER
PINK PANTHER 2
PINK PICTURES FROM JAPAN
Pink Saris
PINOCCHIO
PINOKKIO 964
PIPE DREAM
PIPO EN DE P-P-PARELRIDDER
PIPPI LONGSTOCKING
PIRANHA 3D
Piranha 3DD
PIRANHA BLUES: FILM I
THE PIRATES OF THE CARIBBEAN
PIRATES OF THE CARIBBEAN 2
PIRATES OF THE CARIBBEAN 3
PIRATES OF THE CARIBBEAN: ON STRANGER TIDES 3D
Pirates of the Caribbean: Salazar's Revenge
Pirates!
LA PISCINE
Una pistola en cada mano
PITCH BLACK
Pitch Perfect
Pitch Perfect 2
PITER
IL PIÚ BEL GIORNO DELLA MIA VITA
LA PIVELLINA
Pixadores
PIXAR SHORT FILM COLLECTION
Pixels
PIZZAMAFFIA
The Place Beyond the Pines
PLACE VENDÔME
LA PLAGE DES ENFANTS PERDUS
LES PLAGES D'AGNÈS
Plan C
Planes
Planes: Fire & Rescue
PLANET 51
Planet of Snail
PLANET OF THE APES
PLANTA 4A
PLATFORM
Play
PLAY IT TO THE BONE
THE PLAYER
Playing For Keeps
PLAYING GOD
PLEASANT DAYS
PLEASANTVILLE
THE PLEDGE
PLOP & KWISPEL
PLOP EN DE KABOUTERBABY
PLOP EN DE PINGUÏN
PLOP EN HET VIOOLAVONTUUR
PLOP IN DE STAD
PLOP IN DE WOLKEN
Plop wordt kabouterkoning
PLOTS WITH A VIEW
PLUK DE KLEINE BEVER
PLUK VAN DE PETTEFLET
PLUNKETT & MACLEANE
PLUS QU'HIER, MOINS QUE DEMAIN
POCAHONTAS, THE LEGEND
PODIUM
POEH'S LOLLIFANTEN FILM
De poel
Poesía sin fin
POETIC JUSTICE
Poetins Olympische droom
POETRY
Point Break
POKÉMON 2: OP EIGEN KRACHT
POKÉMON 3
POKÉMON 4EVER
POKÉMON: THE FIRST MOVIE
POLA X
THE POLAR EXPRESS
Polisse
POLITIST, ADJECTIV
POLLEKE
POLLOCK
Poltergeist
Pompeii
POMPOKO
PONETTE
Le pont du nord
PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA
POODLE SPRINGS
De Poolse bruid
POOR BOY'S GAME
Pop Aye
POPE JOAN
Popoz
Populaire
Porcile
Porfirio
THE PORTRAIT OF A LADY
POSEIDON
POSSE
POSSESSION
The Possession
POSSIBLE FILMS VOLUME 2
POSSIBLE LOVES
POST MORTEM
Post tenebras lux
Postcards from the Zoo
IL POSTINO
THE POSTMAN
POSTMAN
The Postman's White Nights
POTICHE
Poulet aux prunes
LES POUPÉES RUSSES
Poupoupidou
Power Rangers
POWER RANGERS: THE MOVIE
PRACTICAL MAGIC
A PRAIRIE HOME COMPANION
PRANZO DI FERRAGOSTO
PRECIOUS
The Precocious & Brief Life of Sabina Rivas
PREDATORS
PREFERISCO IL RUMORE DEL MARE
Préjudice
De premier
Les premiers les derniers
PREMONITION
Le prénom
De president
PRESQUE RIEN
THE PRESTIGE
PRÊT-À-PORTER
PRETTIGE KERST, MR. MOOSE
Pride
PRIDE AND GLORY
PRIDE AND PREJUDICE
Pride and Prejudice and Zombies
PRIEST
Priest 3D
La prima cosa bella
LA PRIMA LINEA
PRIMAL FEAR
PRIMARY COLORS
PRIME
PRIMER
The Prince
THE PRINCE & ME
Prince Avalanche
THE PRINCE OF EGYPT
PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
PRINCESS
THE PRINCESS & THE FROG
THE PRINCESS DIARIES
THE PRINCESS DIARIES: THE ROYAL ENGAGEMENT
Prins
PRINSES LILLIFEE
Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
PRISONER OF THE MOUNTAINS
Prisoners
PRIVATE
THE PRIVATE LIVES OF PIPPA LEE
PRIVATE PARTS
LE PRIX DU PARDON
Problemski Hotel
PROCEDURE 769, THE WITNESSES TO AN EXECUTION
Profession Heartbreaker
PROFESSIONE: REPORTER
PROFETIA
PROFONDO ROSSO
The Program
Project T
Project X
LA PROMESSE
Prometheus
THE PROMISE
The Promise
PROMISED LAND
Promised Land
The Promised Land
Promised Lands
PROMISES
PROOF
PROOF OF LIFE
Prooi
PROP & BERTHA
THE PROPHECY
UN PROPHÈTE
THE PROPOSAL
THE PROPOSITION
THE PROPOSITION
The Prosecutor, The Defender, The Father and His Son
PROVIDENCE
PSYCHO (HITCHCOCK)
PSYCHO (VAN SANT)
PUBLIC ENEMIES
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2
PUBLIC ENEMY NO. 2
THE PUBLIC EYE
Publieke werken
Pudding T
PUDOR
PUISQUE NOUS SOMMES NÉS
PULP FICTION
Pulsar
PUNCH-DRUNK LOVE
THE PUNISHER
PUNISHMENT PARK
THE PUPPETMASTER (HSIMENG RENSHENG)
PUPS
The Purge
The Purge: Anarchy
The Purge: Election Year
THE PURSUIT OF HAPPYNESS
PUSH
PUSHER
PUSHING TIN
Puss in Boots
LA PUTA Y LA BALLENA
PUZZLE