Jackie
Sieranevada
Moonlight
Personal Shopper
Paterson
John Gielgud en Dirk Bogarde voor het landgoed Providence ('Voorzienigheid') Sardonische hersenspinsels

PROVIDENCE

Frankrijk/Zwitserland, 1977 | Alain Resnais
In Providence (1977), de eerste Engelstalige film van Alain Resnais, komen de morbide gedachten van een doodzieke schrijver letterlijk tot leven. Vanaf december zijn John Gielgud, als de hallucinerende schrijver, en Dirk Bogarde, als de gevoelloze advocaat, opnieuw in de bioscoop te zien.

Dat ook het imaginaire verfilmd kon worden, leerde Resnais volgens eigen zeggen van zijn surrealistische voorbeelden Buñuel en Cocteau. In Providence zijn het de gedachten en fantasieën van de dronken schrijver Clive Langham die, op het moment dat ze in hem opkomen, ook in beeld verschijnen. Het is alsof we in het hoofd van de man meekijken hoe hij het boek dat hij aan het schrijven is construeert en hoe hij met zijn karakters speelt.
De schrijver zelf is een oude, nogal verbitterde man, die 's nachts rondwoelt in zijn bed en de pijnscheuten van een onbestemde ziekte probeert weg te drinken met gekoelde witte wijn. In deze schemertoestand van slaap en halve dronkenschap becommentarieert hij op cynische wijze zijn eigen creaties. Hij is duidelijk niet het type schrijver dat houdt van zijn eigen personages. Daarvoor is het verhaal dat hij vertelt ook te autobiografisch. Het is het leven van zijn eigen zoon dat hij lijkt te ontrafelen, in een poging om zijn eigen ongeluk te rechtvaardigen.

Schijnbaar achteloos
Zijn inspiratie moge dan het surrealisme zijn, maar Resnais is toch vooral ook een koele denker die zijn films tot in de puntjes structureert. Langhams roman begint met een rechtszaak tegen een soldaat die een zwaargewonde man uit zijn lijden verlost heeft, maar ontspoort al snel tot een huwelijksdrama waarin het huwelijk van een gevoelloze advocaat (Dirk Bogarde) en zijn ongelukkige vrouw (Ellen Burstyn) centraal staat. De vrouw probeert tevergeefs de vrijgesproken soldaat te verleiden en de advocaat heeft al jaren een geheime maîtresse. Maar dit echtelijke gekonkel is slechts het broze raamwerk van de film. Wat meer telt zijn de schijnbaar achteloze verhaalflarden die de oude schrijver (John Gielgud) en gewetenloze bedenker van dit alles, al dan niet bewust invoegt. Zoals de scènes met een groepje soldaten dat een aantal gevangenen opjaagt en samendrijft in een voetbalstadium waar ze geëxecuteerd lijken te gaan worden. Of het onaangekondigde opkomen van een joggende man in voetbalkleren die te pas en te onpas over straat langskomt en zelfs in de hotelkamer opduikt waar de advocaat een rendez-vous heeft met zijn geliefde.
Het is de schrijver die uiteindelijk wikt en beschikt. In sommige scènes horen we zijn zwartgallige commentaar in de voice-over. Hij legt zijn personages bepaalde dingen in de mond die hij soms meteen weer becommentarieert en corrigeert. Met tussenpozen keren we ook weer terug naar de morsige slaapkamer waar de oude man zijn hersenspinsels de vrije loop laat gaan. Dan mompelt hij in zichzelf over zijn eigen leven, dat vooral getekend is door de zelfmoord van zijn vrouw, die ongeneeslijk ziek was.

Getransformeerd
Dat het verhaal nergens ontspoort of wegzakt in de dubieuze mystificaties waar surrealistische films nogal eens onder te lijden hebben, is vooral te danken aan het meesterlijke scenario van David Mercer. De verschillende manifestaties van werkelijkheid en fantasie lopen feilloos in elkaar over en de dialogen hebben die helderheid en gevatheid waar Engelse toneel- en scenarioschrijvers toch een patent op lijken te hebben.
Over het acteerspel in deze uitzonderlijke film valt een aparte recensie te schrijven. Het gezamenlijke optreden — de enige keer, bij mijn weten — van Dirk Bogarde en John Gielgud, misschien wel de twee grootste Engelse acteurs ooit, schept bij voorbaat al de nodige verwachtingen. Dat die toch niet volledig worden ingelost komt vooral omdat beiden pas aan het einde direct tegenover elkaar komen te staan. De gevoelsarme advocaat is dan volledig getransformeerd tot zijn 'echte' ik en Gielgud, als de ongeremde levenskunstenaar, krijgt alle ruimte om de aandacht naar zich toe te trekken.
Of Providence nu wel of niet het predikaat klassieker verdient, wil ik in het midden laten. Het is zeker een van die zeldzame films waarbij je de behoefte voelt om hem meteen nog een keer te gaan zien. Al was het alleen maar om Resnais' uitgekiende ensceneringen en de prachtige art direction van Jacques Saulnier nog eens rustig te bekijken. Die elementen van een film die je bij een eerste beschouwing vaak niet de aandacht kunt geven die ze verdienen.

François Stienen



top
PROVIDENCE

December 1998 #195

Productie
Klaus Helwig
Yves Gasser
Ives Peyrot
Regie
Alain Resnais
Scenario
David Mercer
Camera
Richard Aronovich
Art direction
Jacques Saulnier
Geluid
Rene Magnol
Montage
Albert Jurgenson
Muziek
Miklos Rozsa
Met
John Gielgud
Dirk Bogarde
Ellen Burstyn
David Warner
Denis Lawson

Kleur, 104 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 24 december en vanaf januari tijdens CINEMA 2000

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


P

P'tit Quinquin (Bruno Dumont over)
P.S.
P.S. I LOVE YOU
HET PAARD VAN SINTERKLAAS
THE PACIFIER
LE PACTE DES LOUPS
Paddington
Page One: Inside the New York Times
THE PAGEMASTER
PAID
Pain & Gain
EL PÁJARO DE LA FELICIDAD
Pak van mijn hart
PALINDROMES
THE PALLBEARER
PALMETTO
PALOOKAVILLE
PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Pan
PAN'S LABYRINTH
PANE E TULIPANI
PANIC ROOM
PANIEK IN HET DORP
PANJ É ASR (AT FIVE IN THE AFTERNOON)
PANMAN, RHYTHM OF THE PALMS
PANTHER
IL PAPÀ DI GIOVANNA
Papa ou maman
PAPA'S SONG
PAPA, VADERTJE VORST IS DOOD
PAPARAZZI
THE PAPER
PAPER SOLDIER (Previously Unreleased)
Paper Towns
The Paperboy
Par example, Electre
Paradies: Glaube
Paradies: Hoffnung
Paradies: Liebe
PARADISE GIRLS
PARADISE NOW
PARADISE ROAD
The Paradise Suite
Paradise Trips
Paradiso
Paranoia
PARANOID PARK
PARANORMAL ACTIVITY
PARANORMAL ACTIVITY 2
Paranormal Activity 3
Paranormal Activity 4
Paranormal Activity: Ghost Dimension
Paranormal Activity: The Marked Ones
Paranorman
LES PARAPLUIES DE CHERBOURG
Parched
THE PARENT TRAP
LE PARFUM D'YVONNE
PARIS
PARIS JE T'AIME
PARIS S'EVEILLE
PARIS WAS A WOMAN
Paris, Texas
Parked
Parker
Parkland
LA PAROLA AMORE ESISTE
PARQUE VIA
PARRADOX
PART TIME GOD
PARTIR
Parts of a Family
Party Girl
Pas son genre
PAS SUR LA BOUCHE!
PAS TRÈS CATHOLIQUE
Pasolini
Pasolini Blu-ray Collection
PASOLINI, UN DELITTO ITALIANO
DE PASSANTEN
Le passé
PASSENGER 57
PASSENGERS
Passengers
DE PASSIEVRUCHT
Passion
PASSION
PASSION FISH
THE PASSION OF THE CHRIST
Patatje oorlog
PATCH ADAMS
Paterson
The Patience Stone
THE PATRIOT
PATRIOT GAMES
LES PATRIOTES
PATRIOTISM
Patriots Day
EL PATRULLERO
PAUL
Paul Blart Mall Cop 2
PAUL DANS SA VIE
PAUL DRIESSEN INSIDE OUT
PAULIE
PAULINE & PAULETTE
PAUZE
PAVILION OF WOMEN
Pawn Sacrifice
PAY IT FORWARD
PAYBACK
PAYCHECK
La pazza gioia (Paolo Virzi over)
THE PEACEMAKER
PEARL HARBOR
PEAU D'HOMME, COEUR DE BÊTE
PECKER
PEEPING TOM
THE PELICAN BRIEF
DE PELIKAAN MAN
Pelle en de dierenrovers
PELLE EN DE WATERDIEVEN
PENELOPE
The Penguins of Madagascar
PENNY'S SHADOW
PEONY PAVILION
PEOPLE I KNOW
THE PEOPLE VS. LARRY FLYNT
THE PEOPLE'S PRINCESS
PÉPÉ LE MOKO
PEPPERMINTA
Percy Jackson: Sea Of Monsters
PERCY, BUFFALO BILL & IK
PERDITA DURANGO
LE PÈRE DE MES ENFANTS
PERFECT CIRCLE (SAVRSENI KRUG)
A Perfect Day
A PERFECT GETAWAY
Perfect Horse
THE PERFECT MAN
A PERFECT MURDER
Perfect Sense
THE PERFECT STORM
PERFECT STRANGER
A PERFECT WORLD
Perfetti sconoscuti
PERFORMANCE
PERFUME: STORY OF A MURDERER
The Perks of Being a Wallflower
Permanent Vacation
LA PERRERA
EL PERRO NEGRO
PERSÉCUTION
PERSEPOLIS
Personal Shopper
PERSONAL VELOCITY
PERSUASION
PERSY JACKSON: THE LIGHTNING THIEF
THE PERVERT'S GUIDE TO CINEMA
The Pervert's Guide to Ideology
Pete's Dragon
PETER PAN
PETER PAN: RETURN TO NEVER LAND
THE PETER SELLERS STORY...AS HE FILMED IT
PETER'S FRIENDS
PETERSBURG, PLACES AND PAINTINGS
LE PETIT LIEUTENANT
LE PETIT POUCHET
LE PETIT PRINCE A DIT
PETITES COUPURES
LES PETITS FRÈRES
LES PETITS MOUCHOIRS
LES PETITS RUISSEAUX
Petting Zoo
PETTSON & FINDUS
PETTSON & FINDUS 2 — BRIEF AAN DE KONING
PETTSON & FINDUS: PETTSONS BELOFTE
PETTSON & FINDUS: VERGETELDINGETJES
PEUR(S) DU NOIR
Phantom Boy
THE PHANTOM OF THE OPERA
THE PHANTOM OF THE OPERA
PHASE IV
PHENOMENON
Phil Spector
PHILADELPHIA
PHILEINE ZEGT SORRY
Philomena
The Philosophers
Phineas and Ferb (NL)
Phoenix
PHONE BOOTH
PI
THE PIANIST
LA PIANISTE
THE PIANO
Pianomania
PICKUP ON SOUTH STREET
PICNIC
PICTURE PERFECT
PIECES OF APRIL
PIEDRAS
PIEDS NUS SUR LES LIMACES
La piel que habito
Piepkuikens
PIET PIRAAT & HET ZWAARD VAN ZILVERTAND
PIET PIRAAT EN DE BETOVERDE TROON
PIET PIRAAT EN HET VLIEGENDE SCHIP
Pieta
Pieter Post de film
PIETJE BELL
PIETJE BELL 2: DE JACHT OP DE TSARENKROON
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence
PIGLET'S BIG MOVIE (KNORRETJES GROTE FILM)
DE PIJNBANK
PIJNLIJKE ONVERSCHILLIGHEID
THE PILLOW BOOK
Pim & Pom: Het grote avontuur
PINK PALACE, PARADISE BEACH
THE PINK PANTHER
PINK PANTHER 2
PINK PICTURES FROM JAPAN
Pink Saris
PINOCCHIO
PINOKKIO 964
PIPE DREAM
PIPO EN DE P-P-PARELRIDDER
PIPPI LONGSTOCKING
PIRANHA 3D
Piranha 3DD
PIRANHA BLUES: FILM I
THE PIRATES OF THE CARIBBEAN
PIRATES OF THE CARIBBEAN 2
PIRATES OF THE CARIBBEAN 3
PIRATES OF THE CARIBBEAN: ON STRANGER TIDES 3D
Pirates!
LA PISCINE
Una pistola en cada mano
PITCH BLACK
Pitch Perfect
Pitch Perfect 2
PITER
IL PIÚ BEL GIORNO DELLA MIA VITA
LA PIVELLINA
Pixadores
PIXAR SHORT FILM COLLECTION
Pixels
PIZZAMAFFIA
The Place Beyond the Pines
PLACE VENDÔME
LA PLAGE DES ENFANTS PERDUS
LES PLAGES D'AGNÈS
Plan C
Planes
Planes: Fire & Rescue
PLANET 51
Planet of Snail
PLANET OF THE APES
PLANTA 4A
PLATFORM
Play
PLAY IT TO THE BONE
THE PLAYER
Playing For Keeps
PLAYING GOD
PLEASANT DAYS
PLEASANTVILLE
THE PLEDGE
PLOP & KWISPEL
PLOP EN DE KABOUTERBABY
PLOP EN DE PINGUÏN
PLOP EN HET VIOOLAVONTUUR
PLOP IN DE STAD
PLOP IN DE WOLKEN
Plop wordt kabouterkoning
PLOTS WITH A VIEW
PLUK DE KLEINE BEVER
PLUK VAN DE PETTEFLET
PLUNKETT & MACLEANE
PLUS QU'HIER, MOINS QUE DEMAIN
POCAHONTAS, THE LEGEND
PODIUM
POEH'S LOLLIFANTEN FILM
De poel
Poesía sin fin
POETIC JUSTICE
Poetins Olympische droom
POETRY
Point Break
POKÉMON 2: OP EIGEN KRACHT
POKÉMON 3
POKÉMON 4EVER
POKÉMON: THE FIRST MOVIE
POLA X
THE POLAR EXPRESS
Polisse
POLITIST, ADJECTIV
POLLEKE
POLLOCK
Poltergeist
Pompeii
POMPOKO
PONETTE
Le pont du nord
PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA
POODLE SPRINGS
De Poolse bruid
POOR BOY'S GAME
POPE JOAN
Popoz
Populaire
Porcile
Porfirio
THE PORTRAIT OF A LADY
POSEIDON
POSSE
POSSESSION
The Possession
POSSIBLE FILMS VOLUME 2
POSSIBLE LOVES
POST MORTEM
Post tenebras lux
Postcards from the Zoo
IL POSTINO
THE POSTMAN
POSTMAN
The Postman's White Nights
POTICHE
Poulet aux prunes
LES POUPÉES RUSSES
Poupoupidou
POWER RANGERS: THE MOVIE
PRACTICAL MAGIC
A PRAIRIE HOME COMPANION
PRANZO DI FERRAGOSTO
PRECIOUS
The Precocious & Brief Life of Sabina Rivas
PREDATORS
PREFERISCO IL RUMORE DEL MARE
Préjudice
De premier
Les premiers les derniers
PREMONITION
Le prénom
De president
PRESQUE RIEN
THE PRESTIGE
PRÊT-À-PORTER
PRETTIGE KERST, MR. MOOSE
Pride
PRIDE AND GLORY
PRIDE AND PREJUDICE
Pride and Prejudice and Zombies
PRIEST
Priest 3D
La prima cosa bella
LA PRIMA LINEA
PRIMAL FEAR
PRIMARY COLORS
PRIME
PRIMER
The Prince
THE PRINCE & ME
Prince Avalanche
THE PRINCE OF EGYPT
PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
PRINCESS
THE PRINCESS & THE FROG
THE PRINCESS DIARIES
THE PRINCESS DIARIES: THE ROYAL ENGAGEMENT
Prins
PRINSES LILLIFEE
Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
PRISONER OF THE MOUNTAINS
Prisoners
PRIVATE
THE PRIVATE LIVES OF PIPPA LEE
PRIVATE PARTS
LE PRIX DU PARDON
Problemski Hotel
PROCEDURE 769, THE WITNESSES TO AN EXECUTION
Profession Heartbreaker
PROFESSIONE: REPORTER
PROFETIA
PROFONDO ROSSO
The Program
Project T
Project X
LA PROMESSE
Prometheus
THE PROMISE
PROMISED LAND
Promised Land
The Promised Land
Promised Lands
PROMISES
PROOF
PROOF OF LIFE
Prooi
PROP & BERTHA
THE PROPHECY
UN PROPHÈTE
THE PROPOSAL
THE PROPOSITION
THE PROPOSITION
The Prosecutor, The Defender, The Father and His Son
PROVIDENCE
PSYCHO (HITCHCOCK)
PSYCHO (VAN SANT)
PUBLIC ENEMIES
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2
PUBLIC ENEMY NO. 2
THE PUBLIC EYE
Publieke werken
Pudding T
PUDOR
PUISQUE NOUS SOMMES NÉS
PULP FICTION
Pulsar
PUNCH-DRUNK LOVE
THE PUNISHER
PUNISHMENT PARK
THE PUPPETMASTER (HSIMENG RENSHENG)
PUPS
The Purge
The Purge: Anarchy
The Purge: Election Year
THE PURSUIT OF HAPPYNESS
PUSH
PUSHER
PUSHING TIN
Puss in Boots
LA PUTA Y LA BALLENA
PUZZLE