La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Balanceren op het slappe koord

PITER

Nederland, 2004 | Jessica & Frank Gorter
Het leven van de inwoners van Sint Petersburg is getekend langs de lijnen van de Russische geschiedenis. In DocuZone draait deze maand Piter, een portret van de stad en zeven van haar bewoners.

Documentairemakers Jessica en Frank Gorter moesten zich maar geen zorgen maken: taxichauffeur Andrei had voor ze gebeden, het zou goed komen. En jawel hoor: de tweede passagier die die dag bij hen in de taxi stapte, bleek de jongeman die ze nog zochten voor hun documentaire over het leven in Sint Petersburg.
Het voorval is tekenend voor de aanpak van broer en zus Gorter. Balanceren op het slappe koord tussen planning en toeval; wat anderen God noemen of geluk. Met een uitgewerkt idee op zak, maar nauwelijks financiering gingen ze op stap, en vertrouwden erop dat het wel goed zou komen.
Het is aan Harry te danken dat de Gorters anno 2004 filmen in Rusland. Harry was een vriend van hun ouders, die in pré-Perestrojka-Rusland machines verkocht aan fabrieken en terugkwam met "zúlke verhalen". Over microfoontjes die hij vond onder een lamp in zijn hotelkamer. Over de voetbalwedstrijdjes die hij organiseerde tussen de Russische fabrieksarbeiders en zijn eigen medewerkers, waar hommeles van kwam omdat partijbonzen dat vrolijke gedoe tussen Oost en West niet zagen zitten. Vooral de jonge Jessica vond Harry's verhalen "reuzespannend". "Ik snapte niet hoe die mensen onder zulke omstandigheden konden leven." Frank: "Rusland was een levensgevaarlijke kernmacht; een land waar mensen elkaar aangaven, waar je zelfs voor je familieleden niet veilig was. Dat is het Rusland dat ik me herinner uit de geschiedenislessen op de middelbare school."

Sleutels
In 1990, vijf jaar na de lancering van de Perestrojka-politiek en twee jaar voor de val van het communistische bewind, besloot Jessica — inmiddels 21 jaar oud — met eigen ogen te gaan zien hoe het er in Rusland aan toe ging. Kort daarvoor had ze in een Amsterdams café een Rus ontmoet die op het punt stond terug te rijden naar Sint Petersburg met een volgestouwde Lada met westerse goederen. Sinds ze hem opzocht in zijn stad keert ze minstens één keer per jaar terug. Alexey Zhiglyavskiy, door Jessica kortweg Alex I genoemd vanwege de vele Alexey's die ze na hem nog leerde kennen, helpt haar nu met de Russische productie van haar films.
Al op de Filmacademie maakte Jessica een korte documentaire over twee inwoners van Sint Petersburg en ook daarna kwam de stad terug in haar werk. In 1998 filmde ze samen met haar broer een portret van een veerman en zijn passagiers op de Wolga en twee jaar geleden regisseerde ze een tv-documentaire over een Nederlander die een noodlijdend tv-station in Georgië van de ondergang probeerde te redden. Nu draait in DocuZone Piter, de tweede film die broer en zus samen maakten. Het is een portret van Sint Petersburg en haar contrastrijke geschiedenis aan de hand van de levensverhalen van zeven inwoners. Vooraf hadden de Gorters de ingrediënten voor hun film bepaald, maar de personen zelf moesten ter plekke nog worden gevonden. Ze zouden beginnen met een taxichauffeur, die hen in contact kon brengen met de andere personen die ze voor ogen hadden.
Volgens broer en zus Gorter zit de charme van hun film 'm in hun aanpak. Behalve hun ogen actief de kost geven zijn bescheidenheid en dienstbaarheid credo's die ze hoog in het vaandel hebben. Dat is terug te zien in het bij vlagen nonchalant ogende, 'handheld' gefilmde beeldmateriaal, waarin even regelmatig juweeltjes van observaties opduiken. Zoals de scène waarin de oude dame Jelena haar huis binnengaat. Het kost een hoop gerammel met sleutels in het donker voor ze de drie deuren heeft geopend naar haar appartement, een privé-eiland waar heden en verleden gebroederlijk naast elkaar bestaan.
Frank: "Het is wandelen op de lijn van wat je waarneemt en wat je zelf inbrengt. De manier waarop we aanwezig zijn hangt samen met de bereidheid van mensen om ons iets te vertellen. Dat er soms in de camera wordt gekeken, geeft blijk van onze aanwezigheid, dat knippen we niet geforceerd weg in de montage."

Reclameman
Jessica: "Sommige momenten zijn bijna te mooi om waar te zijn. Zoals die jonge reclameman die bij Andrei in de taxi stapte. We hadden van tevoren een camera op de motorkap gezet en gevraagd of hij er bezwaar tegen had dat we de taxirit filmden. Vervolgens ontspon zich tussen die twee een gesprek over reclame en religie, waarop Andrei — taxichauffeur en evangelist — beweerde dat Jezus met de verkondiging van zijn blijde boodschap de eerste reclamemaker was."
Het is niet de enige scène waarin de aanwezigheid of het oog van de makers iets toevoegt aan een situatie. Jessica: "Neem het beeld van Jelena die zit te eten. Het verhaal is niet alleen dat ze eet — het is veel meer. Iemand die eet heeft iets dierlijks. Zij doet dat in de entourage van die kamer, waar haar verleden haar omringt, zodat die scène eigenlijk over basisbehoeftes gaat. Zeker als je daarna verneemt dat ze in de oorlog honger heeft geleden en dat haar vader daardoor stierf."
Niet alleen in het beeld, maar ook in het geluid komt de stem van de makers terug. Frank, die muziek studeerde aan de academie in Utrecht, wilde een soundtrack die aansloot bij de rol van de makers in de film. Frank: "Soms is de muziek heel functioneel, zoals marsmuziek bij een mars. Ook heb ik ter plekke geluiden opgenomen die subtiel onder bijpassende scènes zijn gebruikt, zoals het gebonk van heipalen, dat het verloop van tijd aangeeft. Maar er is ook muziek die de ondersteunende functie overstijgt, die stuurt hoe je naar het beeld kijkt. Zo heb ik zelf muziek gecomponeerd bij de scène van de jonge designer op zijn hippe fiets, die een gevoel van versnelling en beweging geeft. Daarnaast heb ik elektronische muziek gebruikt van de New Composers, een groep die bestaat uit Russen en een Rotterdammer, bij de scène waarin de eigenaar van een bloemenhandel door zijn imperium loopt. Door hem op die manier te introduceren kun je zien wat hij heeft opgebouwd en begrijp je tegelijkertijd dat hij iets volkomen nieuws heeft verwezenlijkt, zonder dat hij dat zelf vertelt."

Stoet
De kiem van de samenwerking tussen broer (1972) en zus (1969) werd in 1996 aan de Wolga gelegd. Jessica was in Rusland en Frank — in Nederland — vroeg zich af wat zijn zus daar eigenlijk deed. Hij mocht langskomen als hij mee ging naar de Wolga om te filmen.
In 2003 richtten ze gezamenlijk hun eigen productiebedrijf Filimon op. Na Ferryman across the Volga (1998) is Piter de tweede film die ze samen maakten. De titel verwijst naar de koosnaam van de inwoners voor hun stad — of dat nou Sint Petersburg is of het oude Leningrad. De documentaire sluit passend af met een parade van mensen die het beleg van de Duitsers nog kunnen navertellen: een scène die aantoont hoe de geschiedenis — letterlijk — leeft. De oude Jelena (87), een rode ballon in de hand, schuifelt in gedachten verzonken mee in de stoet over een laan die verdacht veel weg heeft van een eenrichtingsweg richting toekomst. Ze is inmiddels overleden, maar in Piter zal ze haar verhaal nog heel wat keren doen.

Karin Wolfs



top
PITER

September 2004 #258

Productie, scenario en camera
Jessica Gorter
Regie
Jessica & Frank Gorter
Geluid en muziek
Frank Gorter

Kleur, 79 minuten

Te zien
vanaf 9 september in de DocuZone-theaters

Voorfilm
The story of the Kolobok van James M. Boekbinder

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


P

P'tit Quinquin (Bruno Dumont over)
P.O. Box
P.S.
P.S. I LOVE YOU
HET PAARD VAN SINTERKLAAS
THE PACIFIER
LE PACTE DES LOUPS
Paddington
Page One: Inside the New York Times
THE PAGEMASTER
PAID
Pain & Gain
EL PÁJARO DE LA FELICIDAD
Pak van mijn hart
PALINDROMES
THE PALLBEARER
PALMETTO
PALOOKAVILLE
PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Pan
PAN'S LABYRINTH
PANE E TULIPANI
PANIC ROOM
PANIEK IN HET DORP
PANJ É ASR (AT FIVE IN THE AFTERNOON)
PANMAN, RHYTHM OF THE PALMS
PANTHER
IL PAPÀ DI GIOVANNA
Papa ou maman
PAPA'S SONG
PAPA, VADERTJE VORST IS DOOD
PAPARAZZI
THE PAPER
PAPER SOLDIER (Previously Unreleased)
Paper Towns
The Paperboy
Par example, Electre
Paradies: Glaube
Paradies: Hoffnung
Paradies: Liebe
PARADISE GIRLS
PARADISE NOW
PARADISE ROAD
The Paradise Suite
Paradise Trips
Paradiso
Paranoia
PARANOID PARK
PARANORMAL ACTIVITY
PARANORMAL ACTIVITY 2
Paranormal Activity 3
Paranormal Activity 4
Paranormal Activity: Ghost Dimension
Paranormal Activity: The Marked Ones
Paranorman
LES PARAPLUIES DE CHERBOURG
Parched
THE PARENT TRAP
LE PARFUM D'YVONNE
PARIS
Paris Can Wait
PARIS JE T'AIME
PARIS S'EVEILLE
PARIS WAS A WOMAN
Paris, Texas
Parked
Parker
Parkland
LA PAROLA AMORE ESISTE
PARQUE VIA
PARRADOX
PART TIME GOD
PARTIR
Parts of a Family
Party Girl
Pas son genre
PAS SUR LA BOUCHE!
PAS TRÈS CATHOLIQUE
Pasolini
Pasolini Blu-ray Collection
PASOLINI, UN DELITTO ITALIANO
Passage — A Boat Movie
DE PASSANTEN
Le passé
PASSENGER 57
PASSENGERS
Passengers
DE PASSIEVRUCHT
Passion
PASSION
PASSION FISH
THE PASSION OF THE CHRIST
Patatje oorlog
PATCH ADAMS
Paterson
The Patience Stone
THE PATRIOT
PATRIOT GAMES
LES PATRIOTES
PATRIOTISM
Patriots Day
EL PATRULLERO
PAUL
Paul Blart Mall Cop 2
PAUL DANS SA VIE
PAUL DRIESSEN INSIDE OUT
PAULIE
PAULINE & PAULETTE
PAUZE
PAVILION OF WOMEN
Pawn Sacrifice
PAY IT FORWARD
PAYBACK
PAYCHECK
La pazza gioia (Paolo Virzi over)
THE PEACEMAKER
PEARL HARBOR
PEAU D'HOMME, COEUR DE BÊTE
PECKER
PEEPING TOM
THE PELICAN BRIEF
DE PELIKAAN MAN
Pelle en de dierenrovers
PELLE EN DE WATERDIEVEN
PENELOPE
The Penguins of Madagascar
PENNY'S SHADOW
PEONY PAVILION
PEOPLE I KNOW
THE PEOPLE VS. LARRY FLYNT
THE PEOPLE'S PRINCESS
PÉPÉ LE MOKO
PEPPERMINTA
Percy Jackson: Sea Of Monsters
PERCY, BUFFALO BILL & IK
PERDITA DURANGO
LE PÈRE DE MES ENFANTS
PERFECT CIRCLE (SAVRSENI KRUG)
A Perfect Day
A PERFECT GETAWAY
Perfect Horse
THE PERFECT MAN
A PERFECT MURDER
Perfect Sense
THE PERFECT STORM
PERFECT STRANGER
A PERFECT WORLD
Perfetti sconoscuti
PERFORMANCE
PERFUME: STORY OF A MURDERER
The Perks of Being a Wallflower
Permanent Vacation
LA PERRERA
EL PERRO NEGRO
PERSÉCUTION
PERSEPOLIS
Personal Shopper
PERSONAL VELOCITY
PERSUASION
PERSY JACKSON: THE LIGHTNING THIEF
THE PERVERT'S GUIDE TO CINEMA
The Pervert's Guide to Ideology
Pete's Dragon
PETER PAN
PETER PAN: RETURN TO NEVER LAND
THE PETER SELLERS STORY...AS HE FILMED IT
PETER'S FRIENDS
PETERSBURG, PLACES AND PAINTINGS
LE PETIT LIEUTENANT
LE PETIT POUCHET
LE PETIT PRINCE A DIT
PETITES COUPURES
LES PETITS FRÈRES
LES PETITS MOUCHOIRS
LES PETITS RUISSEAUX
Petting Zoo
PETTSON & FINDUS
PETTSON & FINDUS 2 — BRIEF AAN DE KONING
PETTSON & FINDUS: PETTSONS BELOFTE
PETTSON & FINDUS: VERGETELDINGETJES
PEUR(S) DU NOIR
Phantom Boy
THE PHANTOM OF THE OPERA
THE PHANTOM OF THE OPERA
PHASE IV
PHENOMENON
Phil Spector
PHILADELPHIA
PHILEINE ZEGT SORRY
Philomena
The Philosophers
Phineas and Ferb (NL)
Phoenix
PHONE BOOTH
PI
THE PIANIST
LA PIANISTE
THE PIANO
Pianomania
PICKUP ON SOUTH STREET
PICNIC
PICTURE PERFECT
PIECES OF APRIL
PIEDRAS
PIEDS NUS SUR LES LIMACES
La piel que habito
Piepkuikens
PIET PIRAAT & HET ZWAARD VAN ZILVERTAND
PIET PIRAAT EN DE BETOVERDE TROON
PIET PIRAAT EN HET VLIEGENDE SCHIP
Pieta
Pieter Post de film
PIETJE BELL
PIETJE BELL 2: DE JACHT OP DE TSARENKROON
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence
PIGLET'S BIG MOVIE (KNORRETJES GROTE FILM)
DE PIJNBANK
PIJNLIJKE ONVERSCHILLIGHEID
THE PILLOW BOOK
Pim & Pom: Het grote avontuur
PINK PALACE, PARADISE BEACH
THE PINK PANTHER
PINK PANTHER 2
PINK PICTURES FROM JAPAN
Pink Saris
PINOCCHIO
PINOKKIO 964
PIPE DREAM
PIPO EN DE P-P-PARELRIDDER
PIPPI LONGSTOCKING
PIRANHA 3D
Piranha 3DD
PIRANHA BLUES: FILM I
THE PIRATES OF THE CARIBBEAN
PIRATES OF THE CARIBBEAN 2
PIRATES OF THE CARIBBEAN 3
PIRATES OF THE CARIBBEAN: ON STRANGER TIDES 3D
Pirates of the Caribbean: Salazar's Revenge
Pirates!
LA PISCINE
Una pistola en cada mano
PITCH BLACK
Pitch Perfect
Pitch Perfect 2
PITER
IL PIÚ BEL GIORNO DELLA MIA VITA
LA PIVELLINA
Pixadores
PIXAR SHORT FILM COLLECTION
Pixels
PIZZAMAFFIA
The Place Beyond the Pines
PLACE VENDÔME
LA PLAGE DES ENFANTS PERDUS
LES PLAGES D'AGNÈS
Plan C
Planes
Planes: Fire & Rescue
PLANET 51
Planet of Snail
PLANET OF THE APES
PLANTA 4A
PLATFORM
Play
PLAY IT TO THE BONE
THE PLAYER
Playing For Keeps
PLAYING GOD
PLEASANT DAYS
PLEASANTVILLE
THE PLEDGE
PLOP & KWISPEL
PLOP EN DE KABOUTERBABY
PLOP EN DE PINGUÏN
PLOP EN HET VIOOLAVONTUUR
PLOP IN DE STAD
PLOP IN DE WOLKEN
Plop wordt kabouterkoning
PLOTS WITH A VIEW
PLUK DE KLEINE BEVER
PLUK VAN DE PETTEFLET
PLUNKETT & MACLEANE
PLUS QU'HIER, MOINS QUE DEMAIN
POCAHONTAS, THE LEGEND
PODIUM
POEH'S LOLLIFANTEN FILM
De poel
Poesía sin fin
POETIC JUSTICE
Poetins Olympische droom
POETRY
Point Break
POKÉMON 2: OP EIGEN KRACHT
POKÉMON 3
POKÉMON 4EVER
POKÉMON: THE FIRST MOVIE
POLA X
THE POLAR EXPRESS
Polisse
POLITIST, ADJECTIV
POLLEKE
POLLOCK
Poltergeist
Pompeii
POMPOKO
PONETTE
Le pont du nord
PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA
POODLE SPRINGS
De Poolse bruid
POOR BOY'S GAME
Pop Aye
POPE JOAN
Popoz
Populaire
Porcile
Porfirio
THE PORTRAIT OF A LADY
POSEIDON
POSSE
POSSESSION
The Possession
POSSIBLE FILMS VOLUME 2
POSSIBLE LOVES
POST MORTEM
Post tenebras lux
Postcards from the Zoo
IL POSTINO
THE POSTMAN
POSTMAN
The Postman's White Nights
POTICHE
Poulet aux prunes
LES POUPÉES RUSSES
Poupoupidou
Power Rangers
POWER RANGERS: THE MOVIE
PRACTICAL MAGIC
A PRAIRIE HOME COMPANION
PRANZO DI FERRAGOSTO
PRECIOUS
The Precocious & Brief Life of Sabina Rivas
PREDATORS
PREFERISCO IL RUMORE DEL MARE
Préjudice
De premier
Les premiers les derniers
PREMONITION
Le prénom
De president
PRESQUE RIEN
THE PRESTIGE
PRÊT-À-PORTER
PRETTIGE KERST, MR. MOOSE
Pride
PRIDE AND GLORY
PRIDE AND PREJUDICE
Pride and Prejudice and Zombies
PRIEST
Priest 3D
La prima cosa bella
LA PRIMA LINEA
PRIMAL FEAR
PRIMARY COLORS
PRIME
PRIMER
The Prince
THE PRINCE & ME
Prince Avalanche
THE PRINCE OF EGYPT
PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
PRINCESS
THE PRINCESS & THE FROG
THE PRINCESS DIARIES
THE PRINCESS DIARIES: THE ROYAL ENGAGEMENT
Prins
PRINSES LILLIFEE
Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
PRISONER OF THE MOUNTAINS
Prisoners
PRIVATE
THE PRIVATE LIVES OF PIPPA LEE
PRIVATE PARTS
LE PRIX DU PARDON
Problemski Hotel
PROCEDURE 769, THE WITNESSES TO AN EXECUTION
Profession Heartbreaker
PROFESSIONE: REPORTER
PROFETIA
PROFONDO ROSSO
The Program
Project T
Project X
LA PROMESSE
Prometheus
THE PROMISE
The Promise
PROMISED LAND
Promised Land
The Promised Land
Promised Lands
PROMISES
PROOF
PROOF OF LIFE
Prooi
PROP & BERTHA
THE PROPHECY
UN PROPHÈTE
THE PROPOSAL
THE PROPOSITION
THE PROPOSITION
The Prosecutor, The Defender, The Father and His Son
PROVIDENCE
PSYCHO (HITCHCOCK)
PSYCHO (VAN SANT)
PUBLIC ENEMIES
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2
PUBLIC ENEMY NO. 2
THE PUBLIC EYE
Publieke werken
Pudding T
PUDOR
PUISQUE NOUS SOMMES NÉS
PULP FICTION
Pulsar
PUNCH-DRUNK LOVE
THE PUNISHER
PUNISHMENT PARK
THE PUPPETMASTER (HSIMENG RENSHENG)
PUPS
The Purge
The Purge: Anarchy
The Purge: Election Year
THE PURSUIT OF HAPPYNESS
PUSH
PUSHER
PUSHING TIN
Puss in Boots
LA PUTA Y LA BALLENA
PUZZLE