La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Nagiko (Vivian Wu) laat zich bekalligraferen Met mijn pen op jouw huid

THE PILLOW BOOK

Engeland/Nederland/Frankrijk, 1996 | Peter Greenaway
Peter Greenaway heeft de cinema uitgevonden. Niet die van de conventionele, realistische film die de afgelopen honderd jaar gemeengoed was, nee, de échte cinema. Met een toch wat kinderlijke opwinding over de nieuwste technologie kondigde hij een paar jaar geleden een nieuw tijdperk aan waarin het mogelijk zou zijn om eindelijk eens echte films te gaan maken. Maar als The pillow book een voorbeeld is van 'echte cinema' wordt het pas werkelijk tijd om ons zorgen te gaan maken over het medium.

En ze waren zo leuk, die eerste films van Greenaway. De humor en speelsheid waarmee hij het leven in een dwangmatige orde wilde vangen, het onder wilde brengen in een absurde systematiek die de chaos van het leven desondanks geen moment wist te verhullen. Herhalingen, opsommingen, spelletjes met arbitraire regels, alfabetische en numerieke rangschikking waren de middelen om 'orde' te scheppen in zijn eigen universum. Een wereld als een tableau vivant, gemodelleerd naar een zeventiende-eeuws stilleven of gedwongen in de symmetrie van Renaissance-architectuur. Zijn films hadden iets lichts en vrolijks, maar altijd met een donkere, onheilspellende ondertoon. Dood, verval en bederf maakten evenzeer deel uit van die wonderlijke kunstmatige wereld.
In veel opzichten maakt Greenaway nog steeds dezelfde films, maar elke humor, elke luciditeit is eruit verdwenen. Zijn twee laatste films, Prospero's books en The baby of Mâcon, bezwijken onder de pretentieuze kitsch. Elk beeld moet minstens uit twee of drie lagen bestaan of anders is het wel helemaal dichtgeslibt met attributen en figuranten. Het zijn ondoordringbare, barokke spektakels waarbij je doodmoe en toch verveeld de bioscoop verlaat.

Rituelen
Alleen wat dat betreft is The pillow book een verademing; het is opener, toegankelijker en minder bombastisch. Het verhaal speelt zich af in Japan en Hong Kong en dat leent zich kennelijk meer voor een wat koelere benadering dan voor barok theater.
Nagiko is een Japans meisje op wie twee rituelen uit haar jeugd diepe indruk hebben gemaakt; op haar verjaardag schilderde haar vader altijd een gelukswens op haar gezicht en las haar tante voor uit 'The pillow book', het dagboek van de courtisane Sei Shonagon, die duizend jaar geleden leefde. Als Nagiko volwassen is houdt ze zelf een dagboek bij en zoekt ze minnaars die haar lichaam willen beschrijven. Ze leeft ondertussen in het hippe circuit van Hong Kong, waar ze Jerome ontmoet, vertaler en de minnaar van een uitgever. Hij vindt dat zijzelf de pen moet zijn en hij het papier. Nagiko ontdekt haar ambities om schrijfster te worden. Ze kalligrafeert gedichten op Jerome die hij persoonlijk aan de uitgever presenteert. Terwijl Jerome zijn baas verleidt beschildert Nagiko ongeduldig andere mannen. Jaloezie ontaardt in de dood van Jerome. Nagiko schrijft een liefdesgedicht op zijn lichaam voor ze hem begraaft. De verliefde uitgever maakt van Jerome's huid een boek en Nagiko doet alles om het boek, haar pillow book, in bezit te krijgen.
Sei Shonagon legt in haar dagboek lijsten aan van observaties, minnaars, kostbaarheden, Onvergelijkbare Zaken enzovoort, en schematiseert zo de wereld om haar heen. Nagiko spiegelt zich aan haar, waardoor ze haar eigen leven al bij voorbaat in een zekere structuur dwingt. De herhalingen in haar leven zijn een andere vorm van orde die de cirkel uiteindelijk perfect rond en sluitend maakt.

Kalligrafie
De jeugd van Nagiko wordt meestal in zwart-wit gefilmd, het heden in kleur. Episodes uit een mislukt huwelijk zijn om de een of andere reden getint. Inzetjes, dubbele beeldlagen, tekst die over het beeld loopt, opsplitsing van het scherm, de digitale techniek staat voor niets. De vraag is natuurlijk of dit alles iets toevoegt aan het verhaal. Soms wel, vaak ook niet. Beeldinzetjes worden te pas en onpas gebruikt. Soms vormen ze aardige illustraties bij de voorgelezen tekst van Sei Shonagon, soms worden ze gebruikt als overgang naar een volgende scène, vaak is het een manier om verschillende tijden binnen een beeld te combineren om zodoende de parallellen te onderstrepen tussen Nagiko's jeugd en het heden. Maar heel erg is natuurlijk dit: inzetjes van erotische Japanse prenten tijdens een vrijscène. Ook met het gebruik van tekst in beeld had kritischer omgesprongen mogen worden. De fascinatie voor Japanse karakters is overduidelijk; ze vormen op zichzelf al de ideale synthese van beeld en taal.
'The pillow book' van Sei Shonagon is een bestaande Japanse klassieker, de rest is verzonnen. Waarom, vraag je je af. Het is een tamelijk zielloos verhaal dat voornamelijk geconstrueerd lijkt vanwege de esthetische mogelijkheden die het biedt. De obsessie met kalligrafie en de kennelijk erotische kracht ervan blijft ook voor de duur van de film een klinische aangelegenheid. Het is zonder meer waar dat Japanse karakters een mooie beeldlaag vormen en dat de perfecte lichamen heel fraai zijn, maar de nadrukkelijkheid daarvan wekt ook irritatie op. Mij lijkt dat je een verhaal te vertellen hebt en daar een passende vorm voor zoekt, en niet andersom. Op de vorm en de esthetiek van The pillow book ben je vrij snel uitgekeken, en dan wreekt zich de steriele inhoud waarbij een slimme constructie voor diepgang moet doorgaan.

Petra van der Ree



top
THE PILLOW BOOK

Februari 1997 #175

Produktie
Kees Kasander
Regie en scenario
Peter Greenaway
Camera
Sacha Vierny
Geluid
Garth Marshall
Nigel Heath
Montage
Chris Wyatt
Peter Greenaway
Met
Vivian Wu
Ewan McGregor
Ken Ogata
Yoshi Oida

Kleur en zwart-wit, 126 minuten

Distributie
PolyGram Filmed Entertainment
Te zien
tijdens het Filmfestival Rotterdam en vanaf 27 februari in de bioscoop

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


P

P'tit Quinquin (Bruno Dumont over)
P.O. Box
P.S.
P.S. I LOVE YOU
HET PAARD VAN SINTERKLAAS
THE PACIFIER
LE PACTE DES LOUPS
Paddington
Page One: Inside the New York Times
THE PAGEMASTER
PAID
Pain & Gain
EL PÁJARO DE LA FELICIDAD
Pak van mijn hart
PALINDROMES
THE PALLBEARER
PALMETTO
PALOOKAVILLE
PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Pan
PAN'S LABYRINTH
PANE E TULIPANI
PANIC ROOM
PANIEK IN HET DORP
PANJ É ASR (AT FIVE IN THE AFTERNOON)
PANMAN, RHYTHM OF THE PALMS
PANTHER
IL PAPÀ DI GIOVANNA
Papa ou maman
PAPA'S SONG
PAPA, VADERTJE VORST IS DOOD
PAPARAZZI
THE PAPER
PAPER SOLDIER (Previously Unreleased)
Paper Towns
The Paperboy
Par example, Electre
Paradies: Glaube
Paradies: Hoffnung
Paradies: Liebe
PARADISE GIRLS
PARADISE NOW
PARADISE ROAD
The Paradise Suite
Paradise Trips
Paradiso
Paranoia
PARANOID PARK
PARANORMAL ACTIVITY
PARANORMAL ACTIVITY 2
Paranormal Activity 3
Paranormal Activity 4
Paranormal Activity: Ghost Dimension
Paranormal Activity: The Marked Ones
Paranorman
LES PARAPLUIES DE CHERBOURG
Parched
THE PARENT TRAP
LE PARFUM D'YVONNE
PARIS
Paris Can Wait
PARIS JE T'AIME
PARIS S'EVEILLE
PARIS WAS A WOMAN
Paris, Texas
Parked
Parker
Parkland
LA PAROLA AMORE ESISTE
PARQUE VIA
PARRADOX
PART TIME GOD
PARTIR
Parts of a Family
Party Girl
Pas son genre
PAS SUR LA BOUCHE!
PAS TRÈS CATHOLIQUE
Pasolini
Pasolini Blu-ray Collection
PASOLINI, UN DELITTO ITALIANO
Passage — A Boat Movie
DE PASSANTEN
Le passé
PASSENGER 57
PASSENGERS
Passengers
DE PASSIEVRUCHT
Passion
PASSION
PASSION FISH
THE PASSION OF THE CHRIST
Patatje oorlog
PATCH ADAMS
Paterson
The Patience Stone
THE PATRIOT
PATRIOT GAMES
LES PATRIOTES
PATRIOTISM
Patriots Day
EL PATRULLERO
PAUL
Paul Blart Mall Cop 2
PAUL DANS SA VIE
PAUL DRIESSEN INSIDE OUT
PAULIE
PAULINE & PAULETTE
PAUZE
PAVILION OF WOMEN
Pawn Sacrifice
PAY IT FORWARD
PAYBACK
PAYCHECK
La pazza gioia (Paolo Virzi over)
THE PEACEMAKER
PEARL HARBOR
PEAU D'HOMME, COEUR DE BÊTE
PECKER
PEEPING TOM
THE PELICAN BRIEF
DE PELIKAAN MAN
Pelle en de dierenrovers
PELLE EN DE WATERDIEVEN
PENELOPE
The Penguins of Madagascar
PENNY'S SHADOW
PEONY PAVILION
PEOPLE I KNOW
THE PEOPLE VS. LARRY FLYNT
THE PEOPLE'S PRINCESS
PÉPÉ LE MOKO
PEPPERMINTA
Percy Jackson: Sea Of Monsters
PERCY, BUFFALO BILL & IK
PERDITA DURANGO
LE PÈRE DE MES ENFANTS
PERFECT CIRCLE (SAVRSENI KRUG)
A Perfect Day
A PERFECT GETAWAY
Perfect Horse
THE PERFECT MAN
A PERFECT MURDER
Perfect Sense
THE PERFECT STORM
PERFECT STRANGER
A PERFECT WORLD
Perfetti sconoscuti
PERFORMANCE
PERFUME: STORY OF A MURDERER
The Perks of Being a Wallflower
Permanent Vacation
LA PERRERA
EL PERRO NEGRO
PERSÉCUTION
PERSEPOLIS
Personal Shopper
PERSONAL VELOCITY
PERSUASION
PERSY JACKSON: THE LIGHTNING THIEF
THE PERVERT'S GUIDE TO CINEMA
The Pervert's Guide to Ideology
Pete's Dragon
PETER PAN
PETER PAN: RETURN TO NEVER LAND
THE PETER SELLERS STORY...AS HE FILMED IT
PETER'S FRIENDS
PETERSBURG, PLACES AND PAINTINGS
LE PETIT LIEUTENANT
LE PETIT POUCHET
LE PETIT PRINCE A DIT
PETITES COUPURES
LES PETITS FRÈRES
LES PETITS MOUCHOIRS
LES PETITS RUISSEAUX
Petting Zoo
PETTSON & FINDUS
PETTSON & FINDUS 2 — BRIEF AAN DE KONING
PETTSON & FINDUS: PETTSONS BELOFTE
PETTSON & FINDUS: VERGETELDINGETJES
PEUR(S) DU NOIR
Phantom Boy
THE PHANTOM OF THE OPERA
THE PHANTOM OF THE OPERA
PHASE IV
PHENOMENON
Phil Spector
PHILADELPHIA
PHILEINE ZEGT SORRY
Philomena
The Philosophers
Phineas and Ferb (NL)
Phoenix
PHONE BOOTH
PI
THE PIANIST
LA PIANISTE
THE PIANO
Pianomania
PICKUP ON SOUTH STREET
PICNIC
PICTURE PERFECT
PIECES OF APRIL
PIEDRAS
PIEDS NUS SUR LES LIMACES
La piel que habito
Piepkuikens
PIET PIRAAT & HET ZWAARD VAN ZILVERTAND
PIET PIRAAT EN DE BETOVERDE TROON
PIET PIRAAT EN HET VLIEGENDE SCHIP
Pieta
Pieter Post de film
PIETJE BELL
PIETJE BELL 2: DE JACHT OP DE TSARENKROON
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence
PIGLET'S BIG MOVIE (KNORRETJES GROTE FILM)
DE PIJNBANK
PIJNLIJKE ONVERSCHILLIGHEID
THE PILLOW BOOK
Pim & Pom: Het grote avontuur
PINK PALACE, PARADISE BEACH
THE PINK PANTHER
PINK PANTHER 2
PINK PICTURES FROM JAPAN
Pink Saris
PINOCCHIO
PINOKKIO 964
PIPE DREAM
PIPO EN DE P-P-PARELRIDDER
PIPPI LONGSTOCKING
PIRANHA 3D
Piranha 3DD
PIRANHA BLUES: FILM I
THE PIRATES OF THE CARIBBEAN
PIRATES OF THE CARIBBEAN 2
PIRATES OF THE CARIBBEAN 3
PIRATES OF THE CARIBBEAN: ON STRANGER TIDES 3D
Pirates of the Caribbean: Salazar's Revenge
Pirates!
LA PISCINE
Una pistola en cada mano
PITCH BLACK
Pitch Perfect
Pitch Perfect 2
PITER
IL PIÚ BEL GIORNO DELLA MIA VITA
LA PIVELLINA
Pixadores
PIXAR SHORT FILM COLLECTION
Pixels
PIZZAMAFFIA
The Place Beyond the Pines
PLACE VENDÔME
LA PLAGE DES ENFANTS PERDUS
LES PLAGES D'AGNÈS
Plan C
Planes
Planes: Fire & Rescue
PLANET 51
Planet of Snail
PLANET OF THE APES
PLANTA 4A
PLATFORM
Play
PLAY IT TO THE BONE
THE PLAYER
Playing For Keeps
PLAYING GOD
PLEASANT DAYS
PLEASANTVILLE
THE PLEDGE
PLOP & KWISPEL
PLOP EN DE KABOUTERBABY
PLOP EN DE PINGUÏN
PLOP EN HET VIOOLAVONTUUR
PLOP IN DE STAD
PLOP IN DE WOLKEN
Plop wordt kabouterkoning
PLOTS WITH A VIEW
PLUK DE KLEINE BEVER
PLUK VAN DE PETTEFLET
PLUNKETT & MACLEANE
PLUS QU'HIER, MOINS QUE DEMAIN
POCAHONTAS, THE LEGEND
PODIUM
POEH'S LOLLIFANTEN FILM
De poel
Poesía sin fin
POETIC JUSTICE
Poetins Olympische droom
POETRY
Point Break
POKÉMON 2: OP EIGEN KRACHT
POKÉMON 3
POKÉMON 4EVER
POKÉMON: THE FIRST MOVIE
POLA X
THE POLAR EXPRESS
Polisse
POLITIST, ADJECTIV
POLLEKE
POLLOCK
Poltergeist
Pompeii
POMPOKO
PONETTE
Le pont du nord
PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA
POODLE SPRINGS
De Poolse bruid
POOR BOY'S GAME
Pop Aye
POPE JOAN
Popoz
Populaire
Porcile
Porfirio
THE PORTRAIT OF A LADY
POSEIDON
POSSE
POSSESSION
The Possession
POSSIBLE FILMS VOLUME 2
POSSIBLE LOVES
POST MORTEM
Post tenebras lux
Postcards from the Zoo
IL POSTINO
THE POSTMAN
POSTMAN
The Postman's White Nights
POTICHE
Poulet aux prunes
LES POUPÉES RUSSES
Poupoupidou
Power Rangers
POWER RANGERS: THE MOVIE
PRACTICAL MAGIC
A PRAIRIE HOME COMPANION
PRANZO DI FERRAGOSTO
PRECIOUS
The Precocious & Brief Life of Sabina Rivas
PREDATORS
PREFERISCO IL RUMORE DEL MARE
Préjudice
De premier
Les premiers les derniers
PREMONITION
Le prénom
De president
PRESQUE RIEN
THE PRESTIGE
PRÊT-À-PORTER
PRETTIGE KERST, MR. MOOSE
Pride
PRIDE AND GLORY
PRIDE AND PREJUDICE
Pride and Prejudice and Zombies
PRIEST
Priest 3D
La prima cosa bella
LA PRIMA LINEA
PRIMAL FEAR
PRIMARY COLORS
PRIME
PRIMER
The Prince
THE PRINCE & ME
Prince Avalanche
THE PRINCE OF EGYPT
PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
PRINCESS
THE PRINCESS & THE FROG
THE PRINCESS DIARIES
THE PRINCESS DIARIES: THE ROYAL ENGAGEMENT
Prins
PRINSES LILLIFEE
Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
PRISONER OF THE MOUNTAINS
Prisoners
PRIVATE
THE PRIVATE LIVES OF PIPPA LEE
PRIVATE PARTS
LE PRIX DU PARDON
Problemski Hotel
PROCEDURE 769, THE WITNESSES TO AN EXECUTION
Profession Heartbreaker
PROFESSIONE: REPORTER
PROFETIA
PROFONDO ROSSO
The Program
Project T
Project X
LA PROMESSE
Prometheus
THE PROMISE
The Promise
PROMISED LAND
Promised Land
The Promised Land
Promised Lands
PROMISES
PROOF
PROOF OF LIFE
Prooi
PROP & BERTHA
THE PROPHECY
UN PROPHÈTE
THE PROPOSAL
THE PROPOSITION
THE PROPOSITION
The Prosecutor, The Defender, The Father and His Son
PROVIDENCE
PSYCHO (HITCHCOCK)
PSYCHO (VAN SANT)
PUBLIC ENEMIES
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2
PUBLIC ENEMY NO. 2
THE PUBLIC EYE
Publieke werken
Pudding T
PUDOR
PUISQUE NOUS SOMMES NÉS
PULP FICTION
Pulsar
PUNCH-DRUNK LOVE
THE PUNISHER
PUNISHMENT PARK
THE PUPPETMASTER (HSIMENG RENSHENG)
PUPS
The Purge
The Purge: Anarchy
The Purge: Election Year
THE PURSUIT OF HAPPYNESS
PUSH
PUSHER
PUSHING TIN
Puss in Boots
LA PUTA Y LA BALLENA
PUZZLE