Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Martelen voor geld

DE PIJNBANK

Nederland, 1998 | Theo van Gogh
Hij speelde twee keer eerder een filmrol: in Jan Rap en zijn maat en als Annie én Bob de Rooij in Filmpje!. Vanaf 10 september is Paul de Leeuw te zien in De Pijnbank van Theo van Gogh. Hij speelt daarin een zeer gefrustreerde — want failliet verklaarde — klant die zich wil wreken op een sadistische bankmedewerker (Jack Wouterse). Een pittige en bovenal serieuze rol in een film die niet is gemaakt om de kijker te behagen, laat staan om de Paul de Leeuw-fans een avondje lol te bezorgen. "Ik heb geprobeerd mijn personage neer te zetten zoals Robert De Niro dat doet in Cape Fear: als een beheerste psychopaat."

De Pijnbank dankt zijn oorsprong aan een gelijknamig toneelstuk dat in 1991 en 1992 werd gespeeld door Maarten Wansink en Justus van Oel, die het ook schreef. Het lijkt erop dat Van Oel zich destijds heeft laten inspireren door Glengarry Glen Ross van David Mamet. Dat verhaal gaat namelijk over vier makelaars die elkaar het leven zuur maken. In De Pijnbank draait het ook om vier van zulke types. Zij zijn echter werkzaam bij een bank die net een fusie heeft ondergaan (saillant detail: op de credits wordt achter 'banking' De ABN AMRO vermeld). Verhaal in het kort: Peter de Bock (Jack Wouterse) heeft lang gewerkt voor een kleine gerenommeerde bank. Nadat zijn oude bank is gefuseerd met de ándere bank ('Fusie is ruzie') hangt hem ontslag boven het hoofd. Het nieuwe management, in de persoon van Bouke van Lier (Roeland Fernhout) wil hem zo snel mogelijk kwijt. De Bock echter zet zijn hakken stevig in het zand. Jos Flierboom (Paul de Leeuw) is een ex-klant van De Bock en krijgt van Van Lier zijn kans op wraak. Martin Krawinkel ten slotte (Eric van Sauers), een collega en lotgenoot van De Bock, ontpopt zich als een intrigant van het zuiverste water.

Ingetogenheid
De Pijnbank is kortom een zwartgallige, cynisch getinte film dat het lugubere thema 'martelen voor geld' draagt, en waarin het decor wordt gevormd door kantoren die zwaar zijn aangetast met het 'sick building' syndroom. Een honderd procent Theo van Gogh-product dus. Rest de vraag: hoe is Paul de Leeuw hierin terechtgekomen?
"Theo was kandidaat om Filmpje! te gaan regisseren", aldus De Leeuw. "Het werd Paul Ruven, maar Theo en ik zijn contact met elkaar blijven houden. Vervolgens spraken we af dat ik een scenario-opzet zou schrijven. Dat is een verhaal geworden over corruptie in een ziekenhuis, met als werktitel John Wayne heeft kanker en gaat dood. Theo zou daar z'n reactie op geven maar ik hoorde maanden niets. Totdat hij met het script voor De Pijnbank kwam en vroeg of ik daar in wilde meespelen. Ik vond het een vrij moeilijk verhaal, en ik twijfelde hevig of ik de rol wel aankon. Theo heeft me echt moeten overtuigen dat ik er goed genoeg voor was. Vervolgens heb ik met Jack, Roeland en Eric een proeflezing gedaan, en toen wist ik dat het goed zou komen. Het klikte vanaf het eerste moment. Vooral Jack Wouterse heeft me enorm geholpen, die man is een rasechte stimulator."
De Leeuw beleefde de opnamen als één groot feest. "Nauwelijks te vergelijken met Filmpje!. Dat was een enorm project; op de set stond een rariteitenkabinet waarin ik het middelpunt was. Bij De Pijnbank heerste een veel intiemere sfeer en de groep was tot het einde toe honderdtwintig procent gemotiveerd om er iets moois van te maken. Dat viel me ook op aan Theo, die stond uiterst goed voorbereid en gedisciplineerd te werken. Hij kan soms laconiek overkomen, maar zijn gedrevenheid is bijzonder groot. En hij is op de set heel rustig en behulpzaam, staat voor iedereen klaar. Ik vond dat echt opzienbarend. Voor mij persoonlijk was het een louterende ervaring om geregisseerd te worden. 'Hou 't klein, Paul', riep Theo steeds. Terecht natuurlijk: hoe minder ik deed, hoe dreigender en onvoorspelbaarder Jos werd. Wat deze rol kenmerkte, was de ingetogenheid van het personage. De ingetogenheid van een psychopaat, wel te verstaan. Ik heb daar echt in moeten groeien. Toen ik mijn rol voor het eerst las, duizelde het me. Maar naarmate de opnamen vorderden, kon ik me steeds beter in Jos' obsessie inleven. Jos vindt dat hij zijn leven lang is gebruikt. In de film zie je hoe hij zich vereenzelvigt met Jezus aan het kruis: de ultieme martelaar. Goed beschouwd is hij een enorme 'loser'. Zo heb ik hem in ieder geval benaderd, want persoonlijk vind ik een dergelijk slachtoffertrauma toch moeilijk voorstelbaar. Waar ik me wel makkelijk in kon verplaatsen, was het blinde vertrouwen dat Jos in Peter de Bock had. Nee, een dergelijk vertrouwenspersoon heb ik in mijn eigen leven nooit toegelaten. Mijn oudere broer is altijd wel een rolmodel voor me geweest, maar zoiets slijt als je ouder wordt. Alhoewel, ik haal hem al jaren links en rechts in, maar toch laat ik hem elke keer weer voorgaan."

Uitgekotst
De titel van de film had niet treffender kunnen worden gekozen: martelaarschap en sadisme voeren de boventoon. Jos slaat zelfs eigenhandig een enorme spijker door zijn voet. Het zijn thema's en taferelen die redelijk ver buiten De Leeuws persoonlijke belevingswereld staan. Maar: "als een regisseur vindt dat zo'n scenario verfilmd moet worden, dan is zijn drijfveer het enige dat telt. Ik ben acteur, en in die hoedanigheid wil ik mijn rol zo goed mogelijk spelen, dat is mijn drijfveer."
Zuster Maria in The sound of music, die rol zou De Leeuw nog wel eens willen spelen. Of liever nog: een gangster in een film van Scorsese. Maar hij hoopt eigenlijk ook dat er nog eens een scenario voor hem, Paul de Leeuw, wordt geschreven. "In Amerika worden films 'op basis van' steracteurs gemaakt. Neem Jim Carrey: de scenario's van Liar liar, The mask en noem maar op, zijn voor hem op maat gemaakt. Dat verschijnsel kennen we in Nederland niet. Hier bepaalt de producent of het Filmfonds welke film er komt en wie er in meespeelt."
Over het Filmfonds gesproken: De Leeuw heeft inmiddels begrepen dat daar geen vrienden van Theo Van Gogh zitten. "Hij wordt er uitgekotst. Onterecht, want Theo is een van de weinige goede filmmakers die we in Nederland hebben. Tegelijkertijd denk ik dat het ook maar beter is zo. Theo verdient het wel om drie miljoen subsidie te krijgen, maar aan de andere kant: een klein budget houdt hem scherp. En wat het Filmfonds betreft: de mensen die daar de dienst uitmaken, moeten eens in de spiegel kijken. Er zitten erbij die zelf ook films maken. Dat is een vorm van partijdigheid die ik als buitenstaander moeilijk kan plaatsen. Het verbaast me bijvoorbeeld dat Jos Stelling weer subsidie krijgt, terwijl hij met De vliegende Hollander enorm de mist is ingegaan. Begrijp me goed, ik vind wel dat hij films moet blijven maken, maar ik vraag me ook af of het terecht is om iemand als Theo te passeren, enkel omdat hij een iets te giftige pen heeft. Iets zegt me dat dat niet klopt."
Het mag duidelijk zijn dat De Pijnbank met eigen middelen is gefinancierd. Om precies te zijn: Van Gogh, De Leeuw en producent Dave Schram brachten tezamen drie ton in, ieder eenderde. De Leeuw ziet zijn bijdrage als het inleggen van een stapel fiches op een blackjacktafel. "Ik vind het leuk om risico's te nemen. Natuurlijk was het te voorspellen dat sommigen nu zeggen dat ik me heb ingekocht. Ik weet dat het niet zo is. Wat voor mij telt, is dat ik nog nooit in zo weinig dagen zo veel geleerd heb. Het was zelfs onbetaald, maar ik had het voor geen goud willen missen. Niet in de laatste plaats vanwege de catering. Dat had Theo uitstekend geregeld, van mijn geld wel te verstaan."

Renson van Tilborg



top
DE PIJNBANK

September 1998 #192

Productie
Dave Schram
Hans Pos
Maria Peters
Paul de Leeuw
Theo van Gogh
Regie
Theo van Gogh
Scenario
Justus van Oel
Camera
Tom Erisman
Geluid
Ben Zijlstra
Montage
Ot Louw
Muziek
Rainer Hensel
Met
Paul de Leeuw
Jack Wouterse
Eric van Sauers
Roeland Fernhout

Kleur, 102 minuten

Distributie
Shooting Star Film Distribution
Te zien
vanaf 10 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


P

P'tit Quinquin (Bruno Dumont over)
P.O. Box
P.S.
P.S. I LOVE YOU
HET PAARD VAN SINTERKLAAS
THE PACIFIER
LE PACTE DES LOUPS
Paddington
Page One: Inside the New York Times
THE PAGEMASTER
PAID
Pain & Gain
EL PÁJARO DE LA FELICIDAD
Pak van mijn hart
PALINDROMES
THE PALLBEARER
PALMETTO
PALOOKAVILLE
PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Pan
PAN'S LABYRINTH
PANE E TULIPANI
PANIC ROOM
PANIEK IN HET DORP
PANJ É ASR (AT FIVE IN THE AFTERNOON)
PANMAN, RHYTHM OF THE PALMS
PANTHER
IL PAPÀ DI GIOVANNA
Papa ou maman
PAPA'S SONG
PAPA, VADERTJE VORST IS DOOD
PAPARAZZI
THE PAPER
PAPER SOLDIER (Previously Unreleased)
Paper Towns
The Paperboy
Par example, Electre
Paradies: Glaube
Paradies: Hoffnung
Paradies: Liebe
PARADISE GIRLS
PARADISE NOW
PARADISE ROAD
The Paradise Suite
Paradise Trips
Paradiso
Paranoia
PARANOID PARK
PARANORMAL ACTIVITY
PARANORMAL ACTIVITY 2
Paranormal Activity 3
Paranormal Activity 4
Paranormal Activity: Ghost Dimension
Paranormal Activity: The Marked Ones
Paranorman
LES PARAPLUIES DE CHERBOURG
Parched
THE PARENT TRAP
LE PARFUM D'YVONNE
PARIS
PARIS JE T'AIME
PARIS S'EVEILLE
PARIS WAS A WOMAN
Paris, Texas
Parked
Parker
Parkland
LA PAROLA AMORE ESISTE
PARQUE VIA
PARRADOX
PART TIME GOD
PARTIR
Parts of a Family
Party Girl
Pas son genre
PAS SUR LA BOUCHE!
PAS TRÈS CATHOLIQUE
Pasolini
Pasolini Blu-ray Collection
PASOLINI, UN DELITTO ITALIANO
Passage — A Boat Movie
DE PASSANTEN
Le passé
PASSENGER 57
PASSENGERS
Passengers
DE PASSIEVRUCHT
Passion
PASSION
PASSION FISH
THE PASSION OF THE CHRIST
Patatje oorlog
PATCH ADAMS
Paterson
The Patience Stone
THE PATRIOT
PATRIOT GAMES
LES PATRIOTES
PATRIOTISM
Patriots Day
EL PATRULLERO
PAUL
Paul Blart Mall Cop 2
PAUL DANS SA VIE
PAUL DRIESSEN INSIDE OUT
PAULIE
PAULINE & PAULETTE
PAUZE
PAVILION OF WOMEN
Pawn Sacrifice
PAY IT FORWARD
PAYBACK
PAYCHECK
La pazza gioia (Paolo Virzi over)
THE PEACEMAKER
PEARL HARBOR
PEAU D'HOMME, COEUR DE BÊTE
PECKER
PEEPING TOM
THE PELICAN BRIEF
DE PELIKAAN MAN
Pelle en de dierenrovers
PELLE EN DE WATERDIEVEN
PENELOPE
The Penguins of Madagascar
PENNY'S SHADOW
PEONY PAVILION
PEOPLE I KNOW
THE PEOPLE VS. LARRY FLYNT
THE PEOPLE'S PRINCESS
PÉPÉ LE MOKO
PEPPERMINTA
Percy Jackson: Sea Of Monsters
PERCY, BUFFALO BILL & IK
PERDITA DURANGO
LE PÈRE DE MES ENFANTS
PERFECT CIRCLE (SAVRSENI KRUG)
A Perfect Day
A PERFECT GETAWAY
Perfect Horse
THE PERFECT MAN
A PERFECT MURDER
Perfect Sense
THE PERFECT STORM
PERFECT STRANGER
A PERFECT WORLD
Perfetti sconoscuti
PERFORMANCE
PERFUME: STORY OF A MURDERER
The Perks of Being a Wallflower
Permanent Vacation
LA PERRERA
EL PERRO NEGRO
PERSÉCUTION
PERSEPOLIS
Personal Shopper
PERSONAL VELOCITY
PERSUASION
PERSY JACKSON: THE LIGHTNING THIEF
THE PERVERT'S GUIDE TO CINEMA
The Pervert's Guide to Ideology
Pete's Dragon
PETER PAN
PETER PAN: RETURN TO NEVER LAND
THE PETER SELLERS STORY...AS HE FILMED IT
PETER'S FRIENDS
PETERSBURG, PLACES AND PAINTINGS
LE PETIT LIEUTENANT
LE PETIT POUCHET
LE PETIT PRINCE A DIT
PETITES COUPURES
LES PETITS FRÈRES
LES PETITS MOUCHOIRS
LES PETITS RUISSEAUX
Petting Zoo
PETTSON & FINDUS
PETTSON & FINDUS 2 — BRIEF AAN DE KONING
PETTSON & FINDUS: PETTSONS BELOFTE
PETTSON & FINDUS: VERGETELDINGETJES
PEUR(S) DU NOIR
Phantom Boy
THE PHANTOM OF THE OPERA
THE PHANTOM OF THE OPERA
PHASE IV
PHENOMENON
Phil Spector
PHILADELPHIA
PHILEINE ZEGT SORRY
Philomena
The Philosophers
Phineas and Ferb (NL)
Phoenix
PHONE BOOTH
PI
THE PIANIST
LA PIANISTE
THE PIANO
Pianomania
PICKUP ON SOUTH STREET
PICNIC
PICTURE PERFECT
PIECES OF APRIL
PIEDRAS
PIEDS NUS SUR LES LIMACES
La piel que habito
Piepkuikens
PIET PIRAAT & HET ZWAARD VAN ZILVERTAND
PIET PIRAAT EN DE BETOVERDE TROON
PIET PIRAAT EN HET VLIEGENDE SCHIP
Pieta
Pieter Post de film
PIETJE BELL
PIETJE BELL 2: DE JACHT OP DE TSARENKROON
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence
PIGLET'S BIG MOVIE (KNORRETJES GROTE FILM)
DE PIJNBANK
PIJNLIJKE ONVERSCHILLIGHEID
THE PILLOW BOOK
Pim & Pom: Het grote avontuur
PINK PALACE, PARADISE BEACH
THE PINK PANTHER
PINK PANTHER 2
PINK PICTURES FROM JAPAN
Pink Saris
PINOCCHIO
PINOKKIO 964
PIPE DREAM
PIPO EN DE P-P-PARELRIDDER
PIPPI LONGSTOCKING
PIRANHA 3D
Piranha 3DD
PIRANHA BLUES: FILM I
THE PIRATES OF THE CARIBBEAN
PIRATES OF THE CARIBBEAN 2
PIRATES OF THE CARIBBEAN 3
PIRATES OF THE CARIBBEAN: ON STRANGER TIDES 3D
Pirates!
LA PISCINE
Una pistola en cada mano
PITCH BLACK
Pitch Perfect
Pitch Perfect 2
PITER
IL PIÚ BEL GIORNO DELLA MIA VITA
LA PIVELLINA
Pixadores
PIXAR SHORT FILM COLLECTION
Pixels
PIZZAMAFFIA
The Place Beyond the Pines
PLACE VENDÔME
LA PLAGE DES ENFANTS PERDUS
LES PLAGES D'AGNÈS
Plan C
Planes
Planes: Fire & Rescue
PLANET 51
Planet of Snail
PLANET OF THE APES
PLANTA 4A
PLATFORM
Play
PLAY IT TO THE BONE
THE PLAYER
Playing For Keeps
PLAYING GOD
PLEASANT DAYS
PLEASANTVILLE
THE PLEDGE
PLOP & KWISPEL
PLOP EN DE KABOUTERBABY
PLOP EN DE PINGUÏN
PLOP EN HET VIOOLAVONTUUR
PLOP IN DE STAD
PLOP IN DE WOLKEN
Plop wordt kabouterkoning
PLOTS WITH A VIEW
PLUK DE KLEINE BEVER
PLUK VAN DE PETTEFLET
PLUNKETT & MACLEANE
PLUS QU'HIER, MOINS QUE DEMAIN
POCAHONTAS, THE LEGEND
PODIUM
POEH'S LOLLIFANTEN FILM
De poel
Poesía sin fin
POETIC JUSTICE
Poetins Olympische droom
POETRY
Point Break
POKÉMON 2: OP EIGEN KRACHT
POKÉMON 3
POKÉMON 4EVER
POKÉMON: THE FIRST MOVIE
POLA X
THE POLAR EXPRESS
Polisse
POLITIST, ADJECTIV
POLLEKE
POLLOCK
Poltergeist
Pompeii
POMPOKO
PONETTE
Le pont du nord
PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA
POODLE SPRINGS
De Poolse bruid
POOR BOY'S GAME
POPE JOAN
Popoz
Populaire
Porcile
Porfirio
THE PORTRAIT OF A LADY
POSEIDON
POSSE
POSSESSION
The Possession
POSSIBLE FILMS VOLUME 2
POSSIBLE LOVES
POST MORTEM
Post tenebras lux
Postcards from the Zoo
IL POSTINO
THE POSTMAN
POSTMAN
The Postman's White Nights
POTICHE
Poulet aux prunes
LES POUPÉES RUSSES
Poupoupidou
Power Rangers
POWER RANGERS: THE MOVIE
PRACTICAL MAGIC
A PRAIRIE HOME COMPANION
PRANZO DI FERRAGOSTO
PRECIOUS
The Precocious & Brief Life of Sabina Rivas
PREDATORS
PREFERISCO IL RUMORE DEL MARE
Préjudice
De premier
Les premiers les derniers
PREMONITION
Le prénom
De president
PRESQUE RIEN
THE PRESTIGE
PRÊT-À-PORTER
PRETTIGE KERST, MR. MOOSE
Pride
PRIDE AND GLORY
PRIDE AND PREJUDICE
Pride and Prejudice and Zombies
PRIEST
Priest 3D
La prima cosa bella
LA PRIMA LINEA
PRIMAL FEAR
PRIMARY COLORS
PRIME
PRIMER
The Prince
THE PRINCE & ME
Prince Avalanche
THE PRINCE OF EGYPT
PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
PRINCESS
THE PRINCESS & THE FROG
THE PRINCESS DIARIES
THE PRINCESS DIARIES: THE ROYAL ENGAGEMENT
Prins
PRINSES LILLIFEE
Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
PRISONER OF THE MOUNTAINS
Prisoners
PRIVATE
THE PRIVATE LIVES OF PIPPA LEE
PRIVATE PARTS
LE PRIX DU PARDON
Problemski Hotel
PROCEDURE 769, THE WITNESSES TO AN EXECUTION
Profession Heartbreaker
PROFESSIONE: REPORTER
PROFETIA
PROFONDO ROSSO
The Program
Project T
Project X
LA PROMESSE
Prometheus
THE PROMISE
PROMISED LAND
Promised Land
The Promised Land
Promised Lands
PROMISES
PROOF
PROOF OF LIFE
Prooi
PROP & BERTHA
THE PROPHECY
UN PROPHÈTE
THE PROPOSAL
THE PROPOSITION
THE PROPOSITION
The Prosecutor, The Defender, The Father and His Son
PROVIDENCE
PSYCHO (HITCHCOCK)
PSYCHO (VAN SANT)
PUBLIC ENEMIES
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2
PUBLIC ENEMY NO. 2
THE PUBLIC EYE
Publieke werken
Pudding T
PUDOR
PUISQUE NOUS SOMMES NÉS
PULP FICTION
Pulsar
PUNCH-DRUNK LOVE
THE PUNISHER
PUNISHMENT PARK
THE PUPPETMASTER (HSIMENG RENSHENG)
PUPS
The Purge
The Purge: Anarchy
The Purge: Election Year
THE PURSUIT OF HAPPYNESS
PUSH
PUSHER
PUSHING TIN
Puss in Boots
LA PUTA Y LA BALLENA
PUZZLE