Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
De camera als moordwapen Moord en oogopslag

PEEPING TOM

Engeland, 1960 | Michael Powell
In de dagen van reality-tv, docu-soap, soap-docu en real life soap hebben de meeste film- en televisiekijkers zich braaf in hun rol als voyeur laten voegen. We schamen ons niet meer voor onze perversiteiten. De klassieke gluurdersfilm Peeping Tom laat ons lachen, griezelen en nadenken over ons kijkgedrag.

Terwijl ik dit schrijf zendt Veronica de eerste aflevering van de real life soap 'Big Brother' uit. Negen personen laten zich honderd dagen opsluiten en door ons bekijken. De programmamakers anticiperen op ruzie, seksuele intriges en jaloezie en 24 camera's staan standby om dat 24 uur per dag te registreren. De afgelopen maanden is het programma in de media luidruchtig bekritiseerd, misschien wel iets te luidruchtig.
Want hoe groter onze morele bezwaren, hoe minder aandacht we hoeven besteden aan het feit dat we het wel lekker vinden om naar anderen te kijken, om nog maar niet te spreken over het feit dat de gemiddelde nieuwbouwwijk in Nederland al lang een mega-Big Brother-complex is. De doorzonrijtjeshuizen, met hun grote vensterruiten en altijd geopende gordijnen laten er geen twijfel over bestaan dat wat hun bewoners doen door de beugel kan: eten, stofzuigen, een kuise kus bij het slapengaan en heel veel televisiekijken. Naar de keurige levens van anderen. En daar kijken we graag naar. Vooral omdat we hopen dat er onverhoopt iets gebeurt wat appelleert aan onze ranzigste instincten: seksuele uitspattingen, doodslag, gekonkel.
Dat alle filmkijkers voyeurs zijn, is inherent aan de filmkunst. Zelfs als we soms heel ver gaan in het binnendringen in de levens van onze verhaalhelden. Veel films gaan ook daar weer over (denk maar aan het recente Following van Christopher Nolan). Maar dat we als toeschouwer ook medeplichtig kunnen zijn aan wat we zien (of worden gemaakt zoals in Michael Haneke's Funny games) is nooit pregnanter verbeeld dan in de klassieker Peeping Tom (Michael Powell, 1960).
De film was twee jaar geleden te zien tijdens het Filmfestival Rotterdam, als onderdeel van het programma 'The cruel machine' en wordt nu door het Filmmuseum in een beperkt roulement heruitgebracht. Waarom? Moet er altijd een reden zijn om naar een goede film te gaan kijken?

Proefkonijn
Vanaf het moment dat Peeping Tom in 1960 met afgrijzen werd ontvangen, totdat Martin Scorsese de film twintig jaar later herontdekte, is hij gebruikt om elke mogelijke opvatting over kijken, je laten bekijken en bekeken worden (wat een verschil is) te staven. Hoewel het scenario vrij rechtlijnig is in z'n freudiaanse duiding van het wezen van de voyeur, is de film in z'n uitwerking gelukkig ook ambivalent genoeg om meerdere interpretaties toe te laten.
De eerste recensenten van de film waren vooral gechoqueerd over het feit dat Powell zo nietsontziend (en amoralistisch) gruwelijke en wrede gebeurtenissen tot leven wist te wekken.
Om het geheugen op te frissen: Peeping Tom vertelt het verhaal van de gefrustreerde en getraumatiseerde, maar zachtaardige fotograaf Mark, die door zijn vader, een gedragsbioloog die onderzoek deed naar angst, veelvuldig als proefkonijn werd gebruikt, terwijl zijn reacties op film werden vastgelegd. Volwassen geworden kan hij zijn gevoelens alleen maar uiten (en tegelijkertijd zijn verleden verwerken) door zijn vaders gedrag te immiteren. Hij begint vrouwen te vermoorden en legt hun laatste, van schrik vertrokken oogopslag op film vast. De camera is daarbij letterlijk een moordwapen gevonden.
Martin Scorsese roemde de manier waarop techniek en thema in de film verweven zijn. Volgens hem is Peeping Tom de beste film over filmmaken aller tijden, waarbij de camera als agressor en het object als slachtoffer worden afgebeeld.

Beleefde psychopaat
Er is altijd een eerste keer dat je een film ziet, en in dit geval was dat een Duits nagesynchroniseerde versie midden in de nacht. Peeping Tom was mij dan ook vooral als een ijzersterke griezelfilm bijgebleven. Want hoewel al vrij snel duidelijk wordt hoe de vork in de steel zit (Karlheinz Böhm is met z'n licht Duitse accent ook zó'n beleefde psychopaat dat je wel het ergste moet vermoeden), is de spanning van de film magnifiek opgebouwd tot en met een gruwelijk en toch nog onverwacht einde. Briljant zijn de moordscènes die we beurtelings door het oog van Marks camera, vanuit een objectief perspectief of zonder geluid op een filmdoek geprojecteerd zien. Geluid en muziek, kleur en zwart-wit spelen hierbij een belangrijke rol.
Maar wat is de film ook humoristisch! "What paper are you from?" vraagt een agent als Mark filmend op de plaats delict wordt aangetroffen. "The observer." En wat is het leuk om nu te weten dat de wrede vaderrol wordt vertolkt door Michael Powell zelf.
Zo zit de film vol dubbelzinnigheden over het verbond tussen regisseur en toeschouwer, waarvan een goede film het contract is. Peeping Tom laat ons lachen, griezelen en nadenken over ons kijkgedrag. Want het is niet de vraag of je alles moet filmen, maar of je alles moet bekijken die beklijft. Hoofdpersoon Mark neemt een beslissing en daagt de toeschouwer uit die te motiveren.

Dana Linssen



top
PEEPING TOM

Oktober 1999 #204

Productie en regie
Michael Powell
Scenario
Leo Marks
Camera
Otto Heller
Montage
Noreen Ackland
Art direction
Arthur Lawson
Muziek
Brian Easdale
Met
Karlheinz Böhm
Anna Massey
Maxine Audley
Moira Shearer

Kleur, 101 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 7 oktober

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


P

P'tit Quinquin (Bruno Dumont over)
P.S.
P.S. I LOVE YOU
HET PAARD VAN SINTERKLAAS
THE PACIFIER
LE PACTE DES LOUPS
Paddington
Page One: Inside the New York Times
THE PAGEMASTER
PAID
Pain & Gain
EL PÁJARO DE LA FELICIDAD
Pak van mijn hart
PALINDROMES
THE PALLBEARER
PALMETTO
PALOOKAVILLE
PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Pan
PAN'S LABYRINTH
PANE E TULIPANI
PANIC ROOM
PANIEK IN HET DORP
PANJ É ASR (AT FIVE IN THE AFTERNOON)
PANMAN, RHYTHM OF THE PALMS
PANTHER
IL PAPÀ DI GIOVANNA
Papa ou maman
PAPA'S SONG
PAPA, VADERTJE VORST IS DOOD
PAPARAZZI
THE PAPER
PAPER SOLDIER (Previously Unreleased)
Paper Towns
The Paperboy
Par example, Electre
Paradies: Glaube
Paradies: Hoffnung
Paradies: Liebe
PARADISE GIRLS
PARADISE NOW
PARADISE ROAD
The Paradise Suite
Paradise Trips
Paradiso
Paranoia
PARANOID PARK
PARANORMAL ACTIVITY
PARANORMAL ACTIVITY 2
Paranormal Activity 3
Paranormal Activity 4
Paranormal Activity: Ghost Dimension
Paranormal Activity: The Marked Ones
Paranorman
LES PARAPLUIES DE CHERBOURG
Parched
THE PARENT TRAP
LE PARFUM D'YVONNE
PARIS
PARIS JE T'AIME
PARIS S'EVEILLE
PARIS WAS A WOMAN
Paris, Texas
Parked
Parker
Parkland
LA PAROLA AMORE ESISTE
PARQUE VIA
PARRADOX
PART TIME GOD
PARTIR
Parts of a Family
Party Girl
Pas son genre
PAS SUR LA BOUCHE!
PAS TRÈS CATHOLIQUE
Pasolini
Pasolini Blu-ray Collection
PASOLINI, UN DELITTO ITALIANO
DE PASSANTEN
Le passé
PASSENGER 57
PASSENGERS
Passengers
DE PASSIEVRUCHT
Passion
PASSION
PASSION FISH
THE PASSION OF THE CHRIST
Patatje oorlog
PATCH ADAMS
Paterson
The Patience Stone
THE PATRIOT
PATRIOT GAMES
LES PATRIOTES
PATRIOTISM
Patriots Day
EL PATRULLERO
PAUL
Paul Blart Mall Cop 2
PAUL DANS SA VIE
PAUL DRIESSEN INSIDE OUT
PAULIE
PAULINE & PAULETTE
PAUZE
PAVILION OF WOMEN
Pawn Sacrifice
PAY IT FORWARD
PAYBACK
PAYCHECK
La pazza gioia (Paolo Virzi over)
THE PEACEMAKER
PEARL HARBOR
PEAU D'HOMME, COEUR DE BÊTE
PECKER
PEEPING TOM
THE PELICAN BRIEF
DE PELIKAAN MAN
Pelle en de dierenrovers
PELLE EN DE WATERDIEVEN
PENELOPE
The Penguins of Madagascar
PENNY'S SHADOW
PEONY PAVILION
PEOPLE I KNOW
THE PEOPLE VS. LARRY FLYNT
THE PEOPLE'S PRINCESS
PÉPÉ LE MOKO
PEPPERMINTA
Percy Jackson: Sea Of Monsters
PERCY, BUFFALO BILL & IK
PERDITA DURANGO
LE PÈRE DE MES ENFANTS
PERFECT CIRCLE (SAVRSENI KRUG)
A Perfect Day
A PERFECT GETAWAY
Perfect Horse
THE PERFECT MAN
A PERFECT MURDER
Perfect Sense
THE PERFECT STORM
PERFECT STRANGER
A PERFECT WORLD
Perfetti sconoscuti
PERFORMANCE
PERFUME: STORY OF A MURDERER
The Perks of Being a Wallflower
Permanent Vacation
LA PERRERA
EL PERRO NEGRO
PERSÉCUTION
PERSEPOLIS
Personal Shopper
PERSONAL VELOCITY
PERSUASION
PERSY JACKSON: THE LIGHTNING THIEF
THE PERVERT'S GUIDE TO CINEMA
The Pervert's Guide to Ideology
Pete's Dragon
PETER PAN
PETER PAN: RETURN TO NEVER LAND
THE PETER SELLERS STORY...AS HE FILMED IT
PETER'S FRIENDS
PETERSBURG, PLACES AND PAINTINGS
LE PETIT LIEUTENANT
LE PETIT POUCHET
LE PETIT PRINCE A DIT
PETITES COUPURES
LES PETITS FRÈRES
LES PETITS MOUCHOIRS
LES PETITS RUISSEAUX
Petting Zoo
PETTSON & FINDUS
PETTSON & FINDUS 2 — BRIEF AAN DE KONING
PETTSON & FINDUS: PETTSONS BELOFTE
PETTSON & FINDUS: VERGETELDINGETJES
PEUR(S) DU NOIR
Phantom Boy
THE PHANTOM OF THE OPERA
THE PHANTOM OF THE OPERA
PHASE IV
PHENOMENON
Phil Spector
PHILADELPHIA
PHILEINE ZEGT SORRY
Philomena
The Philosophers
Phineas and Ferb (NL)
Phoenix
PHONE BOOTH
PI
THE PIANIST
LA PIANISTE
THE PIANO
Pianomania
PICKUP ON SOUTH STREET
PICNIC
PICTURE PERFECT
PIECES OF APRIL
PIEDRAS
PIEDS NUS SUR LES LIMACES
La piel que habito
Piepkuikens
PIET PIRAAT & HET ZWAARD VAN ZILVERTAND
PIET PIRAAT EN DE BETOVERDE TROON
PIET PIRAAT EN HET VLIEGENDE SCHIP
Pieta
Pieter Post de film
PIETJE BELL
PIETJE BELL 2: DE JACHT OP DE TSARENKROON
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence
PIGLET'S BIG MOVIE (KNORRETJES GROTE FILM)
DE PIJNBANK
PIJNLIJKE ONVERSCHILLIGHEID
THE PILLOW BOOK
Pim & Pom: Het grote avontuur
PINK PALACE, PARADISE BEACH
THE PINK PANTHER
PINK PANTHER 2
PINK PICTURES FROM JAPAN
Pink Saris
PINOCCHIO
PINOKKIO 964
PIPE DREAM
PIPO EN DE P-P-PARELRIDDER
PIPPI LONGSTOCKING
PIRANHA 3D
Piranha 3DD
PIRANHA BLUES: FILM I
THE PIRATES OF THE CARIBBEAN
PIRATES OF THE CARIBBEAN 2
PIRATES OF THE CARIBBEAN 3
PIRATES OF THE CARIBBEAN: ON STRANGER TIDES 3D
Pirates!
LA PISCINE
Una pistola en cada mano
PITCH BLACK
Pitch Perfect
Pitch Perfect 2
PITER
IL PIÚ BEL GIORNO DELLA MIA VITA
LA PIVELLINA
Pixadores
PIXAR SHORT FILM COLLECTION
Pixels
PIZZAMAFFIA
The Place Beyond the Pines
PLACE VENDÔME
LA PLAGE DES ENFANTS PERDUS
LES PLAGES D'AGNÈS
Plan C
Planes
Planes: Fire & Rescue
PLANET 51
Planet of Snail
PLANET OF THE APES
PLANTA 4A
PLATFORM
Play
PLAY IT TO THE BONE
THE PLAYER
Playing For Keeps
PLAYING GOD
PLEASANT DAYS
PLEASANTVILLE
THE PLEDGE
PLOP & KWISPEL
PLOP EN DE KABOUTERBABY
PLOP EN DE PINGUÏN
PLOP EN HET VIOOLAVONTUUR
PLOP IN DE STAD
PLOP IN DE WOLKEN
Plop wordt kabouterkoning
PLOTS WITH A VIEW
PLUK DE KLEINE BEVER
PLUK VAN DE PETTEFLET
PLUNKETT & MACLEANE
PLUS QU'HIER, MOINS QUE DEMAIN
POCAHONTAS, THE LEGEND
PODIUM
POEH'S LOLLIFANTEN FILM
De poel
Poesía sin fin
POETIC JUSTICE
Poetins Olympische droom
POETRY
Point Break
POKÉMON 2: OP EIGEN KRACHT
POKÉMON 3
POKÉMON 4EVER
POKÉMON: THE FIRST MOVIE
POLA X
THE POLAR EXPRESS
Polisse
POLITIST, ADJECTIV
POLLEKE
POLLOCK
Poltergeist
Pompeii
POMPOKO
PONETTE
Le pont du nord
PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA
POODLE SPRINGS
De Poolse bruid
POOR BOY'S GAME
POPE JOAN
Popoz
Populaire
Porcile
Porfirio
THE PORTRAIT OF A LADY
POSEIDON
POSSE
POSSESSION
The Possession
POSSIBLE FILMS VOLUME 2
POSSIBLE LOVES
POST MORTEM
Post tenebras lux
Postcards from the Zoo
IL POSTINO
THE POSTMAN
POSTMAN
The Postman's White Nights
POTICHE
Poulet aux prunes
LES POUPÉES RUSSES
Poupoupidou
Power Rangers
POWER RANGERS: THE MOVIE
PRACTICAL MAGIC
A PRAIRIE HOME COMPANION
PRANZO DI FERRAGOSTO
PRECIOUS
The Precocious & Brief Life of Sabina Rivas
PREDATORS
PREFERISCO IL RUMORE DEL MARE
Préjudice
De premier
Les premiers les derniers
PREMONITION
Le prénom
De president
PRESQUE RIEN
THE PRESTIGE
PRÊT-À-PORTER
PRETTIGE KERST, MR. MOOSE
Pride
PRIDE AND GLORY
PRIDE AND PREJUDICE
Pride and Prejudice and Zombies
PRIEST
Priest 3D
La prima cosa bella
LA PRIMA LINEA
PRIMAL FEAR
PRIMARY COLORS
PRIME
PRIMER
The Prince
THE PRINCE & ME
Prince Avalanche
THE PRINCE OF EGYPT
PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
PRINCESS
THE PRINCESS & THE FROG
THE PRINCESS DIARIES
THE PRINCESS DIARIES: THE ROYAL ENGAGEMENT
Prins
PRINSES LILLIFEE
Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
PRISONER OF THE MOUNTAINS
Prisoners
PRIVATE
THE PRIVATE LIVES OF PIPPA LEE
PRIVATE PARTS
LE PRIX DU PARDON
Problemski Hotel
PROCEDURE 769, THE WITNESSES TO AN EXECUTION
Profession Heartbreaker
PROFESSIONE: REPORTER
PROFETIA
PROFONDO ROSSO
The Program
Project T
Project X
LA PROMESSE
Prometheus
THE PROMISE
PROMISED LAND
Promised Land
The Promised Land
Promised Lands
PROMISES
PROOF
PROOF OF LIFE
Prooi
PROP & BERTHA
THE PROPHECY
UN PROPHÈTE
THE PROPOSAL
THE PROPOSITION
THE PROPOSITION
The Prosecutor, The Defender, The Father and His Son
PROVIDENCE
PSYCHO (HITCHCOCK)
PSYCHO (VAN SANT)
PUBLIC ENEMIES
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2
PUBLIC ENEMY NO. 2
THE PUBLIC EYE
Publieke werken
Pudding T
PUDOR
PUISQUE NOUS SOMMES NÉS
PULP FICTION
Pulsar
PUNCH-DRUNK LOVE
THE PUNISHER
PUNISHMENT PARK
THE PUPPETMASTER (HSIMENG RENSHENG)
PUPS
The Purge
The Purge: Anarchy
The Purge: Election Year
THE PURSUIT OF HAPPYNESS
PUSH
PUSHER
PUSHING TIN
Puss in Boots
LA PUTA Y LA BALLENA
PUZZLE