Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
Tussen Fassbinder en film noir

Phoenix

Duitsland, 2014 | Christian Petzold
Een Hitchcockachtige thriller over persoons­verwisselingen en -verdubbelingen in de puinhopen van het naoorlogse Berlijn wordt bij Christian Petzold een oerschreeuw om gezien te worden en een pijnlijke spiegel voor de Duitse, de Europese collectieve schuld.

Door Dana Linssen

"Hoe wil je eruitzien?" vraagt de arts aan de jonge vrouw die met haar hoofd in het verband uit het kamp in Berlijn is teruggekomen. Wil ze lijken op een filmster? Zal hij haar eruit laten zien als Zarah Leander? "Ik wil eruitzien zoals vroeger", antwoordt ze. Maar dat is moeilijk, zegt hij, en bovendien kan het ook een voordeel zijn om niet op haar oude zelf te lijken. De boodschap is duidelijk: wil ze niet liever met een nieuwe identiteit de gruwelen van de achterliggende Tweede Wereldoorlog vergeten? Alsof een nieuw gezicht ook het geheugen schoonveegt.
In Phoenix, de nieuwe film van de Duitse regisseur Christian Petzold (Yella, Barbara), en de laatste die hij met de vorige zomer overleden Harun Farocki schreef, gaat het niet alleen over deze Nelly die als een feniks uit de as van haar verleden moet herrijzen, maar ook over het naoorlogse Duitsland, dat — een en al as en schuld — niet wéét hoe het herrijzen moet. Het ontkennen van het verleden, het verlangen naar een collectieve vorm van geheugenverlies, lijkt een shortcut, maar blijkt een detour.

Vertigo
Farocki en Petzold baseerden hun scenario op de Franse misdaadroman Le retour des cendres van Hubert Monteilhet uit 1961 over een vrouw die terugkomt uit de kampen, niet door haar echtgenoot wordt herkend, maar wel door hem wordt gevraagd zijn — naar hij denkt — dode echtgenote te spelen om de hand te kunnen leggen op haar fortuin. Een verhaal van verraad in het kwadraat. Een perverse Pygmalion.
Petzolds liefde voor Hitchcock en de film noir kennende is het niet zo verwonderlijk dat in zijn film ook spoken en sporen opdoemen uit Vertigo (1958) en Delmer Daves' Dark Passage (1957) waarin we pas een close-­­up te zien krijgen van hoofdrolspeler Humphrey Bogart als het verband van zijn gezichtsveranderende operatie eraf is. Het is een van de sterkste introducties van een hoofdpersoon in de filmgeschiedenis: de (ster)acteur die zijn eigen gezicht aan het personage geeft. Wie hij was weten we niet, maar nu is hij Humphrey Bogart. Alsof er een wonderlijke samenvloeiing van acteur, persona en personage heeft plaatsgevonden. Een versmelting die overigens óók een dissociatie is: de werkelijkheid komt erdoor op afstand te staan. Vragen over identiteit dringen zich op.

Wraakengel
In het geval van Nina Hoss in Phoenix werkt dat zo mogelijk nog sterker. Niet alleen is zij Petzolds muze, en wachten we (net als bij Bogart) op het moment dat we haar gezicht te zien zullen krijgen, want we weten dat het komt. En dan komt het. Zo adembenemend, schijnbaar koel en onberoerd, zo helemaal haar gezicht. Maar vervolgens gaat de hele film over hoe zij (Nelly) níet meer lijkt op wie zij was, en toch ook wel, en dan vervolgens zichzelf moet spelen, in haar oude zelf transformeren om de liefde van haar man Johnny terug te winnen. Een man die zowel moreel als gevoelsmatig blind is. Bovendien speelt de vraag: is hij het die haar aan de nazi's heeft verraden? En wat weet zij?
En wie is zij ondertussen? Een wraakengel, fier met gespreide vleugels, of een gewond vogeltje? De vrouw die zij was, de vrouw die zij is, de vrouw die zij wil zijn, of moet zijn? Het is alsof met haar gezicht ook haar zijn, haar wezen en haar identiteit zijn verdwenen. Alsof ze zelf een geest is die terugkomt, ronddoolt, maar nooit meer helemaal van deze wereld is.

Puinhopen
Phoenix is rijk en complex. Het is een imposant bouwwerk dat op vele niveaus in- en aangrijpt. Allereerst ontroert de film door zijn oerschreeuw: kijk naar mij, zie me, herken me voor wie ik ben. Maar bij Petzold en Farocki is alles politieker en ingewikkelder. Dat blijkt wel uit de artificiële stijl die ons ook emotioneel op afstand houdt. We mogen lachen en huilen, maar we moeten ook denken. Want de film gaat ook over hoe Duitsland niet alleen Nelly, maar hele groepen mensen na de oorlog niet wilde herkennen, en erkennen. Daar gebruiken ze de film noir zoals Rainer Werner Fassbinder het melodrama gebruikte om iets te zeggen over de puinhopen van het fascisme, maar ook hoe die puinhopen zijn gebruikt om het hedendaagse Duitsland op te bouwen.
Net als in Petzolds vorige 'historische' films zijn die tijdscapsules altijd tijdmachines naar het heden. Phoenix is soms zo bewust vervreemdend en abstract opdat we wakker blijven voor het heden: hoe gaan wij eigenlijk om met mensen die met een verhaal aankomen wat we eigenlijk niet willen horen? Aan wat voor vormen van zijnsontkenning en uitwissen van het verleden maken wij ons schuldig?
Maak je niet ongerust, zegt Johnny tegen Nelly als hij uiteindelijk zelfs hun weerzien ensceneert en zij zich afvraagt wat ze moet antwoorden als mensen haar naar het kamp vragen: "Ze willen het niet weten."


top
Phoenix

Maart 2015 #374



Productie
Florian Koerner von Kustorf
Michael Weber
Regie
Christian Petzold
Scenario
Harun Farocki
Christian Petzold
Camera
Hans Fromm
Montage
Bettina Böhler
Art direction
Kade Gruber
Muziek
Stefan Will
Met
Nina Hoss
Ronald Zehrfeld
Nina Kunzendorf

Kleur, 96 minuten

Distributie
A-Film
Te zien
vanaf 26 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


P

P'tit Quinquin (Bruno Dumont over)
P.S.
P.S. I LOVE YOU
HET PAARD VAN SINTERKLAAS
THE PACIFIER
LE PACTE DES LOUPS
Paddington
Page One: Inside the New York Times
THE PAGEMASTER
PAID
Pain & Gain
EL PÁJARO DE LA FELICIDAD
Pak van mijn hart
PALINDROMES
THE PALLBEARER
PALMETTO
PALOOKAVILLE
PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Pan
PAN'S LABYRINTH
PANE E TULIPANI
PANIC ROOM
PANIEK IN HET DORP
PANJ É ASR (AT FIVE IN THE AFTERNOON)
PANMAN, RHYTHM OF THE PALMS
PANTHER
IL PAPÀ DI GIOVANNA
Papa ou maman
PAPA'S SONG
PAPA, VADERTJE VORST IS DOOD
PAPARAZZI
THE PAPER
PAPER SOLDIER (Previously Unreleased)
Paper Towns
The Paperboy
Par example, Electre
Paradies: Glaube
Paradies: Hoffnung
Paradies: Liebe
PARADISE GIRLS
PARADISE NOW
PARADISE ROAD
The Paradise Suite
Paradise Trips
Paradiso
Paranoia
PARANOID PARK
PARANORMAL ACTIVITY
PARANORMAL ACTIVITY 2
Paranormal Activity 3
Paranormal Activity 4
Paranormal Activity: Ghost Dimension
Paranormal Activity: The Marked Ones
Paranorman
LES PARAPLUIES DE CHERBOURG
Parched
THE PARENT TRAP
LE PARFUM D'YVONNE
PARIS
PARIS JE T'AIME
PARIS S'EVEILLE
PARIS WAS A WOMAN
Paris, Texas
Parked
Parker
Parkland
LA PAROLA AMORE ESISTE
PARQUE VIA
PARRADOX
PART TIME GOD
PARTIR
Parts of a Family
Party Girl
Pas son genre
PAS SUR LA BOUCHE!
PAS TRÈS CATHOLIQUE
Pasolini
Pasolini Blu-ray Collection
PASOLINI, UN DELITTO ITALIANO
DE PASSANTEN
Le passé
PASSENGER 57
PASSENGERS
Passengers
DE PASSIEVRUCHT
Passion
PASSION
PASSION FISH
THE PASSION OF THE CHRIST
Patatje oorlog
PATCH ADAMS
Paterson
The Patience Stone
THE PATRIOT
PATRIOT GAMES
LES PATRIOTES
PATRIOTISM
Patriots Day
EL PATRULLERO
PAUL
Paul Blart Mall Cop 2
PAUL DANS SA VIE
PAUL DRIESSEN INSIDE OUT
PAULIE
PAULINE & PAULETTE
PAUZE
PAVILION OF WOMEN
Pawn Sacrifice
PAY IT FORWARD
PAYBACK
PAYCHECK
La pazza gioia (Paolo Virzi over)
THE PEACEMAKER
PEARL HARBOR
PEAU D'HOMME, COEUR DE BÊTE
PECKER
PEEPING TOM
THE PELICAN BRIEF
DE PELIKAAN MAN
Pelle en de dierenrovers
PELLE EN DE WATERDIEVEN
PENELOPE
The Penguins of Madagascar
PENNY'S SHADOW
PEONY PAVILION
PEOPLE I KNOW
THE PEOPLE VS. LARRY FLYNT
THE PEOPLE'S PRINCESS
PÉPÉ LE MOKO
PEPPERMINTA
Percy Jackson: Sea Of Monsters
PERCY, BUFFALO BILL & IK
PERDITA DURANGO
LE PÈRE DE MES ENFANTS
PERFECT CIRCLE (SAVRSENI KRUG)
A Perfect Day
A PERFECT GETAWAY
Perfect Horse
THE PERFECT MAN
A PERFECT MURDER
Perfect Sense
THE PERFECT STORM
PERFECT STRANGER
A PERFECT WORLD
Perfetti sconoscuti
PERFORMANCE
PERFUME: STORY OF A MURDERER
The Perks of Being a Wallflower
Permanent Vacation
LA PERRERA
EL PERRO NEGRO
PERSÉCUTION
PERSEPOLIS
Personal Shopper
PERSONAL VELOCITY
PERSUASION
PERSY JACKSON: THE LIGHTNING THIEF
THE PERVERT'S GUIDE TO CINEMA
The Pervert's Guide to Ideology
Pete's Dragon
PETER PAN
PETER PAN: RETURN TO NEVER LAND
THE PETER SELLERS STORY...AS HE FILMED IT
PETER'S FRIENDS
PETERSBURG, PLACES AND PAINTINGS
LE PETIT LIEUTENANT
LE PETIT POUCHET
LE PETIT PRINCE A DIT
PETITES COUPURES
LES PETITS FRÈRES
LES PETITS MOUCHOIRS
LES PETITS RUISSEAUX
Petting Zoo
PETTSON & FINDUS
PETTSON & FINDUS 2 — BRIEF AAN DE KONING
PETTSON & FINDUS: PETTSONS BELOFTE
PETTSON & FINDUS: VERGETELDINGETJES
PEUR(S) DU NOIR
Phantom Boy
THE PHANTOM OF THE OPERA
THE PHANTOM OF THE OPERA
PHASE IV
PHENOMENON
Phil Spector
PHILADELPHIA
PHILEINE ZEGT SORRY
Philomena
The Philosophers
Phineas and Ferb (NL)
Phoenix
PHONE BOOTH
PI
THE PIANIST
LA PIANISTE
THE PIANO
Pianomania
PICKUP ON SOUTH STREET
PICNIC
PICTURE PERFECT
PIECES OF APRIL
PIEDRAS
PIEDS NUS SUR LES LIMACES
La piel que habito
Piepkuikens
PIET PIRAAT & HET ZWAARD VAN ZILVERTAND
PIET PIRAAT EN DE BETOVERDE TROON
PIET PIRAAT EN HET VLIEGENDE SCHIP
Pieta
Pieter Post de film
PIETJE BELL
PIETJE BELL 2: DE JACHT OP DE TSARENKROON
A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence
PIGLET'S BIG MOVIE (KNORRETJES GROTE FILM)
DE PIJNBANK
PIJNLIJKE ONVERSCHILLIGHEID
THE PILLOW BOOK
Pim & Pom: Het grote avontuur
PINK PALACE, PARADISE BEACH
THE PINK PANTHER
PINK PANTHER 2
PINK PICTURES FROM JAPAN
Pink Saris
PINOCCHIO
PINOKKIO 964
PIPE DREAM
PIPO EN DE P-P-PARELRIDDER
PIPPI LONGSTOCKING
PIRANHA 3D
Piranha 3DD
PIRANHA BLUES: FILM I
THE PIRATES OF THE CARIBBEAN
PIRATES OF THE CARIBBEAN 2
PIRATES OF THE CARIBBEAN 3
PIRATES OF THE CARIBBEAN: ON STRANGER TIDES 3D
Pirates!
LA PISCINE
Una pistola en cada mano
PITCH BLACK
Pitch Perfect
Pitch Perfect 2
PITER
IL PIÚ BEL GIORNO DELLA MIA VITA
LA PIVELLINA
Pixadores
PIXAR SHORT FILM COLLECTION
Pixels
PIZZAMAFFIA
The Place Beyond the Pines
PLACE VENDÔME
LA PLAGE DES ENFANTS PERDUS
LES PLAGES D'AGNÈS
Plan C
Planes
Planes: Fire & Rescue
PLANET 51
Planet of Snail
PLANET OF THE APES
PLANTA 4A
PLATFORM
Play
PLAY IT TO THE BONE
THE PLAYER
Playing For Keeps
PLAYING GOD
PLEASANT DAYS
PLEASANTVILLE
THE PLEDGE
PLOP & KWISPEL
PLOP EN DE KABOUTERBABY
PLOP EN DE PINGUÏN
PLOP EN HET VIOOLAVONTUUR
PLOP IN DE STAD
PLOP IN DE WOLKEN
Plop wordt kabouterkoning
PLOTS WITH A VIEW
PLUK DE KLEINE BEVER
PLUK VAN DE PETTEFLET
PLUNKETT & MACLEANE
PLUS QU'HIER, MOINS QUE DEMAIN
POCAHONTAS, THE LEGEND
PODIUM
POEH'S LOLLIFANTEN FILM
De poel
Poesía sin fin
POETIC JUSTICE
Poetins Olympische droom
POETRY
Point Break
POKÉMON 2: OP EIGEN KRACHT
POKÉMON 3
POKÉMON 4EVER
POKÉMON: THE FIRST MOVIE
POLA X
THE POLAR EXPRESS
Polisse
POLITIST, ADJECTIV
POLLEKE
POLLOCK
Poltergeist
Pompeii
POMPOKO
PONETTE
Le pont du nord
PONYO ON THE CLIFF BY THE SEA
POODLE SPRINGS
De Poolse bruid
POOR BOY'S GAME
POPE JOAN
Popoz
Populaire
Porcile
Porfirio
THE PORTRAIT OF A LADY
POSEIDON
POSSE
POSSESSION
The Possession
POSSIBLE FILMS VOLUME 2
POSSIBLE LOVES
POST MORTEM
Post tenebras lux
Postcards from the Zoo
IL POSTINO
THE POSTMAN
POSTMAN
The Postman's White Nights
POTICHE
Poulet aux prunes
LES POUPÉES RUSSES
Poupoupidou
Power Rangers
POWER RANGERS: THE MOVIE
PRACTICAL MAGIC
A PRAIRIE HOME COMPANION
PRANZO DI FERRAGOSTO
PRECIOUS
The Precocious & Brief Life of Sabina Rivas
PREDATORS
PREFERISCO IL RUMORE DEL MARE
Préjudice
De premier
Les premiers les derniers
PREMONITION
Le prénom
De president
PRESQUE RIEN
THE PRESTIGE
PRÊT-À-PORTER
PRETTIGE KERST, MR. MOOSE
Pride
PRIDE AND GLORY
PRIDE AND PREJUDICE
Pride and Prejudice and Zombies
PRIEST
Priest 3D
La prima cosa bella
LA PRIMA LINEA
PRIMAL FEAR
PRIMARY COLORS
PRIME
PRIMER
The Prince
THE PRINCE & ME
Prince Avalanche
THE PRINCE OF EGYPT
PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
PRINCESS
THE PRINCESS & THE FROG
THE PRINCESS DIARIES
THE PRINCESS DIARIES: THE ROYAL ENGAGEMENT
Prins
PRINSES LILLIFEE
Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
PRISONER OF THE MOUNTAINS
Prisoners
PRIVATE
THE PRIVATE LIVES OF PIPPA LEE
PRIVATE PARTS
LE PRIX DU PARDON
Problemski Hotel
PROCEDURE 769, THE WITNESSES TO AN EXECUTION
Profession Heartbreaker
PROFESSIONE: REPORTER
PROFETIA
PROFONDO ROSSO
The Program
Project T
Project X
LA PROMESSE
Prometheus
THE PROMISE
PROMISED LAND
Promised Land
The Promised Land
Promised Lands
PROMISES
PROOF
PROOF OF LIFE
Prooi
PROP & BERTHA
THE PROPHECY
UN PROPHÈTE
THE PROPOSAL
THE PROPOSITION
THE PROPOSITION
The Prosecutor, The Defender, The Father and His Son
PROVIDENCE
PSYCHO (HITCHCOCK)
PSYCHO (VAN SANT)
PUBLIC ENEMIES
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2
PUBLIC ENEMY NO. 2
THE PUBLIC EYE
Publieke werken
Pudding T
PUDOR
PUISQUE NOUS SOMMES NÉS
PULP FICTION
Pulsar
PUNCH-DRUNK LOVE
THE PUNISHER
PUNISHMENT PARK
THE PUPPETMASTER (HSIMENG RENSHENG)
PUPS
The Purge
The Purge: Anarchy
The Purge: Election Year
THE PURSUIT OF HAPPYNESS
PUSH
PUSHER
PUSHING TIN
Puss in Boots
LA PUTA Y LA BALLENA
PUZZLE