Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Een baby wordt te vondeling gelegd in de wijk Estrella d'Africa Slaapwandelend door Lissabon

OSSOS

Portugal, 1997 | Pedro Costa
Ossos ('botten') luidt de titel van de derde speelfilm van de Portugese filmmaker Pedro Costa (1959). Een goedgekozen naam voor een film die zich afspeelt in een arme immigrantenwijk in Lissabon waar het leven is teruggebracht tot overleven. Ossos is een verontrustende film over lamgeslagen, apathische personages, die van de toekomst niets hebben te verwachten.

Met de traditionele arbeidersklasse weten filmmakers wel raad. Ken Loach en Mike Leigh werden er groot mee, maar ook jonge filmmakers laten zich nog inspireren door het leven van fabrieksarbeiders. Opmerkelijk is dat dit sociaal-realistische genre zelden deprimerende films oplevert. De kapitalistische uitbuiting mag nog zo groot zijn, in films behouden arbeiders en hun gezinnen altijd een flinke dosis vitaliteit en humor. Als er geen brood meer kan worden gekocht, zijn er altijd wel solidaire buren, die een sneetje over hebben. En als die buren er niet zijn, wil de kruidenier met een begrijpend knikje wel poffen. In het uiterste geval brengt diefstal uitkomst. Het leven aan de donkere kant van het kapitalisme is zwaar maar er valt ook veel te lachen, leren deze films.
Dat zich onder de arbeidersklasse inmiddels een groep bevindt voor wie het leven nog veel kanslozer is, is (nog) niet tot veel filmmakers doorgedrongen. Deze zogenaamde vierde wereld bevat mensen die niet in de traditionele categorieën passen, zoals uitgeprocedeerde asielzoekers, illegale immigranten, op straat gezette psychiatrische patiënten en dak- en thuislozen. Anders dan traditionele arbeiders hebben deze mensen behalve hun armoede niets gemeenschappelijks. De staat heeft van hen dan ook weinig te vrezen. Hun gebrek aan perspectief ontlaadt zich niet in een woedende protestbeweging maar in apathie en desinteresse. Ossos biedt een ontluisterende blik in deze nog nauwelijks gekende, van de rest van de samenleving geïsoleerde wereld.

Gezichtsuitdrukkingen
Ossos speelt zich af in een van Lissabons armste getto's, namelijk Bairros dos Fontaínnas, een wijk die door het grote aantal Afrikaanse immigranten dat er zijn toevlucht heeft gezocht, spottend Estrella d'Africa ('Ster van Afrika') wordt genoemd. De film volgt een jong stel dat niet in staat is om hun pasgeboren baby te voeden. Als ook bedelen onvoldoende soelaas biedt, probeert de jonge vader zonder medeweten van de moeder het kind te verkopen. Na veel geleur met de baby laat hij het achter bij een prostituée, waarna de wanhopige moeder op zoek gaat naar haar kind.
Het is een plot die doet denken aan de melodrama's uit de tijd van de zwijgende cinema. Evenals in deze films ontbreekt in Ossos elke psychologisering en wordt de dramatische informatie via handelingen en gezichtsuitdrukkingen meegedeeld. Over het verleden en de denkwereld van de personages komen we niets te weten. Ook met het spaarzame gebruik van dialogen roept Ossos de zwijgende cinema in herinnering. De film leunt dan ook vooral op de fotografie en de acteurs. Costa, die als voorbereiding op zijn film een jaar veelvuldig in Bairros dos Fontaínnas was te vinden, plukte de meeste acteurs van de straat, waarbij een filmgeniek gezicht een grote rol speelde. Dat is niet ten onrechte, want de film bestaat voor een groot deel uit lang aangehouden close-ups. Dat levert veel in de leegte starende blikken op van personages die van het leven niets meer verwachten.

Levende doden
Ossos is een film die veel geduld van de kijker vraagt, maar wie dat opbrengt ziet een door de apathische, bijna autistische houding van de personages zeer verontrustende film. Anders dan in veel sociaal-realistische films is elk verzet bij de personages in Ossos uitgedoofd. We kijken naar mensen bij wie de band met de samenleving volledig is doorgesneden. Het zijn mensen die niet meer bereikt worden door de hulptroepen van het maatschappelijk werk en arbeidsbureau's. Zij leven in een schemerzone tussen leven en dood en zijn zich nauwelijks bewust van hun bestaan, laat staan van de mogelijkheid dat zij hun leven een andere richting zouden kunnen geven. Zij zijn slaapwandelaars die door niemand meer gewekt kunnen worden.
Ossos is een kwetsbare film die gemakkelijk kan worden afgedaan als pathetisch. Een filmmaker die zijn hoofdpersoon drie keer de gaskraan laat opendraaien in een poging om zelfmoord te plegen, maakt het criticasters gemakkelijk. Ook de oogstrelende esthetiek (hebben we daar niet weer een mooie close-up in claire obscure?) zorgt voor kritische munitie. Wie op deze zwakheden de nadruk legt, mist echter de pointe. Ossos is een kunstzinnige verbeelding van een nog nauwelijks gesignaleerde vorm van uitzichtloos leven. Stilistisch maar ook qua strekking vertoont de film veel verwantschap met het werk van de Litouwer Sharunas Bartas en met name diens film The corridor. Ook in die film staren de personages ons als levende doden aan. Het zijn blikken die in hun leegheid confronterend werken. De films van Bartas en Costa stellen ons voor een nieuw probleem: hoe kijk je naar mensen die psychisch en sociaal dood zijn?

Jos van der Burg



top
OSSOS

November 1998 #194

Productie
Paulo Branco
Regie en scenario
Pedro Costa
Camera
Emmanuel Machuel
Geluid
Henri Maikoff
Montage
Jackie Bastide
Muziek
Wire
Sabura
Met
Vanda Duarte
Nono Vaz
Maria Lipkina
Isabel Ruth

Kleur, 94 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 5 november

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Okja (Bong Joon-ho over)
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
OLDBOY (Park Chan-wook)
Oldboy (Park Chan-wook)
Oldboy (Spike Lee)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
The Only Living Boy in New York
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
Overdrive
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION