The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Achteloze overgang naar de andere kant

ORLANDO

Engeland, 1992 | Sally Potter
'Orlando' (1928) geldt als een van de meest toegankelijke boeken van Virginia Woolf. Het is er niet minder merkwaardig om. Het boek is een als biografie vermomde fantasie over een Engelse artistocraat die eeuwenlang voortleeft en en passant van geslacht verandert. Sally Potter bewerkte het verhaal tot een scenario en vond diverse Europese producenten (waaronder Matthijs van Heijningen) bereid het avontuur te delen. Orlando werd een fascinerende film, een waardige verbeelding van Woolfs fantastische universum.

Waarom wil iemand werk van Virginia Woolf verfilmen? Zij heeft zich nooit erg bekommerd om gangbare vertelstructuren en had een voorkeur voor de monologue intérieur. Woolf was vooral geïnteresserd in schrijven als fenomeen. Het lijkt nogal ondankbaar om dat in film om te zetten. Tenzij je ook in film vormkwesties wilt onderzoeken, zoals Annette Apon dat deed in Golven (1982), haar bewerking van 'The waves'. (Orlando is dus niet 'de eerste roman van Woolf die het bioscoopdoek bereikt', zoals de producenten beweren.)
Ook 'Orlando' is niet direct een filmvriendelijk boek. De dominante rode draad wordt gevormd door de verteller, een biograaf die om de haverklap het verhaal onderbreekt om allerlei bespiegelingen over het schrijven van een biografie te ventileren. Met 'Orlando' nam Woolf stelling tegen de door haar verafschuwde feitelijke biografie en gaf ze ruim baan aan de verbeelding. De twijfel van de verteller ontbreekt in de film, maar de verbeelding is er zeker.
Sally Potter heeft zich geconcentreerd op de uitbundige, als in een roes beschreven fantasieën van Woolf. De weelderige lokaties en de belevenissen van Orlando door de tijd heen worden goed uitgebuit. Of het nu gaat om een grote ijspartij in 1610, een Aziatisch fort in 1700 of de Britse society in 1750, het oogt allemaal doordacht en indrukwekkend. Zoals Woolf bij elke periode een andere schrijfstijl hanteert, maakt Potter per periode een keuze voor een bepaalde uitvergroting en specifieke kleuren. Mede door de muziek, zeer aanwezig en zeer passend, wordt de associatie gewekt met Peter Greenaway. Meteen in de eerste scènes mochten art directors Jan Roelfs en Ben van Os, altijd goed voor een flinke lading rekwisieten en illusies, stevig uitpakken. Jimmy Somerville (de hoge stem van ex-Bronski Beat) zingt zichzelf naar binnen in een décor dat eruit ziet als een open lucht-opera. Het is het hof van de oude koningin Elizabeth I, die de schone jongeling Orlando aan haar borst koestert. Alles kan hij krijgen, maar op één voorwaarde: "Do not fade. Do not wither. Do not grow old".

Wonderbaarlijk
Orlando wordt wel ouder, maar in een dermate traag tempo dat de 16-jarige uit 1600 ongeveer 40 is in 1990. Orlando ondergaat het voortleven zonder bijzonder verzet of vreugde: hij is er, in steeds nieuwe situaties, en dat accepteert hij.
Hij? Orlando ondergaat tijdens een verblijf als gezant in Centraal-Azië een schijnbaar ingrijpende wijziging: hij wordt vrouw. Zomaar, bij het wakker worden. Vrouwelijke trekken had hij altijd al, maar een blik in de spiegel leert dat er nu toch echt iets aan de hand is. Orlando's man-zijn ging definitief verloren in de strijd, op het moment dat hij geacht werd een andere man te doden. De nieuwe hoedanigheid wordt door Orlando zonder enig probleem aanvaard, zijn persoonlijkheid is immers dezelfde gebleven.
Een wonderbaarlijke held, die zich zowel onttrekt aan tijd als geslacht. Virginia Woolf portretteerde in de figuur Orlando haar vriendin Vita Sackville-West, die in travestie hartstochtelijke relaties met vrouwen onderhield. Voor Woolf was het gegeven vermoedelijk niet meer dan een voertuig voor haar overpeinzingen, een spannende terreinverkenning rond thema's als androgynie en biseksualiteit.
In de film keert dit terug door allerlei verwijzingen naar mannelijkheid en vrouwelijkheid, die niet nalaten te prikkelen. Even impliciet als bij Woolf is dit thema permanent aanwezig. In de opmerkingen, maar meer nog in de onuitgesproken implicaties van de geslachtsverandering. Vooral de slotscène is ontroerend en intelligent tegelijk. Orlando is hier teruggebracht tot de actuele werkelijkheid van actrice Tilda Swinton en diens — echte — dochtertje dat met een videocamera om haar heen huppelt. Een film die zich slechts in eerste instantie als een 'gewone' kostuumfilm laat aanzien, ontmaskert zichzelf met harde videokleuren. Orlando c.q. Swinton verklaart gelukkig te zijn: nu ze niet langer zoekt naar haar andere helft, heeft ze zichzelf gevonden. Ze past in deze tijd, waar veel vrouwen streven naar een androgyn uiterlijk, meldt de commentaarstem. Met de verschijning van Jimmy Somerville als engel, zingend 'I'm coming', is de film rond.
Potter heeft Woolf bedwongen. Zowel het voertuig van de ideeën als de ideeën zelf wist zij dankzij een bewonderenswaardige bewerking om te zetten in een buitengewoon rijke film.

Mark Duursma



top
ORLANDO

Januari 1993 #130

Produktie
Christopher Sheppard
Regie
Sally Potter
Scenario
Sally Potter, gebaseerd op het gelijknamige boek van Virginia Woolf
Camera
Alexei Rodionov
Geluid
Jean-Louis Ducarme
Montage
Hervé Schneid
Muziek
David Motion
Sally Potter
Met
Tilda Swinton
Billy Zane
Lothaire Bluteau
Charlotte Valandrey e.v.a.

Kleur, 92 minuten

Distributie
Concorde Film
Te zien
vanaf 21 of 28 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Baby
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Okja (Bong Joon-ho over)
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
OLDBOY (Park Chan-wook)
Oldboy (Park Chan-wook)
Oldboy (Spike Lee)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
The Only Living Boy in New York
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
Oude liefde
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
Overdrive
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION