Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Terezka (Dorotka Nvotová) is op zoek naar haar moeder Wereldvreemd of gewoon gestoord

ORBIS PICTUS

Slowakije, 1997 | Martin Sulik
Het lijken metaforische vertellingen, de films van de Slowaak Martin Sulík, maar zelf ontkent de regisseur iedere intentie tot beeldspraak. In The garden liet hij zijn hoofdpersoon nog ronddwalen in een magische tuin. Orbis pictus, zijn nieuwste film, gaat over een jong meisje dat aan de hand van een fantasie-landkaart op zoek gaat naar haar moeder. Metaforisch of niet, het is een zonderlinge wereld, vol excentrieke personages, waarin Sulík ons meevoert.

Volgens de huidige generatie filmmakers uit Slowakije en Tsjechië is er geen sprake van een nieuwe 'nouvelle vague'-stroming. Toch is er de laatste jaren onmiskenbaar sprake van een verrassende opleving van de Tsjechische en Slowaakse cinema. De films van regisseurs als Jan Sverák (Kolya), Petr Václav (Marian) of de dit jaar met een Tiger Award bekroonde Petr Zelenka (Knoflíkari) mogen dan stilistisch en inhoudelijk hemelsbreed van elkaar verschillen, één ding hebben ze wel gemeen: talent.
Orbis pictus is in feite al de vierde lange speelfilm van de 35-jarige Sulík, die in 1991 debuteerde met Tenderness en wiens tweede speelfilm Everything I like uit 1992,een groot aantal internationale prijzen in de wacht sleepte. Deze twee films werden jammer genoeg niet in Nederland uitgebracht, al werd Everything I like wel in 1994 op het Filmfestival Rotterdam vertoond. Voor een retrospectief is het natuurlijk nog veel te vroeg, maar wie de betovering heeft ondergaan van The garden en Orbis pictus, verlangt er naar om ook met de andere films kennis te maken.

Onhandelbaar
De zestienjarige Terezka is op de kostschool, waar ze door haar moeder is weggestopt, niet langer te handhaven. Ze zou onhandelbaar en eigenzinnig zijn, zo blijkt uit een brief van de schoolleiding aan haar moeder, waarvan de inhoud overigens pas halverwege de film onthuld wordt. Maar hoezo een problematisch kind? Ze heeft misschien een afwijkende kledingsmaak en een hekel aan autoriteiten, maar de vrolijke Terezka is eigenlijk de goedheid zelve. Op haar vreemde tocht door het landelijke Slowakije gaat ze op liefdevolle wijze om met de meest uitzonderlijke figuren. Zoals de vrouw die half ingegraven in de grond zit om de pijn in haar benen te verdrijven en de jongen die tegen zijn zin met de veel oudere weduwe van zijn broer moet trouwen. De onderliggende boodschap lijkt duidelijk: de naïeve Terezka leert de grote wereld kennen en dat gaat — soms zelfs letterlijk — met vallen en opstaan.
Echt dramatisch wordt het tijdens haar tocht niet. Al lijkt de vrachtwagenchauffeur die haar een lift geeft misschien meer te willen dan alleen een dansje als dank voor de nieuwe kleren die ze van hem mag uitzoeken uit zijn illegale lading. Maar het blijft uiteindelijk allemaal toch bij onschuldige en goedbedoelde adviezen, zelfs bij de ex-geliefde van haar moeder, die haar benen uit elkaar duwt, maar alleen om haar te helpen bij het pianospel.

Eindpunt
Sommige recensenten vinden het een doodzonde om in een bespreking het einde van een film weg te geven. Ze vergeten dan echter dat er genoeg films zijn die met het einde beginnen, zonder dat ze aan kracht of verrassing inboeten. Of wat te denken van de films waarvan de afloop zo evident en bekend is — iedereen weet toch dat de Titanic gaat zinken — dat je je zou kunnen afvragen waarom er überhaupt nog publiek komt.
Degenen die het einde van Orbis pictus niet willen weten, raad ik aan om hier met lezen te stoppen. Op het moment dat de kijker begint te denken dat Terezka geen ontmoeting meer met haar moeder zal hebben — wat toch het doel van haar reis is — gebeurt het toch nog. Maar het is wel een zeer ongewoon weerzien. Er is iets met de moeder gebeurd, wat ik hier niet zal verklappen, maar wel als de ultieme ingreep in het fantasierijke universum van Martin Sulík mag gelden. Toen ik de film voor de eerste keer zag, vond ik dat Sulík hiermee de grens van het geloofwaardige had overschreden. Hoe ongewoon, wereldvreemd of gewoon gestoord de meeste van zijn personages ook zijn, ze bleven tot op zekere hoogte herkenbaar. Misschien heeft Sulík onbewust een eindpunt bereikt in zijn surrealistische spel met de werkelijkheid en zal zijn volgende film alledaags en realistisch zijn. Er zijn op dit moment in ieder geval weinig regisseurs van wie ik zo sterk uitzie naar de volgende film.

François Stienen



top
ORBIS PICTUS

September 1998 #192

Productie
Rudolf Biermann
Regie
Martin Sulík
Scenario
Martin Sulík
Marek Lescák
Ondrej Sulaj
Camera
Martin Strba
Art direction
Frantisek Lipták
Montage
Dusan Milko
Muziek
Vladimír Godár
Met
Dorotka Nvotová
Marián Labuda
Bozidara Turzonovová

Kleur, 105 minuten

Distributie
Contact Film Cinematheek
Te zien
vanaf 24 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
Oldboy
OLDBOY (2003)
Oldboy (2013)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION