Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
Artavazd Pelesjan Artavazd Pelesjan: Armeense boer vermomd als filmer

ONZE EEUW

Armenië, 1982 (opnieuw gemonteerd in 1990) | Artavazd Pelesjan
Met de omwenteling in de Sovjet-Unie is een hele generatie cineasten uit het zicht verdwenen. Niet zozeer de financiële perikelen zijn daarvan de oorzaak, maar de psychische shocktoestand waarin veel regisseurs verkeren. De waarden waar zij in hun films voor stonden, verdragen zich niet met etnische strijd, intolerantie en geweld. Verneemt er nog wel eens iemand iets over de tot voor enige jaren geleden briljante Georgische cinema? Weggevaagd in de bloedige onderlinge politieke machtsstrijd. Gevreesd moet worden dat we ook van de Armeniër Artavazd Pelesjan (53) in de toekomst niets meer zullen horen. Het uitbrengen van zijn films De seizoenen (1975) en Onze eeuw (1982/1990) kan daarom worden gezien als een hommage aan al die kunstenaars — vaak dissidenten onder het communistisch regime — die het soort samenleving waar zij voor vochten, kansloos ten onder zien gaan in de nationalistische waan.

"Eens las ik de volgende zin: 'Ik kijk naar de sterren en denk: beteken ik iets voor hen?' Dat was voor het eerst dat ik zo'n omgekeerde gedachte tegenkwam. Ik begreep toen dat ik niet zelf mijn plaats bepaal, die wordt bepaald." Aldus de religieuze Pelesjan in 1989 in een interview. Een jaar eerder maakte het Nederlandse cinefiele publiek op het Rotterdamse filmfestival kennis met deze man, die gekleed ging alsof hij zo van het boerenland in Armenië was komen lopen: de pet op het hoofd ging nooit af en het doorgroefde gezicht paste bij iemand die jarenlang in weer en wind het land bewerkt. Niemand in Rotterdam, ook de festivalleiding niet, had ooit gehoord van deze man. Hij kwam — een paar filmblikken onder de arm — onuitgenodigd mee met de festivalafvaardiging uit de Sovjet-Unie. Huub Bals, festivaldirecteur, wilde wel even kijken naar het werk en lastte een screening in. De projector startte. Toen een uurtje later in de immens grote bioscoop het licht aanging, hing het kleine aantal aanwezigen — enige Russen, wat filmjournalisten en een paar nieuwsgierigen — volslagen overdonderd in de bioscoopstoelen. Filmisch knock-out geslagen.
Wat maakt de films van deze Armeniër zo bijzonder? De moeilijkheid begint al met het aanduiden van het soort films dat hij maakt. De term documentaire voldoet niet, ook al is het basismateriaal geschoten in de alledaagse werkelijkheid. Film is kunst volgens Pelesjan, en moet daarom niet streven naar een weergave van de werkelijkheid, maar naar de verbeelding ervan. Zijn films zijn uitwerkingen van zijn ideeën over het menselijk bestaan.
Die ideeën wortelen in de eeuwenoude religieuze Armeense plattelandscultuur, waarin geen plaats is voor menselijke hoogmoed, omdat de natuur de levensvoorwaarden bepaalt. Daarom staat in De seizoenen de mens niet boven de natuur, maar maakt er organisch deel van uit. Ploeterende boeren, een voortgedreven kudde schapen, een huwelijksfeest, het binnenhalen van de oogst, al deze beelden passen harmonisch in Pelesjans plattelandslyriek.
Bleef het hierbij dan waren zijn films echter niet uniek; hoeveel documentaristen hebben het boerenleven niet verheerlijkt? Het bijzondere van Pelesjan is dat hij erin slaagt de 'gewone' werkelijkheid te verheffen tot bijna mythologische proporties. De beelden zijn bij Pelesjan bouwstenen van een mythologie, waarin de mens een heroïsche strijd levert om te overleven. Alle gebruikte filmische middelen — met name veel slow motion en een spectaculaire montage van beeld en geluid — staan in dienst van dit doel. Geen ironie en dubbele bodems in deze films. Dat maakt Pelesjan, zeker in westerse ogen, kwetsbaar, gewend als wij zijn aan achterdeurtjes, waardoor we emotioneel uit een film kunnen ontsnappen.
Pelesjans hevige dramatisering van de werkelijkheid is meestal overtuigend en meeslepend. Op de mindere momenten dreigt hij echter pathetisch te worden. Onze eeuw ontsnapt niet steeds aan dit gevaar. De film gaat over het streven van de mens om zich van de aarde los te maken met vliegtuig en raket. Beelden van neerstortende vliegtuigjes, ontploffende zeppelins en raketten die als een vuurbal uiteenspatten, moeten duidelijk maken dat de natuur zich niet zonder slag of stoot overgeeft aan de menselijke ambities. Onze eeuw is een oproep tot menselijk bescheidenheid. In de woorden van Pelesjan: "Niet ik bepaal het lot van de natuur, de natuur bepaalt mijn lot". Woorden van een Armeense boer, vermomd als filmer.

Jos van der Burg



top
ONZE EEUW

September 1992 #126

Produktie
TV Armenië
Regie, scenario en montage
Artavazd Pelesjan

Zwart-wit, 30 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 24 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Okja (Bong Joon-ho over)
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
Oldboy
OLDBOY (2003)
Oldboy (2013)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
The Only Living Boy in New York
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
Overdrive
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION