I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Kindermeisje aan het werk in Of freaks and men Pornograaf in St. Petersburg

OF FREAKS AND MEN

Rusland, 1998 | Aleksej Balabanov
Of freaks and men is Aleksej Balabanovs ode aan het negentiende-eeuwse St. Petersburg van Dostojevski. In doordringende sepiakleurige beelden portretteert hij de Duitse pornograaf Johann, die zonder scrupules het slechtste in zichzelf en in anderen losmaakt.

"De politiek-correcte partijbonzen in Rusland vinden Of freaks and men erg destructief", vertelde Balabanov tijdens het afgelopen Filmfestival Rotterdam. Aan het thuisfront werd hij door het orthodox-religieuze establishment onder leiding van Nikita Michalkov verantwoordelijk gesteld voor het maken van inktzwarte films die het kwaadaardige in de mens tonen en — menen deze moralisten — verheerlijken. "Voor deze beschuldiging hebben ze zelfs een nieuw filmgenre in het leven geroepen: 'tsjornarukha' [zwarte hand]. Michalkov vindt dat er nu in Rusland positieve films gemaakt moeten worden; geen zwarte komedies of films over sociale wantoestanden. Dit soort censors heeft niet eens een groot probleem met seks — want wij hebben ook gewoon Playboy — maar meer met filmmakers die de maatschappij door een te donkere bril bekijken."
Pas na het daverende binnen- en buitenlandse succes van Brat kon Balabanov financiële steun vinden om het scenario van Of freaks and men te verfilmen, dat hij al jaren op de plank had liggen. Eenmaal af veroorzaakte de film een schandaal in Rusland. Onverwachte steun kwam uit de hoek van het Amerikaanse vakblad Variety, dat de film uitkoos voor een speciale vertoning op het Tsjechische filmfestival in Karlovy Vary. "In Rusland vinden de mensen Of freaks and men een serieuze en kwaadaardige film, maar in het Westen zit het publiek te lachen. Ze vinden het een zwarte komedie. Zelf denk ik nooit in termen van genres." Balabanov is de koning van de dooddoeners. "Ik leg ook nooit iets uit aan de acteurs op de set."
Balabanov is allergisch voor psychologie en dit is precies wat mensen stoort in zijn werk. Net als bij zijn favoriete schrijver Dostojevski doen zijn personages vreselijke dingen zonder dat hij daarvoor een geruststellende verklaring geeft.

Siamese tweeling
Maar hoe zit het dan met de verderfelijkheid van Of freaks and men? Dat valt reuze mee. Na alle opschudding zou je een kruising tussen de expliciete seks van Ian Kerkhof en het formalisme van Aleksander Sokoerov verwachten, maar Balabanov heeft zijn eigen geniale stem. Het verhaal van de film is flinterdun, daar gaat het niet om. De Duitse pornofotograaf Johann infiltreert en corrumpeert twee keurige gezinnen. Hij gebruikt Liza, de maagdelijke dochter van de ene familie, en de muzikale Siamese tweeling van een andere voor zijn plaatjes, die niet verder gaan dan onschuldige billenkoek. Op aanraden van wijlen Liza's vader stort hij zich op de cinematografie, maar hij gebruikt deze nieuwe techniek op een manier die papa vast niet had bedoeld.
Johann creëert zijn eigen wereld met behulp van zijn steracteurs, zijn assistenten Viktor en Poetilov, en zijn oude kindermeisje — dat hij voor de camera zet als de boze heks die Liza's billen mag afranselen. Wanneer Viktor en Poetilov ambitieus worden is het gedaan met dit kunstmatige gezin en verlaten Poetilov, Liza en de tweeling het nest. Ze waaieren uit in verschillende windrichtingen. Johann bekijkt met tranen in zijn ogen hun pornoproductie in een smoezelig bioscoopje. De jonge tweeling eindigt accordeonspelend in Siberië: de één is altijd dronken en de ander is altijd nuchter, maar ze zitten aan elkaar vast. Liza belandt in de rosse buurt van een Westers land, waar ze zich zonder veel zichtbaar genoegen laat afranselen door een mannelijke prostitué.
Balabanov liet zich voor zijn films inspireren door negentiende-eeuwse sm-foto's in een Hamburgs museum, waarop hij besloot zijn eigen Petersburgse pornografiegeschiedenis te schrijven. Net als zijn held Dostojevski spreekt hij geen oordeel uit over de personages. Hij gaat al helemaal niet in op hun innerlijke beweegredenen. Waar het hem wel om gaat is het negentiende-eeuwse St. Petersburg: de lege kades, de machtige Neva rivier, de rook boven de stad, de groezelige steegjes en de slecht-verstopte smoezeligheid van de bourgeoisie. Niet voor niets is het grootste deel van het budget opgegaan aan het nabouwen van de stoomtram en de kostuums. We zien geen heftige seks en explosieve emoties. Die mogen we allemaal zelf invullen en juist die ruimte maakt de moralisten zo bang. Balabanov haalt er zijn schouders voor op: "Ik maak gewoon films."

Thessa Mooij



top
OF FREAKS AND MEN

November 1999 #205

Productie
STV
Regie en scenario
Aleksej Balabanov
Camera
Sergej Astachov
Montage
Marina Lipartia
Geluid
Maxim Belovolov
Art direction
Vera Zelinskaya
Kostuums
Nadia Vasiljeva
Met
Sergej Makovetskij
Viktor Soechoroekov
Dinara Droekarova
Aljosha Djo
Tsjingiz Tsijdendambajev

Sepia, 93 minuten

Distributie
Contact Film Cinematheek
Te zien
vanaf 25 november

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
Oldboy
OLDBOY (2003)
Oldboy (2013)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION