Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Lelijkheid bestrijden met schoonheid

O SANGUE

Portugal, 1989 | Pedro Costa
Filmmakers die in filmtijdschriften zelf artikelen schrijven om hun films te duiden voor de kijker, doen het ergste vrezen voor de verstaanbaarheid van hun werk. Inderdaad is het stuk dat de Portugees Pedro Costa (38) in Cahiers du Cinéma schreef over zijn film Casa de lava geen overbodige luxe. In de twee films die hij tot nu toe maakte, schuilt achter fotografische schoonheid een hermetische geslotenheid en raadselachtigheid.

Voordat Pedro Costa zich in Lissabon aanmeldde als student aan de 'Escola de cinema do conservatório nacional', studeerde hij geschiedenis. De twee studies hebben een filmintellectueel opgeleverd met een algemene belangstelling voor het verleden en een specifieke interesse in de filmgeschiedenis. Als Portugese burger sleept hij een beladen koloniale geschiedenis met zich mee, als Portugese filmmaker staat hij in een traditie van een compromisloze strijd voor de artistieke film, waarin het auteurschap van filmmakers wordt benadrukt. In zijn artikel in Cahiers du Cinéma zet hij zich dan ook af tegen degenen die Portugese films "te hermetisch, te artistiek en te elitair" vinden. Met instemming citeert hij collega-filmmaker João Botelho die de aanhangers van deze opvatting ervan beschuldigt uit te zijn op "de liquidatie van de Portugese cinema".
De moeizame strijd voor een authentieke Portugese artistieke cinema, die vrij is van commerciële smetten, komt bij Costa niet alleen voort uit zijn visie op film maar ook op Portugal, waarmee hij in een haat-liefde verhouding verkeert. In het huidige Portugal voert middelmatigheid volgens hem de boventoon. Het land is door corruptieschandalen en de arrogantie van de machthebbers veranderd in een 'mini-Italië'. Het meest betreurt hij dat traditioneel belangrijke aspecten als sensualiteit, gevoeligheid en schoonheid uit het Portugese dagelijkse leven zijn verdwenen.

Draaikolk
Costa's opvattingen over Portugal zijn verhelderend voor een goed begrip van zijn films. O sangue (Bloed, 1989) en Casa de lava (Het huis van lava, 1994) zijn niet alleen films die zich bewust zijn van de (film)geschiedenis, maar ook pogingen om iets van de verloren gewaande schoonheid en gevoeligheid te herstellen. De schoonheid is terug te vinden in de schitterende fotografie, die soms op het randje van mooifilmerij verkeert. De gevoeligheid treffen we aan in het beheerste en discrete acteren, waarin emoties niet worden uitgeschreeuwd, maar gesuggereerd.
Zoals in zoveel Portugese films, speelt ook in Costa's films het gezin, of beter het uiteenvallende gezin, een grote rol. In O sangue delen een tienjarige en een zeventienjarige jongen een geheim over hun vader, die spoorloos uit hun leven is verdwenen. De film suggereert dat hij, met als dekmantel een mysterieuze ziekte die behandeling in een verre stad vereist, betrokken is bij misdadige activiteiten. De jongens proberen samen met een vriendinnetje, dat bij hen intrekt, te overleven. Dat valt niet mee, want een plotseling opduikende oom neemt de jongste zoon met zich mee. Opmerkelijk is dat we niets te weten komen over de moeder van de jongens. Dood? Vertrokken?
In Casa de lava is het een Kaapverdiaanse jonge gastarbeider in Lissabon die niet op familie kan terugvallen, als hij na een zelfmoordpoging — of is het een ongeluk? — in coma raakt en door een Portugese verpleegster wordt teruggebracht naar zijn vaderland, de Kaapverdische eilanden. Daar aangekomen wordt de verpleegster een draaikolk van emoties, verraad en cynisme ingezogen, waaruit zij zich met moeite weet te redden.

Mystificaties
O sangue en Casa de lava zijn intrigerende films, die Costa tonen als een radicale filmmaker, die sobere, gesloten films maakt voor goede verstaanders. Het is Costa meer te doen om het oproepen van een sfeer dan om het vertellen van een verhaal. De kracht van zijn films ligt in de nauwkeurig geënsceneerde en schitterend uitgelichte beelden, die in O sangue een klassieke allure krijgen. Volgens Costa heeft zijn radicaliteit te maken met het zware gewicht van de Portugese koloniale geschiedenis, die "ondergrondse en weerzinwekkende geschiedenis vol gevangenissen, handboeien, doden en kadavers".
Portugezen zijn volgens hem geobsedeerd door de dood, een aspect dat zijn neerslag vindt in de serieuze Portugese cinema. Mogelijk heeft hij gelijk, maar Costa's radicaliteit is niet voortdurend overtuigend. Irritant is zijn voorliefde voor mystificaties. In beide films blijft veel onverklaard en in duisternis verborgen. Natuurlijk symboliseert dat de onzekere sfeer waarin de personages zich bevinden, maar het doet ook modieus aan.
Overigens zijn de verschillen tussen beide films evident. Niet alleen is Casa de lava in kleur geschoten en O sangue in zwart-wit, laatstgenoemde is ook de meest weerbarstige film. Alleen al door zijn begrijpelijke symboliek is Casa de lava toegankelijker: een film die begint met beelden van een rokende vulkaan geeft de kijker geen hint, maar duwt hem met kracht in het gewenste spoor.

Jos van der Burg



top
O SANGUE

April 1996 #166

Produktie
Vitor Goncalves
Regie en scenario
Pedro Costa
Camera
Martin Schäfer
Geluid
Pedro Caldas
Montage
Ana Luisa Guimaraes
Muziek
Igor Stravinsky
Met
Pedro Hestnes Feirrera
Inês Medeiros
Luis Miguel Cintra
Isabel de Castro

Zwart-wit, 95 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 25 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Baby
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Okja (Bong Joon-ho over)
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
OLDBOY (Park Chan-wook)
Oldboy (Park Chan-wook)
Oldboy (Spike Lee)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
The Only Living Boy in New York
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
Oude liefde
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
Overdrive
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION