Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
Pijl en boog

OBER

Nederland, 2006 | Alex van Warmerdam
Alex van Warmerdams ober is een zwartkomisch sprookje over het vertellen van sprookjes.

Onder schrijvers is het een veelgehoorde dooddoener: bedenk goede karakters en ze dicteren zelf het verhaal. In Alex van Warmerdams ober komen de karakters juist in opstand tegen het hun opgedrongen verhaal: ober Edgar gaat verhaal halen bij zijn schrijver. Hij wil geen zieke vrouw en zeurende maîtresse meer, maar een leuke vriendin; geen sloofje zijn, maar zijn asociale klanten weerwoord geven; en hij wil van zijn vreselijke buren worden verlost.
Van Warmerdam is een van de zeer weinige hedendaagse Nederlandse filmmakers die in de klassieke auteurstheorie te vangen is. Zijn films (en theaterstukken) komen voort uit een zeer persoonlijk en zeer herkenbaar universum, met terugkerende thema's en symboliek, die zich steeds scherper aftekenen. Iedere film is zowel een voortzetting van, als een reactie op de voorgaande (en daarmee een voorproefje op de volgende). Na het wisselend ontvangen grimm, grotendeels op buitenlandse locaties opgenomen en met weinig dialogen, speelt ober zich opnieuw af in de Nederlandse stadsomgevingen die ook in bijvoorbeeld abel en de noorderlingen te zien zijn. Bovendien speelt Van Warmerdam, na in grimm buiten beeld te zijn gebleven, zelf weer de hoofdrol.
Zijn ober Edgar behoort tot dezelfde categorie als de postbode uit de noorderlingen en de treinconducteur uit de jurk: op een norsige manier dienend, bijna serviel. Het verschil met die eerdere karakters is dat Edgar tegen deze onderdanigheid in opstand komt. Schrijver Herman (Mark Rietman) geeft uiteindelijk toe, mede onder druk van zijn vrouw Suzie (Thekla Reuten). Maar de veranderingen pakken voor Edgar niet uit zoals hij had gehoopt.

Visuele grappen
Niet alleen Edgar gaat klagen bij Herman, ook zijn collega Walter (Jaap Spijkers) komt uiteindelijk bij de schrijver op de bank terecht. Omdat deze metafysische vertellaag van de film nergens opgehelderd wordt (hoe weet Edgar eigenlijk dat hij een fictief personage is en niet echt?) staat het de kijker vrij er zelf invulling aan te geven. Zijn Edgar en Walter het gevolg van Herman's writer's block of zijn onvermogen een coherent verhaal op papier te zetten? Of is Herman juist een uiting van Edgars gevoel van machteloosheid, een manier om zijn eigen onvermogen aan de kaak te stellen? Beide benaderingen zijn waar, en tegelijkertijd is het antwoord irrelevant: het gaat om de vertelling.
De films van Van Warmerdam lijken zich steeds verder in zichzelf te keren. De connectie met het sprookjesgenre ontwikkelde zich van film tot film steeds verder — in de manier van vertellen, maar ook in de absurde terzijdes en zwartkomische noten. Dit verband werd in grimm expliciet gemaakt. ober doet nog een stap verder inwaarts; hier staat het vertellen van het sprookje centraal.
De nadruk op de vertelling levert enkele lichtvoetige visuele grapjes op. Terwijl Herman en Suzie ruziën over hoe het nu verder moet tussen de ober en zijn doodzieke/overspelige vrouw (doorhalen wat niet van toepassing is), staat Edgar in de deuropening vastgenageld, wachtend op zijn volgende zin. En als Suzie stiekem een scène herschrijft terwijl Herman in bad zit, krijgen we die gewoon nogmaals te zien. Edgar lijkt zich ondertussen net zo bewust van de herhaling als de kijker.

Schijnbewegingen
ober ging voordat hij het Nederlands Film Festival opende in première op het Filmfestival Toronto, en werd daar veel vergeleken met het Amerikaanse stranger than fiction (Nederlandse release januari 2007), dat een vergelijkbare premisse kent. Waar de Hollywoodvariant echter rechtdoorzee is, zit ober vol valkuilen, dubbele bodems, schijnbewegingen en onverklaarbare terzijdes. De opeenvolging van scènes die het onderhandelen over de vertelling oplevert, schurken tegen willekeur aan, zeker in de tweede helft van de film, maar blijven net genoeg intuïtieve logica houden om de toeschouwer te prikkelen.
Het summum hiervan, en misschien wel het hoogtepunt van de film, is een zwijgende scène tussen Van Warmerdam en René van 't Hof als een bejaarde verkoopster in een rariteitenwinkeltje. Edgar wil een wapen kopen, een pijl en boog desnoods. Het vrouwtje doet er een eeuwigheid over om die eerst uit de etalage te halen, en vervolgens omslachtig in te pakken. Dat is alles. De lang uitgesponnen scène werkt op de lachspieren, maar heeft slechts één functie in het verhaal: Edgar koopt wapen; alles daaromheen is opvulling en terzijde.
In ober staan de terzijdes centraal, juist daarin komt ook Van Warmerdams eigenheid regelmatig terug. Thema's die door zijn hele oeuvre terugkeren — de pijl en boog, het jaren vijftig-idee van de bosneger, ongemakkelijke huiskamergesprekken — zouden voor de psychoanalyticus ongetwijfeld boekdelen spreken over de jeugd van de filmmaker. Goddank is hij niet in therapie gegaan.

Joost Broeren



top
OBER

Oktober 2006 #281

Productie
Marc van Warmerdam
Alex van Warmerdam
Regie en scenario
Alex van Warmerdam
Camera
Tom Erisman
Muziek
Vincent van Warmerdam
Montage
Ewin Ryckaert
Met
Alex van Warmerdam
Ariane Schluter
Mark Rietman
Thekla Reuten
René van 't Hof

Kleur, 97 minuten

Distributie
A-Film
Te zien
vanaf 28 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Okja (Bong Joon-ho over)
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
Oldboy
OLDBOY (2003)
Oldboy (2013)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
The Only Living Boy in New York
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
Overdrive
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION