Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Rock-'n-roll junkies

Only Lovers Left Alive

Groot-Brittannië/Duitsland/Frankrijk, 2013 | Jim Jarmusch
Ze zijn de eerste en de laatste mensen op aarde: Adam en Eve, de gothic vampiers in Jim Jarmusch' Only Lovers Left Alive, een onweerstaanbare romantische ode aan de nachtvlinders van popmuziek en poëzie.

Door Dana Linssen

Ze heten Adam en Eve. Het allergrootste liefdespaar uit de geschiedenis. Ze waren misschien de eerste mensen, en zijn nu de laatste geliefden, de 'only lovers left alive', die na hun verbanning uit het Paradijs alleen maar als vampiers in het ondermaanse voort hebben kunnen leven. Koningskinderen. Niet met, maar ook niet zonder elkaar. Op kruispunten. Fataal. En alleen maar in de schamele uren voor zonsopgang en na het vallen van de nacht. Wat een eindeloze tijd om te doden.
Jim Jarmusch die een vampierfilm maakt. De regisseur van de samoerailessen van Ghost Dog (1999) en de midlifemalaise in Broken Flowers (2005). En dat middenin de heropleving van het genre dankzij dweperige tienermeisjes die van Robert Pattinson in Twilight dromen. Toch is het ook weer niet zo opmerkelijk. Adam en Eve zijn in de eerste plaats karakteristieke Jarmusch-personages — eenzame avonturiers, archetypische outsiders — en dan pas vampiers. En is de wereld van de ondoden niet bij uitstek zijn wereld? De wereld van de rockers en de dolers? Denk maar aan Johnny Depp in de psychedelische western Dead Man (1995), nota bene vernoemd naar de dichter van het 'huwelijk van hemel en hel' William Blake. En zijn de dwalers in zijn andere films, van Stranger Than Paradise (1984) tot The Limits of Control (2009) niet eigenlijk ook een soort wakkere slaapwandelaars?

Besmet zombiebloed
In Only Lovers Left Alive plaatst Jarmusch de wereld van de geletterde en gecultiveerde vampiers (wat moesten ze anders doen al die eeuwen op aarde) tegenover de massa van wat zij noemen 'zombies' die zich verlustigen aan massavermaak. Het bloed van deze gewone stervelingen is 'besmet'. Vandaar dat een groot gedeelte van hun wakende tijd opgaat aan het vinden van "the good stuff". Eve reist er helemaal voor naar Tanger, waar schrijver Christopher Marlowe (John Hurt) haar gedistingeerde dealer is. Adam houdt zich liever schuil in een van de vele verlaten Victoriaanse huizen van Detroit, waar hij een dubbelleven leidt als muzikant en verzamelaar van langspeelplaten en vintage gitaren. Als hij in een soort existentiële crisis terechtkomt moet Eve terug naar huis, en wordt de liefde van de twee op de proef gesteld. Voor elkaar. En voor hun leven. Daarmee stipt de film subtiel ook de moed aan die ervoor nodig is om niet alleen je leven, maar ook je dood te kiezen.
Die locaties zijn belangrijk. Je zou het moderne vrijhavens kunnen noemen, waar mensen die buiten de maatschappij willen leven hun eigen regels kunnen opstellen. Maar de muziek en de literatuur waar Adam en Eve zich in schuilhouden zijn minstens even zwaarwegend. Jarmusch heeft al als een van de inspiratiebronnen van zijn film Mark Twains The Diaries of Adam and Eve genoemd (al zijn er behalve de namen van de hoofdpersonen geen verdere directe referenties naar het boek). Maar wie wil kan in de film verwijzingen ontdekken van Heideggers filosofische hoofdwerk Sein und Zeit tot David Foster Wallace' parodistische dystopie Infinite Jest.
En dan de muziek. Jarmusch verzorgde zelf de soundtrack, met zijn noiseband SQÜRL. Maar gaf vooral de vrije hand aan luitist Jozef van Wissem, die hij al heel lang de soundtrack voor een film wilde laten verzorgen. Van alles wat je over Only Lovers Left Alive kunt zeggen is het belangrijkste dat hij zich afspeelt tussen duistere gitaardrones en het bleekgouden geluid van de luit. Tussen maan en zon, zoals Jarmusch de beide klanken omschreef.

Depressieve vampier
Only Lovers Left Alive is een orgie van inside-grapjes over rock-'n-roll junkies en 'poètes maudits', dichters en kunstenaars die buiten de maatschappij leven. Het vampirisme is daarmee bijna een omgedraaide metafoor geworden. De bloedzucht is levensnoodzaak, inspiratie, een gekwelde zoektocht naar puurheid, en niet iets parasitairs. Het bloed is de essentie van de orgastische, muzische ervaring. De kunst brengt ons die zuivere ervaring, en voedt daarmee de wereld. Maar de wereld die Jarmusch laat zien is in onbalans. Vampier Adam is depressief. Er hangt een onmiskenbaar gevoel van fatalisme over de dagen.
Toch neemt Jarmusch zichzelf nergens te serieus. Het is supergrappig om vampiers met computers en mobiele telefoons in de weer te zien alsof ze ze zelf hebben uitgevonden. Wat waarschijnlijk ook zo is. En hun angst voor besmet bloed is de humoristische pay-off van eerdere undergroundfilms die het vampierthema metaforisch namen (van Tony Scotts The Hunger uit 1983 tot Abel Ferrara's The Addiction uit 1995).
Tilda Swinton is simpelweg verrukkelijk als bloedmoeder Eve. Lurkend aan bloedijsjes, met haar vingers over boeken strijkend die ze waarschijnlijk al honderd keer gelezen heeft, bleek als de maan met ogen als zwarte gaten. Nog even voor de duizendste keer Einsteins theorie van antipoden aan het einde van het universum recapitulerend.
En dat is waarom deze film je in een roes brengt, meesleept in z'n melancholie. Want dat is waar hij over gaat. Antipoden. Aan het einde van het universum. En de liefde die ze bindt. Dat is bijna te romantisch. Daarom hebben we de klasse, de stijl en de humor van Jim Jarmusch nodig om dat te overleven. En de rock-'n-roll.



top
Only Lovers Left Alive

Februari 2014 #362



Productie
Jeremy Thomas
Reinhard Brundig
Regie en scenario
Jim Jarmusch
Camera
Yorick le Saux
Montage
Affonso Gonçalves
Art direction
Marco Bittner Rosser
Muziek
Jozef van Wissem
Met
Tilda Swinton
Tom Hiddleston
John Hurt

Kleur, 123 minuten

Distributie
Wild Bunch
Te zien
tijdens de IFFR Preview Tour, op IFFR en vanaf 6 februari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


O

O AMOR NATURAL
O apóstolo
O BROTHER, WHERE ART THOU?
O FANTASMA
O PRIMEIRO DIA
O SANGUE
O'HORTEN
THE O.J. SIMPSON STORY
O.K. GARAGE
The OA
OASIS
Oasis: Supersonic
OBER
THE OBJECT OF MY AFFECTION
Oblivion
Ocaso
OCCIDENT
OCEAN WORLD 3D
OCEAN'S 13
OCEAN'S ELEVEN
OCEAN'S TWELVE
OCEANS
OCTOBER SKY
Oculus
THE ODD COUPLE II
ODESSA... ODESSA!
L' ODEUR DE LA PAPAYE VERTE
L' odyssée
OEROEG
OESTERS VAN NAM KEE
OF FREAKS AND MEN
Of Horses and Men
Of ik gek ben
OFF SCREEN
Office Christmas Party
OFFICE KILLER
OFFICE SPACE
Offline
OFFSIDE
Les ogres
Oh Baby
Oh Boy
OH HAPPY DAY
OI! WARNING
Okja (Bong Joon-ho over)
Old Cats
OLD DOGS
THE OLD MAN WHO READ LOVE STORIES
OLD SCHOOL
OLDBOY (Park Chan-wook)
Oldboy (Park Chan-wook)
Oldboy (Spike Lee)
DE OLIFANT EN DE SLAK
OLIVER TWIST
OLIVETTI 82
OLIVIER ETC.
OLIVIER OLIVIER
El olivo
EL OLVIDO
Olympus Has Fallen
Om de wereld in 50 concerten
OMAGH
Omar
Omar m'a tuer
L' OMBRE DU DOUTE
THE OMEN 666
HET OMGEKEERDE PERSPECTIEF (INVERTED PERSPECTIVE)
DE OMWEG
ON A CLEAR DAY
ON CONNAÎT LA CHANSON
ON DEADLY GROUND
ON THE BEAT
ON THE LINE
ON THE MOVE — MIGRATIE IN EUROPA
On the Other Side
On the Road
ONCE
ONCE IN A LIFETIME
Once Upon a Forest
ONCE UPON A TIME IN AMERICA
Once Upon A Time in Anatolia
ONCE UPON A TIME IN CHINA
ONCE UPON A TIME IN MEXICO
ONCE UPON A TIME...WHEN WE WERE COLOURED
ONCE WERE WARRIORS
Onder de oppervlakte
Onder het hart
Onder ons
HET ONDERGRONDS ORKEST (THE UNDERGROUND ORCHESTRA)
ONDINE
THE ONE
One Day
One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
One Direction: This Is Us
ONE FINE DAY
One Floor Below (Previously Unreleased)
One for the Money
ONE HOUR PHOTO
The One I Love
One Life
ONE MISSED CALL
ONE NIGHT STAND
ONE PERFECT DAY
ONE WAY TICKET TO OBLIVION
ONG-BAK: MUAY THAI WARRIOR
Only God Forgives
The Only Living Boy in New York
Only Lovers Left Alive
The Only Son
ONLY THE STRONG
ONLY YOU
ONTDAAN
De ontmaagding van Eva van End
De ontsnapping
ONZE EEUW
Onze jongens
DE OOGST VAN DE STILTE
OOGVERBLINDEND
Oorlogsgeheimen
OORLOGSRUST
OORLOGSWINTER
OP AFBETALING
OP EIGEN HOUTJE
OPAL DREAM
OPEN HEARTS
OPEN RANGE
Open Up to Me
OPEN WATER
OPERA JAWA
Operatie Noordpool
OPERATION DUMBO DROP
THE OPPOSITE OF SEX
ORA O MAI PIÙ
ORANGE COUNTY
ORBIS PICTUS
DE ORDENING
ORDINARY DECENT CRIMINAL
ORDINARY MAN
EL ORFANATO
ORGAZMO
Orla de kikkerslikker 3D
ORLANDO
ORPHAN
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over)
OS MUTANTES
OSAMA
OSCAR AND LUCINDA
OSCAR ET LA DAME ROSE
Oscuro animal
Oslo, 31 August
OSMOSIS JONES
OSS 117: RIO NE REPOND PLUS
OSSOS
THE OSTERMAN WEEKEND
OSWALD
OTHELLO
THE OTHER FINAL
THE OTHER GUYS
THE OTHER MAN
The Other Side (Roberto Minervini over)
The Other Side of Hope
The Other Side of Sleep
THE OTHER SISTER
The Other Woman
THE OTHERS
Otto is een neushoorn
Oude liefde
OUDE TONGEN
Ouija
Ouija: Origin Of Evil
Our Beloved Month of August
OUR DAILY BREAD
Our Grand Despair
Our Idiot Brother
Our Kind of Traitor
Our Little Sister (Hirokazu Kore-eda over)
Our Nixon
Out 1
OUT COLD
Out of Love
Out of Nature
OUT OF SIGHT
Out of the Furnace
OUT OF TIME
THE OUT-OF-TOWNERS
OUTBREAK
OUTSIDE PROVIDENCE
Ouwehoeren
Over Canto
OVER HER DEAD BODY
OVER HET MET GEWEREN IN DE LUCHT VUREN
OVER MIJN LIPPEN
OVER THE HEDGE
Overdrive
De overgave
Overlord
An Oversimplification of Her Beauty
OYUN
Oz the Great and Powerful
OZU ANNIVERSARY COLLECTION