La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Bouwers voor God en de Nieuwe Mens

DE NATUURLIJKE RUIMTE

Nederland, 1993 | Frank Scheffer
"Wie meent dat de filmmaker door zijn wijze van filmen een voorkeur uitdrukt voor één van de beide architecten uit het dubbelproject, projecteert zijn eigen voorkeur op de filmer", vindt regisseur Frank Scheffer. In zijn documentaire over de natuur van de ruimte legt hij de visies van twee bouwheren naast elkaar. De kijker hoeft niet te kiezen tussen de benedictijner monnik Van der Laan en de antroposofisch ingestelde ingenieur Alberts. Door de combinatie van de twee wil Scheffer een meerwaarde oproepen die groter is dan de som der beide delen.

Voorafgaand aan De natuurlijke ruimte worden twee korte onderdelen vertoond uit het project ....And the eareye seeshears dat Frank Scheffer vorig jaar op de Nederlandse Filmdagen in Utrecht presenteerde. Hierin onderzoekt hij in een serie 'Etudes' de overeenkomst tussen beeld en geluid. Hij tracht met cinematografische middelen een effect te creëren dat vergelijkbaar is met de stemming die de muziek bij de filmpjes opwekt. Zijn opzet is, net als bij De natuurlijke ruimte, dat iedere toeschouwer op basis van zijn ervaring bij het kijken, zijn eigen film maakt. Want elke emotie is een privé-emotie, en een absolute betekenis kan niet worden bewezen, aldus Scheffer.
Als documentarist zegt hij meer pretentie te koesteren dan als experimenteel filmmaker. Bij zijn vingeroefeningen, de 'Etudes', gaat het volledig toevallige slechts geleidelijk over in het vooraf gedetermineerde. Zijn documentaires zijn daarentegen doordachte constructies, hoewel hij zich ook hierin beweegt tussen de uitersten van het rationele en het intuïtieve. Scheffer wil niet denken in zich tegen elkaar afzettende dualiteiten. Door het laten samengaan van verschillende invalshoeken streeft hij ernaar een completer beeld te geven dan ieder voor zich zou hebben opgeleverd.

Nagalmende koorzang
De wisselwerking tussen de verworven inzichten is terug te vinden in Scheffers werk. In 1988 maakte hij de documentaire Time is music, over de componisten John Cage en Eliott Carter. Met De natuurlijke ruimte maakt hij de stap van tijd (muziek) naar ruimte. Hierin zoekt de architect Dom H. van der Laan in zijn systeem van maten de analogie met een toonladder. De tweede architect, Ton Alberts, praat vanuit zijn esotherische filosofie over de genezende boventonen in zijn gebouwen. Tussendoor verscheen The final chorale (1991), Scheffers film over Stravinsky, die zegt dat muziek eigenlijk architectuur in de ruimte is.
Scheffer opent De natuurlijke ruimte met beelden van Stonehenge, de inspiratiebron voor de klooster- en kerkenbouwer Van der Laan (1904-1991). De monnik heeft zijn hele leven gestudeerd op een theorie over de ideale verhoudingen tussen de bouwvolumes. Van der Laan is moeilijk te verstaan en zijn gamma van groottes is niet meteen te doorgronden. De montage van zijn uitleg met maatblokjes op tafel is kort gehouden, de kijker achterlatend met de echo's van zijn zinnen. De beelden van de abdij St. Benedictusberg in Vaals, Van der Laans magnum opus, wekken echter begrip voor het gebouwencomplex dat zijn proporties ontleent aan de natuur. De camera glijdt rustig van de kapel door de zuilengalerijen naar buiten. Binnenvallend zonlicht en de nagalm van koorzang bezielen de aanvankelijk koel-intellectueel overkomende, rechthoekige volumes. De rationele Benedictijn krijgt iets innemends als hij de betrekkingen tussen de maten in zijn stelsel vergelijkt met de zeven dagen van de Gods schepping en de hoop uitspreekt dat een toegewijd iemand zijn principes zal oppakken voor de toekomst.

New Age
Ingenieus laat de regisseur deze zelfde thema's aan de orde komen in zijn portret van Ton Alberts. In vorm en uiteenzetting is dit gedeelte het complement van de eerste helft. Na het statische Stonehenge beweegt de camera als een woeste bergstroom over de rotsen van het Göreme-dal in Turkije. De uitgesleten natuurlijke groeivormen en rotswoningen in deze vallei waren het voorbeeld voor de organische architectuur van Alberts, die culmineerde in het hoofdkantoor van de NMB in Amsterdam-Zuidoost.
Ook deze bouwer gaat uit van de natuur waaraan hij zijn werken ontleent en waarnaar hij in een kringloop weer terugkeert. Circulatie van regenwater en de opening naar 'het kosmische gebeuren' (het opvangen van zonne-energie via de collectoren op de torens) passen in zijn filosofie waarin de zelfscheppende mens in zijn pentagram centraal staat. Alberts gelooft dat de niet-rechte lijn veel natuurlijker en plezieriger is voor de mens dan de lijn van de kubus, het symbool van het aflopende tijdperk. Alberts' toekomstperspectief is gericht op de 'New Age', het — "ook al door Christus aangekondigde" — niet rationele Aquariustijdperk.
Met de kleurige, versnelde beelden krijgt ook in dit deel het onderwerp (de dynamiek van het bankgebouw en de bevlogenheid van haar maker) een perfecte transformatie in de filmtechnische uitdrukking. Scheffer toont in dit dubbelportret knap aan dat architectuur samenhangt met veel meer dan de gebouwde omgeving.

Kees Hogenbirk



top
DE NATUURLIJKE RUIMTE

Mei 1993 #134

Produktie
Kees Kasander
Denis Wigman
Ton van der Lee
Regie
Frank Scheffer
Scenario
Frank Scheffer
Ton van der Lee
Camera
Goert Giltay
Geluid
Lukas Boeke
Montage
Jan Wouter van Reijen

Kleur, 72 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 29 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


N

N — The Madness of Reason
N'OUBLIE PAS QUE TU VAS MOURIR
NA PUTU
NAAR DE KLOTE!
NACHMITTAG
NACHO LIBRE
NACHTRIT
NACHTVLINDER
NADIE CONOCE A NADIE
NADINE
NAISSANCE DES PIEUVRES
NAKED
THE NAKED CITY
NAKED GUN 33 1/3
NAKED IN NEW YORK
THE NAKED PREY
THE NAMESAKE
LA NANA
Nannerl, la soeur de Mozart
THE NANNY DIARIES
NANNY MCPHEE
NANNY MCPHEE AND THE BIG BANG
NAPOLEON
Napoléon
NAQOYQATSI
NARC
NATHALIE
National Gallery (Frederick Wiseman over)
NATIONAL SECURITY
NATIONAL TREASURE
NATIONAL TREASURE: BOOK OF SECRETS
THE NATIVITY STORY
NATURAL BORN KILLERS
Nature
DE NATUURLIJKE RUIMTE
The Navigator
THE NAVIGATORS
NE LE DIS À PERSONNE (TELL NO ONE)
Ne me quitte pas
NEAK SRE
Nebraska
NED KELLY
NEDS
Need for Speed
NEEDFUL THINGS
THE NEGOTIATOR
LA NEGRA ANGUSTIAS
Les neiges du Kilimandjaro
Neighbouring Sounds
NEKO-MIMI
NELL
NELLY ET MR. ARNAUD
Nelsons No. 5
NEMMENO IL DESTINO
Nena
NÉNETTE ET BONI
Neon Bull
The Neon Demon
NEROLIO (Aurelio Grimaldi over)
Neruda
Nerve
THE NET
THE NETHER-HORROR COLLECTION
NETTOYAGE À SEC
Never a Dull Moment
NEVER BEEN KISSED
NEVER LET ME GO
NEVER TALK TO STRANGERS
THE NEW DAUGHTER
THE NEW GUY
NEW IN TOWN
NEW JERSEY DRIVE
New Kids Nitro
NEW KIDS: TURBO!
NEW MOON: THE TWILIGHT SAGA
NEW POLICE STORY
NEW ROSE HOTEL
THE NEW SWISS FAMILY ROBINSON
THE NEW WORLD
New Year's Eve
NEW YORK MINUTE
NEW YORK, I LOVE YOU
NEW YORK, IMAGES FROM THE EDGE
The Newsroom
THE NEWTON BOYS
NEXT
THE NEXT BEST THING
Next Goal Wins
NEXT STOP WONDERLAND
THE NEXT THREE DAYS
Next to Her
The Nice Guys
Nick
NICK OF TIME
NID DE GUÊPES/THE NEST
NIET ZONDER JOU
DE NIETSNUT
DE NIEUWE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE
Nieuwe helden
DE NIEUWE MOEDER
Nieuwe tieten
De nieuwe wildernis
NIGHT AND THE CITY
NIGHT AT THE MUSEUM
NIGHT AT THE MUSEUM: BATTLE OF THE SMITHSONIAN
Night at the Museum: Secret Of The Tomb
A NIGHT AT THE ROXBURY
The Night Before
NIGHT FALLS ON MANHATTAN
NIGHT MAIL
Night Moves
Night of 1000 Hours
THE NIGHT OF THE HUNTER
NIGHT TRAIN (Previously Unreleased)
Night Train to Lisbon
NIGHT WATCH (NOCHNOI DOZOR)
THE NIGHT WE NEVER MET
A NIGHTMARE ON ELM STREET
NIGHTS IN RODANTHE
NIGHTWATCH
NIGHTWATCHING
Nijntje de film
Niko 2: Familiezaken
NIKO EN DE VLIEGENDE BRIGADE
NIL BY MOUTH
NIMA TEMBA SHERPA
Nina
LA NIÑA SANTA
NINA TAKES A LOVER
NINE
NINE MONTHS
NINE QUEENS (NUEVE REINAS)
NINJA ASSASSIN
Ninja Turtles
Ninja Turtles: Out of the Shadows
NINOTCHKA
THE NINTH GATE
NIRGENDWO IN AFRIKA
NIXON
NO
NO COUNTRY FOR OLD MEN
No Escape
NO ET MOI
NO GOOD DEED
NO MAN'S LAND
NO MORE HEROES-DVD BOX
NO ONE KNOWS ABOUT PERSIAN CATS
NO RESERVATIONS
NO STRINGS ATTACHED
NO TRAINS NO PLANES
NO WAY HOME
Noah
De Nobelprijswinnaar
NOBODY KNOWS
NOBODY'S FOOL
Noces (Stephan Streker over)
LA NOCHE DE LOS GIRASOLES
Una noche sin luna (Previously Unreleased)
Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)
Nocturnal Animals
NÓI ALBINÓI
Noi credevamo
Noma — My Perfect Storm
NOMAD
NÖMADAK TX
Nono, het zigzagkind
De noodkreet in de fles
NOORD-KOREA, EEN DAG UIT HET LEVEN
NOOSE
NORBIT
NORD
Nordvest (Slow Criticism)
NORDWAND
NORMAAL — IK KOM ALTIED WEER TERUG
NORMAL LIFE
NORMAN JEAN AND MARILYN
NORTH
NORTH BY NORTHWEST
NORTH COUNTRY
NORTHFORK
Northwest
NORWEGIAN WOOD
NOSFERATU
LA NOSTRA VITA
NOSTRADAMUS
I nostri ragazzi (Het Diner)
NOT ANOTHER TEEN MOVIE
NOT ONE LESS (YI GE DOU BU NENG SHAO)
NOTEBOEK
THE NOTEBOOK
De Notenkraak
NOTES ON A SCANDAL
NOTHING PERSONAL
NOTHING TO LOSE
Notre jour viendra
Notre paradis
LA NOTTE
NOTTING HILL
NOU, DAT WAS HET DAN?
Le nouveau
Une nouvelle amie
Nova Zembla
The November Man
NOW AND THEN
Now You See Me
Now You See Me 2
Now, Forager: A Film About Love & Fungi (Slow Criticism)
NOWHERE
NOWHERE BOY
NSU: German History X
NUAGES. LETTRES À MON FILS
NUE PROPRIÉTÉ
LES NUITS FAUVES
THE NUMBER 23
NUOVOMONDO
NURSE BETTY
THE NUTTY PROFESSOR
THE NUTTY PROFESSOR II: THE KLUMPS
Nymphomaniac
NYNKE