Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
De kritische massa van Parijs

Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)

Frankrijk/Duitsland/België, 2016 | Bertrand Bonello
Bertrand Bonello maakte met het omstreden Nocturama een film over terroristen, die niet over terrorisme gaat. 'Ik wilde het gevoel overbrengen van een wereld waarin alles op ontploffen staat.'

Door Joost Broeren-Huitenga

Nee, houdt regisseur Bertrand Bonello stellig vol: zijn film Nocturama is niet beïnvloed door de terroristische aanslagen in Parijs in november 2015. Noch door de aanslag bij Charlie Hebdo in januari van dat jaar. Het idee voor de film stamt al uit 2011, het scenario schreef hij in 2014, en in november 2015 had hij de eerste montage al af.
De vraag is logisch, snapt ook Bonello: zijn film toont gebeurtenissen die huiveringwekkend dicht bij de realiteit van de Parijse aanslagen ligt. Nocturama draait om zeven jongeren, tieners van diverse afkomst, die drie gelijktijdige aanslagen plegen op prominente doelwitten in het centrum van Parijs. De eerste helft van de film toont de planning en uitvoering van de aanslagen; in de tweede helft duikt de groep 's nachts onder in een verlaten warenhuis.
De oorsprong van de film ligt bij de gebeurtenis die zo veel van onze huidige geopolitieke realiteit bepaalde: de aanslagen van 11 september 2001, à propos Bonello's verjaardag. "De mise-en-scène van die aanslagen, de schaal ervan, was zo extreem spectaculair. Een aanslag op één gebouw is al iets, maar vier tegelijk is een overdonderende productie."
Als de aanslagen van 2015 al invloed hadden, zegt Bonello, was dat omdat hij er afstand van wilde houden. Nocturama gaat niet over die aanslagen, en misschien zelfs niet over terrorisme. Bonello: "Ik wilde het hebben over de extreem gespannen sfeer in mijn thuisstad. Natuurlijk begrijp ik dat de recente aanslagen invloed hebben op hoe mensen naar de film zullen kijken. Het is onmogelijk om er niet allerlei verbanden met de realiteit in te zien. Maar dat mocht niet de overhand krijgen."

Nachtdieren
Precies daarom veranderde Bonello op het laatste moment de titel van de film. De werktitel Paris est une fête ontleende hij aan de Franse vertaling van Hemingways memoire A Moveable Feast. "Maar na de aanslagen werd dat boek plotseling weer enorm populair; het werd een symbool van menselijke saamhorigheid. Dat dwong me de titel veranderen: het verband met de realiteit was te sterk en ik wilde het publiek niet zo duidelijk een interpretatie opdringen."
De nieuwe titel ontleende Bonello aan een album van Nick Cave — "niet zijn beste werk, maar toch" — maar hij knipoogt er ook mee naar een andere inspiratiebron: Bret Easton Ellis' roman Glamorama, waarin een groep leeghoofdige modellen en acteurs een terroristisch netwerk vormt. "Het abstracte van de titel Nocturama bevalt me, de fantasmagorie die het oproept, een 'visioen van de nacht'. Cave wees me erop dat hij het woord niet heeft verzonnen: in dierentuinen is een nocturama het verblijf van de nachtdieren. Dat wist ik niet, maar het sluit perfect aan op de tweede helft van de film."
Daar ligt in feite het hart van Nocturama. De eerste helft is opgebouwd als een thriller, waarin vlotte montage en de door Bonello zelf gecomponeerde muziek je naar de onontkoombare geweldsuitbarsting voeren. Het zwijgzame zevental beweegt zich in een zorgvuldige choreografie door de stad in voorbereiding op het grote moment. Bonello springt heen en weer in de tijd om de gelijktijdigheid van hun acties te benadrukken en mengt daar flashbacks doorheen die tonen hoe ze de aanslag voorbereiden — maar uitdrukkelijk niet waarom ze dat doen. Als er al politieke statements gemaakt worden, is dat omdat ze tussen de planning door ook gewoon moeten stampen voor een proefwerk. Bonello: "Voor mij is het 'waarom' verpakt in de doelwitten die ze kiezen — de wolkenkrabber van een multinational, het ministerie van Binnenlandse Zaken, een standbeeld van Jeanne d'Arc — en in hun achtergronden, wie ze zijn. Dat hoef ik niet uit te leggen."



Afgewezen door Cannes
Het waarom verdwijnt in het tweede, nachtelijke deel van de film nog verder naar de achtergrond. Verschanst in het verlaten warenhuis is van daadkracht geen sprake meer en lijkt de tijd tot stilstand te komen. De tieners doen zich tegoed aan de producten van de moderne consumptiemaatschappij. Ze passen nieuwe kleren, draaien hun favoriete popsongs op geluidsinstallaties van duizenden euro's, trekken dure flessen drank open en zappen op meerdere megaschermen tegelijk langs beelden van de nasleep van hun acties.
Die weigering om een oorzaak of motief aan te wijzen, verklaart meteen de felle kritiek op Bonello's film toen die vorig jaar in Frankrijk uitkwam. Eerder had Filmfestival Cannes de film al afgewezen omdat het onderwerp, minder dan een halfjaar na de aanslagen, te dichtbij kwam. In dat overspannen klimaat voelde een film over terrorisme, die het terrorisme niet expliciet afwijst, als zout in een open wond.
Maar Nocturama gaat in essentie niet over terrorisme, maar juist over dat overspannen klimaat waarin we leven, zegt Bonello. "Ik wilde het gevoel overbrengen van een extreem gespannen moderne wereld waarin alles op ontploffen staat. De onrust van de jeugd voel ik in Parijs al jaren om me heen, elke keer dat ik in de metro stap of de krant opensla of gesprekken in de kroeg hoor. Het ging mij niet om de problemen die we allang kennen, zoals het geweld in de banlieues. Ik wil laten zien dat deze onvrede bij de jeugd universeler is."

Jeugdige utopie
Precies daarom was het belangrijk dat de personages echt jongeren zijn: middelbare scholieren dus en geen studenten. "Als ze ouder zouden zijn, zou het een compleet andere film zijn. Als tiener ben je nog niet echt begonnen aan het volwassen leven, je hebt nog dromen. Die naïviteit vind ik interessant. Alle revoluties in de wereldgeschiedenis zijn begonnen door jongeren: revolutie vereist geloof in een utopie en een zekere romantiek. Ik heb tijdens de casting ook iets oudere acteurs gezien, maar dat voelde anders, zelfs al waren ze maar 26 of 28. Dezelfde teksten en handelingen worden duisterder en pessimistischer als je die jeugdige utopie verwijdert."
De zeven hoofdrollen worden dus gespeeld door zeven jonge acteurs, vrijwel allemaal zonder noemenswaardige acteerervaring. Bonello: "Mijn theorie was dat ik met de mise-en-scène en het camerawerk iets fictiefs zou brengen, en dat zij juist documentaire-achtig zouden zijn. Uiteraard pakt een film altijd anders uit dan je op voorhand denkt, maar ik hoop dat ik daarin in ieder geval geslaagd ben. Elke film zit ergens tussen droom en realiteit: de droom die je hebt als je in je studeerkamer zit te schrijven, en de realiteit die je hebt op de set. Als er te veel droom is, is het onmogelijk de film te maken; met te veel realiteit wordt de film saai."
Maar juist fictie maken van iets wat zo pijnlijk reëel is, kwam Bonello op kritiek te staan. Zijn esthetiseren kan misverstaan worden als trivialiseren, of erger, als goedpraten van het geweld. Bonello gebruikt de ingrediënten van een sociaal-realistische film — zoals een opstand tegen de gevestigde orde — maar verwerpt zowel het sociale als het realisme. Dat roept weerstand op. En juist daardoor is het schemergebied tussen droom en daad dat hij in Nocturama schetst, zo de moeite waard.


top
Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)

Juli/augustus 2017 #400

Productie
Alice Girard
Edouard Weil
Regie, scenario en muziek
Bertrand Bonello
Camera
Léo Hinstin
Montage
Fabrice Rouaud
Art direction
Katia Wyszkop
Met
Finnegan Oldfield
Vincent Rottiers
Hamza Meziani
Manal Issa
Martin Guyot
Jamil McCraven
Laure Valentinelli

Kleur, 130 minuten

Distributie
Cinéart (Previously Unreleased)
Te zien
vanaf 20 juli

Elke zomer stellen filmmuseum EYE en de Filmkrant een programma samen van niet-uitgebrachte films die een groot scherm verdienen. Ze zijn afwisselend in EYE, de Filmhallen en The Movies in Amsterdam te zien en in filmtheaters in het land. De première­vertoningen in Amsterdam zullen door medewerkers van de Filmkrant worden ingeleid. Het programma loopt met nog eens drie films door in augustus/september.

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


N

N — The Madness of Reason
N'OUBLIE PAS QUE TU VAS MOURIR
NA PUTU
NAAR DE KLOTE!
NACHMITTAG
NACHO LIBRE
NACHTRIT
NACHTVLINDER
NADIE CONOCE A NADIE
NADINE
NAISSANCE DES PIEUVRES
NAKED
THE NAKED CITY
NAKED GUN 33 1/3
NAKED IN NEW YORK
THE NAKED PREY
THE NAMESAKE
LA NANA
Nannerl, la soeur de Mozart
THE NANNY DIARIES
NANNY MCPHEE
NANNY MCPHEE AND THE BIG BANG
NAPOLEON
Napoléon
NAQOYQATSI
NARC
NATHALIE
National Gallery (Frederick Wiseman over)
NATIONAL SECURITY
NATIONAL TREASURE
NATIONAL TREASURE: BOOK OF SECRETS
THE NATIVITY STORY
NATURAL BORN KILLERS
Nature
DE NATUURLIJKE RUIMTE
The Navigator
THE NAVIGATORS
NE LE DIS À PERSONNE (TELL NO ONE)
Ne me quitte pas
NEAK SRE
Nebraska
NED KELLY
NEDS
Need for Speed
NEEDFUL THINGS
THE NEGOTIATOR
LA NEGRA ANGUSTIAS
Les neiges du Kilimandjaro
Neighbouring Sounds
NEKO-MIMI
NELL
NELLY ET MR. ARNAUD
Nelsons No. 5
NEMMENO IL DESTINO
Nena
NÉNETTE ET BONI
Neon Bull
The Neon Demon
NEROLIO (Aurelio Grimaldi over)
Neruda
Nerve
THE NET
The Net (Geumul)
THE NETHER-HORROR COLLECTION
NETTOYAGE À SEC
Never a Dull Moment
NEVER BEEN KISSED
NEVER LET ME GO
NEVER TALK TO STRANGERS
THE NEW DAUGHTER
THE NEW GUY
NEW IN TOWN
NEW JERSEY DRIVE
New Kids Nitro
NEW KIDS: TURBO!
NEW MOON: THE TWILIGHT SAGA
NEW POLICE STORY
NEW ROSE HOTEL
THE NEW SWISS FAMILY ROBINSON
THE NEW WORLD
New Year's Eve
NEW YORK MINUTE
NEW YORK, I LOVE YOU
NEW YORK, IMAGES FROM THE EDGE
The Newsroom
THE NEWTON BOYS
NEXT
THE NEXT BEST THING
Next Goal Wins
NEXT STOP WONDERLAND
THE NEXT THREE DAYS
Next to Her
The Nice Guys
Nick
NICK OF TIME
NID DE GUÊPES/THE NEST
NIET ZONDER JOU
DE NIETSNUT
DE NIEUWE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE
Nieuwe helden
DE NIEUWE MOEDER
Nieuwe tieten
De nieuwe wildernis
NIGHT AND THE CITY
NIGHT AT THE MUSEUM
NIGHT AT THE MUSEUM: BATTLE OF THE SMITHSONIAN
Night at the Museum: Secret Of The Tomb
A NIGHT AT THE ROXBURY
The Night Before
NIGHT FALLS ON MANHATTAN
NIGHT MAIL
Night Moves
Night of 1000 Hours
THE NIGHT OF THE HUNTER
NIGHT TRAIN (Previously Unreleased)
Night Train to Lisbon
NIGHT WATCH (NOCHNOI DOZOR)
THE NIGHT WE NEVER MET
A NIGHTMARE ON ELM STREET
NIGHTS IN RODANTHE
NIGHTWATCH
NIGHTWATCHING
Nijntje de film
Niko 2: Familiezaken
NIKO EN DE VLIEGENDE BRIGADE
NIL BY MOUTH
NIMA TEMBA SHERPA
Nina
LA NIÑA SANTA
NINA TAKES A LOVER
NINE
NINE MONTHS
NINE QUEENS (NUEVE REINAS)
NINJA ASSASSIN
Ninja Turtles
Ninja Turtles: Out of the Shadows
NINOTCHKA
THE NINTH GATE
NIRGENDWO IN AFRIKA
NIXON
NO
NO COUNTRY FOR OLD MEN
No Escape
NO ET MOI
NO GOOD DEED
NO MAN'S LAND
NO MORE HEROES-DVD BOX
NO ONE KNOWS ABOUT PERSIAN CATS
No Place for a Rebel
NO RESERVATIONS
NO STRINGS ATTACHED
NO TRAINS NO PLANES
NO WAY HOME
Noah
De Nobelprijswinnaar
NOBODY KNOWS
NOBODY'S FOOL
Noces (Stephan Streker over)
LA NOCHE DE LOS GIRASOLES
Una noche sin luna (Previously Unreleased)
Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)
Nocturnal Animals
NÓI ALBINÓI
Noi credevamo
Noma — My Perfect Storm
NOMAD
NÖMADAK TX
Nono, het zigzagkind
De noodkreet in de fles
NOORD-KOREA, EEN DAG UIT HET LEVEN
NOOSE
NORBIT
NORD
Nordvest (Slow Criticism)
NORDWAND
NORMAAL — IK KOM ALTIED WEER TERUG
NORMAL LIFE
NORMAN JEAN AND MARILYN
NORTH
NORTH BY NORTHWEST
NORTH COUNTRY
NORTHFORK
Northwest
NORWEGIAN WOOD
NOSFERATU
LA NOSTRA VITA
NOSTRADAMUS
I nostri ragazzi (Het Diner)
NOT ANOTHER TEEN MOVIE
NOT ONE LESS (YI GE DOU BU NENG SHAO)
NOTEBOEK
THE NOTEBOOK
De Notenkraak
NOTES ON A SCANDAL
NOTHING PERSONAL
NOTHING TO LOSE
Notre jour viendra
Notre paradis
LA NOTTE
NOTTING HILL
NOU, DAT WAS HET DAN?
Le nouveau
Une nouvelle amie
Nova Zembla
The November Man
NOW AND THEN
Now You See Me
Now You See Me 2
Now, Forager: A Film About Love & Fungi (Slow Criticism)
NOWHERE
NOWHERE BOY
NSU: German History X
NUAGES. LETTRES À MON FILS
NUE PROPRIÉTÉ
LES NUITS FAUVES
THE NUMBER 23
NUOVOMONDO
NURSE BETTY
THE NUTTY PROFESSOR
THE NUTTY PROFESSOR II: THE KLUMPS
Nymphomaniac
NYNKE