Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Zinderend tuig

NO COUNTRY FOR OLD MEN

Verenigde Staten, 2007 | Joel & Ethan Coen
Paul Thomas Anderson en Joel en Ethan Coen trokken zich terug op het barre land van Texas en filmden ieder voor zich de beste films die ze tot nu maakten. Een monumentaal begin van het filmjaar.

Gesteld dat zoiets als een nationale ziel niet bestaat, dan komen Paul Thomas Andersons there will be blood, samen met no country for old men van Joel en Ethan Coen, toch dicht in de buurt van wat de fundamenten van een Amerikaanse ziel zouden kunnen zijn. Als je graag fundamenten van nationale zielen in dingen ziet. Hun verhalen zijn gebouwd op bloed, geld en olie — there will be blood — en bloed, geld en drugs — no country for old men — en je hoeft geen cynicus te zijn om de rol daarvan in de geschiedenis van de VS op waarde te schatten.
Zouden deze makers te midden van de veronderstelde morele chaos een radicale vorm kiezen om hun verhalen te vertellen? Terug naar de essentie om te laten zien dat het nooit anders was dan nu? En ons zo geruststellen? "Als je het zo bekijkt, dan is het niet vreemd dat we tot Watergate zijn gekomen. Omdat we daar altijd al waren", schreef criticus Pauline Kael over dit soort films. In die zin, ging ze verder, zijn films die beweren dat we ons op een dieptepunt bevinden, propaganda: nep, vals. Dat doen deze twee films niet. Ze laten juist zien dat we daar altijd al waren.
Toch zijn het radicaal verschillende films. Om te laten zien waarom Andersons film voor mij de betere van de twee is, en de Coens — voor zover de films verband houden — slechts een aftreksel van Andersons film maakten, eerst even hun verhalen en waarom ze op elkaar lijken. In no country for old men volgen we af en aan Anton Chigurh (Javier Bardem), die in opdracht van de Mexicaanse maffia op zoek gaat naar de man die hun twee miljoen dollar stal. Die man is Llewelyn Moss (Josh Brolin), die we op andere momenten volgen. Moss woont met zijn vrouw in een trailer in de woestijn, en tijdens een van zijn strooptochten vindt hij een paar pick-uptrucks, een heleboel lijken en een koffer met geld. En dan is er ook nog Sheriff Ed Tom Bell (Tommy Lee Jones), die de twee anderen achterna zit. Drie personages die om elkaar heen draaien maar die we de hele film niet samen zullen zien. "Het is een soort western", zei Joel Coen vorig jaar, "maar ook soort van eh...niet."
Typisch. Al sinds blood simple in 1984 staan de broers Coen met één been in Hollywood en met het andere been in, ja god weet waar, in hun eigen hoofd, en zetten populaire filmgenres op z'n kop door te spelen met de regels en wetten van die genres. Vooral het klassieke film noire-genre hebben ze dwarsovermiddentussendoor gefileerd. Uit liefde welteverstaan. Zelfs in the big lebowski, dat een ode is aan the long goodbye van Robert Altman. En die zelf weer een satire was op Hollywood en het noir-genre.
En dan Anderson. there will be blood is een verhaal uit de klei dat speelt rond het begin van de 20e eeuw. Daniel Plainview (Daniel Day Lewis) begint zijn carrière als armoedige zilverzoeker maar zodra hij naar olie gaat boren groeit hij uit tot een van de rijkste mannen van Californië.

Rauwe energie
Behalve dat de titels inwisselbaar zijn en beide films bewerkingen zijn van een roman, zijn het zielsverwanten in hun absolute overgave aan het verhaal. Ze weigeren zich te verliezen in bijzaken. Voor de Coens een zeldzaamheid met hun typisch overgecompliceerde plots. Plainview zoekt naar olie, Chigurh naar geld. Voor beide mannen is de rest irrelevant en gaat de weg daarheen over lijken. Toevallig werden de films in hetzelfde gebied in Texas opgenomen.
Chigurh en Plainview zijn samengebalde en onderdrukte energie. Bij Chigurh heeft dat iets komisch, donker komisch, waarmee je als kijker de spanning kunt afweren. Niet alleen door zijn suffe uiterlijk maar ook door de vaste pas waarmee hij door de film stapt. Als de camera bij de andere personages is, hóór je Chigurh bijna op de achtergrond inlopen.
Anderson geeft ons die verdediging niet: Plainviews rauwe energie dwingt zich een weg naar buiten. En verandert in een haat naar alles dat die energie niet heeft. Een haat voor zwakte. Soms lijkt het of Anderson de ultieme karakterfilm maakte. Alsof alles begon bij Daniel Day Lewis. Want Lewis is een orkaan, een aardbeving, dat wat uit de grond komt. Met zijn mimiek en intonatie lijkt het personage tijd en ruimte om zich heen te verbuigen. Hij is het die de olie uit de grond dwingt. Lewis is een spektakel. Toch ging het Anderson niet om het karakter maar om iets anders.
Radicaal verschillende films. Dat wordt meteen bij het begin duidelijk.
Bij de Coens vertelt Tommy Lee Jones — ook een prachtrol — een verhaal over een jongen die hij ooit naar de elektrische stoel stuurde en die met zoveel woorden toegaf dat hij ín en ín slecht was. Dat hij meteen weer zou moorden als hij vrij zou komen. Die woorden werpen een schaduw vooruit naar de rest van de film. Je ruikt het bloed al. Maar het is geen opvallend begin. Anderson gebruikt als 'establishing shots', waarmee een filmmaker in de eerste minuten het verhaal neerzet, een kuil in de grond, geen woorden, rotsgrond, iemand die we niet goed kunnen zien, schaduwen, een kleine explosie, hij valt, hij staat op en kruipt gewond de woestijn in. We weten nog steeds bijna niets. Die beelden werpen ook een schaduw vooruit, maar een schaduw in de zin dat we tweeëneenhalf uur later nog steeds weinig zullen weten.
no country for old men ontspint zich dan min of meer als een conventioneel verhaal maar doet dat op een virtuoze manier. Geen misverstanden. Roger Deakins, vaste cameraman van de Coens, brengt de woestijn en de overbodigheid van haar bewoners voortreffelijk in beeld. Net als recent bij the assassination of jesse james by the coward robert ford. Dat camerawerk doet misschien net iets meer recht aan de omgeving, al is het ook bij Anderson geen beginneling die de beelden maakt — Robert Elswit, de man achter de virtuoos georkestreerde 'tracking shots' die Andersons handelsmerk zijn geworden.
Maar Elswits camera is meedogenlozer. Eerlijker. Als we in het weidse landschap iets van actie moeten zien dan houdt de camera dat strak in beeld. Elswit zoomt niet plotseling in, want dat zou verhullend werken. Alle grootsheid, hardheid, kleinheid, modder, olie, bloed: alles blijft zichtbaar, helder, voelbaar, tastbaar.

Wraakengel
Dat is cruciaal. Dat heeft namelijk te maken met waar het Anderson om te doen was. Maar eerst nog even iets anders dat met meedogenloosheid en eerlijkheid te maken heeft. Het lijkt misschien niet zo maar no country for old men speelt zich af in een morele wereld. Llewelyn Moss steelt geld van de maffia — hoe zij eraan komen kunnen we raden maar dat valt niet binnen het bestek van dit verhaal — en uiteindelijk moet hij daarvoor boeten. De wraakengel komt en straft om recht te doen.
there will be blood is juist een amoreel verhaal. Plainview voert wel een lange strijd met Eli Sunday (Paul Dano), een religieuze voorganger van de 'Derde Openbaring', maar het is een misvatting te denken dat de film over de strijd tussen geld en religie gaat. Het is allemaal hetzelfde: geld en olie zijn Plainviews obsessie, Sunday wil geld om zijn openbaring te kunnen verspreiden en machtiger te worden. Wat Plainview met Sunday doet, en Sunday met Plainview — de straffen, de vernederingen die ze elkaar toebrengen —, daar zit geen gerechtigheid in. Want het gaat niet om gerechtigheid. Geld, olie en religie zijn hier een en hetzelfde. Het onderwerp van there will be blood is obsessie, de alles vermorzelende wil. En de gekte die daarbij komt kijken. Net als bij die andere geobsedeerde mythologische figuur Charles Foster Kane in citizen kane. En misschien net als bij Anderson zelf want je moet kunnen doordrukken om dit soort films te maken.
Hier lopen de films uit elkaar. Ook de Coens maakten een onvoorspelbare film, een van de beste films die ze ooit maakten, maar radicaal is hij niet. Andersons film wel.
there will be blood moet je bekijken zonder na te denken. Niks symboliek, niks Amerikaanse ziel. 'Plainview', heet de olieman, 'gewoon kijken'. Susan Sontag schreef een prachtig essay tegen het interpreteren van kunst die bedoeld is om de zintuigen te raken. De zintuigen en niets anders. Dat is wat Anderson volgens mij wilde maken, dat was zijn obsessie: een asymbolische en puur zintuiglijke film maken.
there will be blood zet niet het hoofd in beweging, zoals magnolia deed met zijn notie van de ongrijpbaarheid van het bestaan. En hard eight had misschien iets van het rauwe van there will be blood maar de plot vroeg om aandacht. Hier vraagt de plot niet om aandacht, er gebeurt niets anders dan Plainviews lange mars naar rijkdom en gekte, alles op zijn weg vertrappend. Het verhaal is geobsedeerd met die ene weg en daar heb je als filmmaker lef voor nodig. Hiermee vergeleken lijkt magnolia een etalage voor een man die zich nog moest bewijzen aan de buitenwereld. Met punch-drunk love had Anderson die behoefte al niet meer: hij durfde zich in te houden. Hij toonde zich ook zachtaardiger en optimistischer dan in zijn eerdere films. En hij concentreerde zich op één man. punch-drunk love was daarmee de laatste voorganger van there will be blood, een monument voor de zintuigen.

Ronald Rovers



top
NO COUNTRY FOR OLD MEN

Februari 2008 #296

Productie, regie en scenario
Joel & Ethan Coen
Camera
Roger Deakins
Montage
Roderick Jaynes (Coens)
Art direction
John P. Goldsmith
Muziek
Carter Burwell
Met
Tommy Lee Jones
Javier Bardem
Josh Brolin
Woody Harrelson

Kleur, 122 minuten

Distributie
UPI
Te zien
op het Filmfestival Rotterdam en vanaf 28 februari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


N

N — The Madness of Reason
N'OUBLIE PAS QUE TU VAS MOURIR
NA PUTU
NAAR DE KLOTE!
NACHMITTAG
NACHO LIBRE
NACHTRIT
NACHTVLINDER
NADIE CONOCE A NADIE
NADINE
NAISSANCE DES PIEUVRES
NAKED
THE NAKED CITY
NAKED GUN 33 1/3
NAKED IN NEW YORK
THE NAKED PREY
THE NAMESAKE
LA NANA
Nannerl, la soeur de Mozart
THE NANNY DIARIES
NANNY MCPHEE
NANNY MCPHEE AND THE BIG BANG
NAPOLEON
Napoléon
NAQOYQATSI
NARC
NATHALIE
National Gallery (Frederick Wiseman over)
NATIONAL SECURITY
NATIONAL TREASURE
NATIONAL TREASURE: BOOK OF SECRETS
THE NATIVITY STORY
NATURAL BORN KILLERS
Nature
DE NATUURLIJKE RUIMTE
The Navigator
THE NAVIGATORS
NE LE DIS À PERSONNE (TELL NO ONE)
Ne me quitte pas
NEAK SRE
Nebraska
NED KELLY
NEDS
Need for Speed
NEEDFUL THINGS
THE NEGOTIATOR
LA NEGRA ANGUSTIAS
Les neiges du Kilimandjaro
Neighbouring Sounds
NEKO-MIMI
NELL
NELLY ET MR. ARNAUD
Nelsons No. 5
NEMMENO IL DESTINO
Nena
NÉNETTE ET BONI
Neon Bull
The Neon Demon
NEROLIO (Aurelio Grimaldi over)
Neruda
Nerve
THE NET
The Net (Geumul)
THE NETHER-HORROR COLLECTION
NETTOYAGE À SEC
Never a Dull Moment
NEVER BEEN KISSED
NEVER LET ME GO
NEVER TALK TO STRANGERS
THE NEW DAUGHTER
THE NEW GUY
NEW IN TOWN
NEW JERSEY DRIVE
New Kids Nitro
NEW KIDS: TURBO!
NEW MOON: THE TWILIGHT SAGA
NEW POLICE STORY
NEW ROSE HOTEL
THE NEW SWISS FAMILY ROBINSON
THE NEW WORLD
New Year's Eve
NEW YORK MINUTE
NEW YORK, I LOVE YOU
NEW YORK, IMAGES FROM THE EDGE
The Newsroom
THE NEWTON BOYS
NEXT
THE NEXT BEST THING
Next Goal Wins
NEXT STOP WONDERLAND
THE NEXT THREE DAYS
Next to Her
The Nice Guys
Nick
NICK OF TIME
NID DE GUÊPES/THE NEST
NIET ZONDER JOU
DE NIETSNUT
DE NIEUWE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE
Nieuwe helden
DE NIEUWE MOEDER
Nieuwe tieten
De nieuwe wildernis
NIGHT AND THE CITY
NIGHT AT THE MUSEUM
NIGHT AT THE MUSEUM: BATTLE OF THE SMITHSONIAN
Night at the Museum: Secret Of The Tomb
A NIGHT AT THE ROXBURY
The Night Before
NIGHT FALLS ON MANHATTAN
NIGHT MAIL
Night Moves
Night of 1000 Hours
THE NIGHT OF THE HUNTER
NIGHT TRAIN (Previously Unreleased)
Night Train to Lisbon
NIGHT WATCH (NOCHNOI DOZOR)
THE NIGHT WE NEVER MET
A NIGHTMARE ON ELM STREET
NIGHTS IN RODANTHE
NIGHTWATCH
NIGHTWATCHING
Nijntje de film
Niko 2: Familiezaken
NIKO EN DE VLIEGENDE BRIGADE
NIL BY MOUTH
NIMA TEMBA SHERPA
Nina
LA NIÑA SANTA
NINA TAKES A LOVER
NINE
NINE MONTHS
NINE QUEENS (NUEVE REINAS)
NINJA ASSASSIN
Ninja Turtles
Ninja Turtles: Out of the Shadows
NINOTCHKA
THE NINTH GATE
NIRGENDWO IN AFRIKA
NIXON
NO
NO COUNTRY FOR OLD MEN
No Escape
NO ET MOI
NO GOOD DEED
NO MAN'S LAND
NO MORE HEROES-DVD BOX
NO ONE KNOWS ABOUT PERSIAN CATS
NO RESERVATIONS
NO STRINGS ATTACHED
NO TRAINS NO PLANES
NO WAY HOME
Noah
De Nobelprijswinnaar
NOBODY KNOWS
NOBODY'S FOOL
Noces (Stephan Streker over)
LA NOCHE DE LOS GIRASOLES
Una noche sin luna (Previously Unreleased)
Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)
Nocturnal Animals
NÓI ALBINÓI
Noi credevamo
Noma — My Perfect Storm
NOMAD
NÖMADAK TX
Nono, het zigzagkind
De noodkreet in de fles
NOORD-KOREA, EEN DAG UIT HET LEVEN
NOOSE
NORBIT
NORD
Nordvest (Slow Criticism)
NORDWAND
NORMAAL — IK KOM ALTIED WEER TERUG
NORMAL LIFE
NORMAN JEAN AND MARILYN
NORTH
NORTH BY NORTHWEST
NORTH COUNTRY
NORTHFORK
Northwest
NORWEGIAN WOOD
NOSFERATU
LA NOSTRA VITA
NOSTRADAMUS
I nostri ragazzi (Het Diner)
NOT ANOTHER TEEN MOVIE
NOT ONE LESS (YI GE DOU BU NENG SHAO)
NOTEBOEK
THE NOTEBOOK
De Notenkraak
NOTES ON A SCANDAL
NOTHING PERSONAL
NOTHING TO LOSE
Notre jour viendra
Notre paradis
LA NOTTE
NOTTING HILL
NOU, DAT WAS HET DAN?
Le nouveau
Une nouvelle amie
Nova Zembla
The November Man
NOW AND THEN
Now You See Me
Now You See Me 2
Now, Forager: A Film About Love & Fungi (Slow Criticism)
NOWHERE
NOWHERE BOY
NSU: German History X
NUAGES. LETTRES À MON FILS
NUE PROPRIÉTÉ
LES NUITS FAUVES
THE NUMBER 23
NUOVOMONDO
NURSE BETTY
THE NUTTY PROFESSOR
THE NUTTY PROFESSOR II: THE KLUMPS
Nymphomaniac
NYNKE