Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Zo word je een Amerikaanse legende

Lincoln

Verenigde Staten, 2012 | Steven Spielberg
Steven Spielbergs voor twaalf Oscars genomineerde Lincoln toont president Abraham Lincoln als een moreel standvastige, maar ook pragmatische politicus die de slavernij afschaft. De les? Politiek is een kwestie van wheelen en dealen.

Door Jos van der Burg

"Er is een fysiek verschil tussen het blanke en het zwarte ras, waarvan ik geloof dat het voor altijd verbiedt dat de twee rassen op voet van sociale en politieke gelijkheid zullen samenleven." De opvatting van de oprichter van de Ku Klux Klan? Eh, nee, woorden van Abraham Lincoln tijdens zijn (verloren) verkiezingscampagne voor het Congres in 1858. Een jaar eerder zei de politicus dat de gedachte dat blank en zwart zouden samenwonen "een natuurlijke walging in de geesten van bijna alle blanken (opriep)". Toen Lincoln in 1861 president werd en kort erna de Burgeroorlog uitbrak, merkte hij op dat niet de afschaffing van de slavernij, maar het redden van de Amerikaanse eenheidsstaat zijn ultieme doel was. "Als ik de Unie kan redden zonder één slaaf te bevrijden, zal ik dat doen, en als ik hem kan redden door alle slaven te bevrijden, zal ik dat doen." Vier jaar later zette hij zijn politieke toekomst op het spel door met tomeloze inzet te strijden voor afschaffing van de slavernij. Wil de echte Lincoln opstaan? Was president tot de conclusie gekomen dat afschaffing nodig was om de Amerikaanse eenheid te behouden? Voortschrijdend moreel inzicht? Zeker is dat Lincoln nooit een voorstander van slavernij was. Wat iets anders is dan een actieve bestrijder. Hij was geen abolitionist, maar vond lange tijd dat staten zelf moesten kunnen beslissen over slavernij. Ook flirtte hij een tijd met het racistische idee om slaven terug te sturen naar Afrika.

Burgeroorlog
In Spielbergs Lincoln, waarin Daniel Day-Lewis zo griezelig veel op Lincoln lijkt dat de president uit zijn graf lijkt opgestaan, is van Lincolns racistische opvattingen, die hij deelde met bijna alle blanke landgenoten, niets terug te vinden. Dat komt doordat de film geen biopic over zijn hele leven is, maar zich concentreert op de periode tussen januari en april 1865, de laatste drie maanden van Lincolns leven. De film spitst zich toe op de manier waarop Lincoln steun in het Congres verwerft voor zijn voorstel om de slavernij af te schaffen (het dertiende amendement op de grondwet). Op dat moment is er al vier jaar een bloedige burgeroorlog aan de gang tussen het Noorden en elf Zuidelijke staten. Om de chaos in het Zuiden te vergroten, had Lincoln twee jaar eerder met de Emancipatie Proclamatie alle slaven in het Zuiden tot vrije burgers verklaard. Hij hoopte dat de ruim drie miljoen slaven in opstand zouden komen, zodat het Zuiden economisch zou worden verzwakt. Dat zijn proclamatie niet overal de slavernij afschafte, maar alleen in het Zuiden, laat zien dat hij niet voortkwam uit morele principes, maar een strategische oorlogsmaatregel was. In de jaren erna radicaliseerde Lincoln en verbond hij afschaffing van de slavernij aan de oorlog: zonder afschaffing geen vrede. Dat de burgeroorlog daardoor mogelijk langer zou duren, was een prijs die Lincoln wilde betalen. Het is deze onverzettelijke Lincoln, die Spielbergs film portretteert.

Gratis advies
Dat Spielberg juist nu met een film over Lincoln komt, is niet toevallig. Zijn film gaat over leiderschap in roerige tijden. Lincoln oogt soms als een gratis advies aan Obama, die Spielberg in zijn verkiezingscampagne met een miljoen dollar steunde. Net als Obama stond Lincoln voor het probleem dat gelijk hebben en gelijk krijgen verschillende zaken zijn in de politiek. Net als nu stonden in 1865 in het Amerikaanse Congres Democraten en Republikeinen onverzoenlijk tegenover elkaar. De Democratische Partij, in die tijd de meest conservatieve van de twee, vond slavernij geen zaak van de federale regering, maar van de individuele staten. Iedere staat moest zelf over afschaffing kunnen beslissen. De Republikeinse Partij wilde de slavernij in de hele Unie afschaffen. Het resultaat was een patstelling, die door de voorstanders van afschaffing alleen doorbroken kon worden met een tweederde meerderheid in het Congres. Die meerderheid was nodig om een verbod op slavernij in de grondwet vast te leggen. Het leek een onmogelijke opgave, maar Spielberg laat zien hoe het Lincoln toch lukte: met een combinatie van idealisme, pragmatisme en machtspolitiek. Als sommige van zijn ministers de timing van het voorstel niet goed vinden, maken ze kennis met Lincoln-de-machtspoliticus: "Ik ben de president van de Verenigde Staten, begiftigd met een enorme macht — breng me de stemmen!" Daarna stuurt hij zijn politieke handlangers erop uit om twijfelende Congresleden te bewerken. Dat het gepaard ging met beloften over mooie banen bij de overheid, en misschien ook smeergeld, laat de film in het midden. Die praktijk was in die tijd overigens de gewone gang van zaken.

Politieke kakofonie
Wie van het politieke spel houdt, het wheelen en dealen achter de schermen, komt in Lincoln uitstekend aan zijn trekken. Wie op school heeft opgelet bij de geschiedenislessen is in het voordeel, want voorkennis kan geen kwaad bij de politiek-juridische haarkloverij in het Congres. Maar ook zonder die kennis krijgt de kijker een fascinerend inkijkje in de alledaagse politieke praktijk in 1865, die niet veel verschilt van die in onze tijd. Het gekonkel, de beloften, de compromissen en het machtsvertoon kun je ontluisterend vinden, maar Lincoln presenteert het als de essentie van politieke besluitvorming in een democratie. Wie geen politieke kakofonie wil, moet in een dictatuur gaan wonen. Lincoln laat zien dat de zestiende Amerikaanse president het politieke spel tot in de finesse beheerste. De film maakt geen heilige van hem en prikt door de heilige mythe heen. Een saaie conclusie voor wie van helden houdt, maar een geruststellende voor wie in democratie gelooft.


Films over Lincoln
Van heilige tot pragmaticus

Net als bij jong gestorven popsterren leidt de dood bij vermoorde politici tot heldenverering en mythevorming. Niet alleen John F. Kennedy, maar ook de in 1865 doodgeschoten Abraham Lincoln spreekt tot de verbeelding.

Wat mythische figuren onderscheidt van gewone stervelingen, is dat iedereen zijn opvattingen op hen kan projecteren. Dat kan ver gaan. In D.W. Griffiths Birth of a Nation (1915), een epos over de vorming van de Verenigde Staten, valt het woord slavernij niet en is Lincoln een vriend van het Zuiden. Nogal apart voor een president die een oorlog tegen het Zuiden begon en de slavernij afschafte. Ach, geschiedvervalsing is ook maar een woord, zal Griffith hebben gedacht. Vijftien jaar later maakte hij met Lincoln de eerste biopic over Lincoln in de filmgeschiedenis. Ook nu weer speelt slavernij nauwelijks een rol en voert de film Lincoln op als de man die Noord en Zuid met elkaar wil verzoenen.
Interessanter is de John Ford-klassieker Young Mr. Lincoln (1939). De film, waarin Henry Fonda met prothese-neus Lincoln speelt, doet het omgekeerde van Spielbergs Lincoln, want hij richt zich op Lincoln als twintiger. De film laat zich bekijken als de making of van een president. De kijker ziet een ambitieuze volksjongen met een intens goed karakter en een honger naar kennis. "Je las poëzie en Shakespeare en nu juridische boeken", zegt een jonge vrouw, Ann Rutherford, bewonderend tegen hem. Lincoln is op haar verliefd ("Ik hou van rood haar"), maar zij sterft jong. Dat weten we, omdat Lincoln een bosje bloemen op haar besneeuwde graf legt.
In de rest van de film zien we hoe het Lincoln vergaat als advocaat in het stadje Springfield. Hij is populair, want altijd goedgehumeurd en heeft altijd een kwinkslag paraat. Als doodgewone twintiger voelt hij zich niet te goed om met vrolijke barbezoekers mee te doen aan een wedstrijdje boomstam-splijten als er feest is in de stad. In de buurt van vrouwen is hij verlegen, maar dat staat het krijgen van een nieuwe vriendin, de societygirl Mary Ann Todd ("Ik heb hele goede dingen over u gehoord") niet in de weg.
Tot zover de frivole Lincoln, die moreel serieus wordt getest als twee seizoensarbeiders van moord worden beschuldigd. Lincoln kan een lynchpartij maar net voorkomen. Na een getuigenverklaring lijkt niets de mannen nog van ophanging te kunnen redden, maar Lincoln ziet als enige het zwarte gat in de getuigenverklaring. Volgens de getuige had hij de (nachtelijke) moord gezien, omdat het volle maan was, maar Lincoln heeft de almanak erbij gehaald. Wat blijkt? Het was die nacht geen volle maan! Inderdaad: het verdedigen van aangeklaagden hoeft niet altijd ingewikkeld te zijn. De film eindigt met Lincoln die een heuvel oploopt. Er breekt onweer los. Op de soundtrack klinkt het strijdlied van de republiek ("Glory, glory, Hallelujah, His truth is marching on.") Deze man is klaar voor het presidentschap.
Na de oorlog verdween de belangstelling van Hollywood voor Lincoln. De president moest het vanaf de jaren zestig doen met miniseries op tv. De verklaring ligt in de verandering van 'grote mannen-geschiedenis' naar 'gewone mannen-geschiedenis'. Illustratief was de roemruchte tv-serie Roots (1977), die de slavernij niet toont vanuit het perspectief van politieke leiders, maar vanuit meerdere generaties van één slavenfamilie. Door kritische historische studies bladderde Lincolns reputatie als grote slavenbevrijder ook nogal af. Was zijn optreden niet eerder halfhartig dan principieel geweest?
Met Lincoln redt Spielberg de president door een positieve draai aan de kritiek te geven: ja, Lincoln was halfhartig, maar daarmee bewees hij juist zijn politieke brille. Principes zijn mooi, maar soms moet een politicus een stap achteruit doen om er twee vooruit te kunnen zetten. Met die visie op de politiek als een praktijk van wheelen en dealen is Lincoln keurig op maat gesneden voor onze tijd. Hij kan weer een tijdje mee.

JvdB



top
Lincoln

Februari 2013 #351



Productie
Kathleen Kennedy
Steven Spielberg
Regie
Steven Spielberg
Scenario
Tony Kushner
Camera
Janusz Kaminski
Montage
Michael Kahn
Art direction
Rick Carter
Muziek
John Williams
Met
Daniel Day-Lewis
Sally Field
Tommy Lee Jones
David Strathairn

Kleur, 150 minuten

Distributie
Warner Bros
Te zien
vanaf 31 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
Leatherface
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
De LEGO Ninjago Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan (Andrei Zvjagintsev)
Leviathan (Lucien Castaing-Taylor, Verena Paravel)
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
Liefde is aardappelen
LIES
Life (Anton Corbijn)
Life (Daniel Espinosa)
LIFE (Ted Demme)
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
Lily Lane (Previously Unreleased)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
Logan Lucky
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT (John Badham)
THE LOOKOUT (Scott Frank)
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise en hiver
Louise Wimmer
LOURDES
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (Judd Apatow, Paul Rust, Lesley Arfin)
Love (William Eubank)
Love 3D (Gaspar Noé)
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
Love is Thicker Than Water
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
Loveless
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
Loving Vincent
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)