Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
Assepoester Rita Eén groot misverstand

LOVELY RITA

Oostenrijk, 2001 | Jessica Hausner
De Oostenrijkse regisseuse Jessica Hausner houdt van vraagtekens. In Lovely Rita volgt ze een ondoorgrondelijke tiener die niet thuis lijkt in het leven. "Het lijkt wel of de bodysnatchers de planeet al hebben overgenomen."

Jessica Hausner (foto: André Bakker)

Het is meteen al duidelijk; er is iets mis met het meisje dat met haar eten speelt. Maar wát, dat blijft ook na afloop van de film Lovely Rita nog de vraag. Zelfs de geestelijk moeder van de zeventienjarige Rita, de Oostenrijkse regisseuse Jessica Hausner (1972), zegt niet te weten wat er achter het uitdrukkingsloze gezicht van de puber schuilgaat. Hoe je ook vraagt, Hausner vertikt het om zelfs maar haar indruk van Rita's innerlijke wereld prijs te geven. "Ik denk niet dat ik haar beter ken dan het publiek. We zien alleen haar buitenkant. Daar gaat het juist om, dat je niet bij iemand naar binnen kunt kijken."
Het eenzame individu dat zich niet door anderen laat begrijpen speelt een rol in alle films van Hausner. De in Wenen geboren dochter van de surrealistische schilder Rudolf Hausner won tijdens haar opleiding aan de Weense Filmacademie al prijzen op verschillende festivals met haar eerste film Flora (1996, 25 minuten). Flora is net als Rita zeventien jaar en op zoek naar troost. De jongemannen die haar gebrek aan liefde willen compenseren, begrijpt ze niet. In haar afstudeerfilm Inter-view (1999, 48 minuten) volgt Hausner een jongeman die mensen op straat vraagt wat zij van het leven verwachten. Zelf heeft hij daar geen antwoord op. De film werd in Cannes beloond met een speciale juryprijs. Twee jaar later was Hausner terug in Cannes met haar eerste lange speelfilm Lovely Rita, genoemd naar het nummer van de Beatles uit 1967. Op het Filmfestival Rotterdam, waar Hausner zich onlangs liet interviewen, kon het Nederlandse publiek voor het eerst Lovely Rita zien.

Slaafje
Lovely Rita volgt een meisje dat niet thuis lijkt in het leven. Een spookmeisje eigenlijk, waarvan de buitenkant vooral een eenzame indruk maakt. Ze loopt een beetje gekromd en heeft geen vriendinnen. Haar familie behandelt haar als een lastig slaafje. Rita helpt thuis bedienen tijdens een etentje met vrienden van haar ouders, en moet op het kind van haar zus passen. Zelfs in een toneelstuk op school krijgt ze de rol van bediende. Als ze spijbelt sluiten haar ouders haar op in haar kamer. Maar als Rita haar ouders écht tot wanhoop wil drijven, moet ze vergeten het deksel van de wc-pot naar beneden te doen. Intiem contact met andere mensen — een buschauffeur en een buurjongetje — loopt steeds op een teleurstelling uit. Rita's leven is in en in grijs. Tot ze aan het slot van de film plotseling een rigoureuze daad stelt. Om het publiek daarna in het laatste shot recht aan te kijken, alsof ze om een reactie vraagt.
Hausner: "Elk incident op zich is niet sterk genoeg om Rita's daad te veroorzaken, maar opgeteld leveren ze een deel van de verklaring. Het andere deel is toeval, een ongeluk, als je het tenminste als een constructie wilt zien. Met dit extreme eind wilde ik zeggen dat er iets meer is, iets wat je nog niet hebt gezien. Ik denk dat er onder de oppervlakte van het dagelijks leven heel wat broeit."
Wat dat 'iets meer' in Rita's geval is, laat Hausner aan de kijker over. Wel probeert ze iets te zeggen over de maatschappij waar Rita een product van is. Die samenleving is niet zozeer Oostenrijks als wel Westers. "Het is duidelijk dat er iets mis is. Onze maatschappij kampt met grote emotionele tekorten. Misschien gaat het over de landen die behoorlijk welvarend zijn, waar de middenklasse de sterkste bevolkingsgroep vormt, en het leven vooral bestaat uit ritueel werken, eten en slapen. Het lijkt wel of de 'bodysnatchers' de planeet al hebben overgenomen. De mensen weten weinig over zichzelf en stellen geen vragen. Ze proberen te vergeten wat belangrijk is. Zelfs het feit dat iedereen ooit sterft wordt verstopt, omdat het moeilijk is om het een plaats te geven. Je moet leren leven met het feit dat je deel bent van een natuur die niet rechtvaardig is, dat er onrechtvaardigheid bestaat en dat toevallige gebeurtenissen je leven beïnvloeden. En dat doet pijn."
Lovely Rita is gebaseerd op een waargebeurd verhaal dat Hausner in de archieven van een gerechtshof vond. Daarna zocht ze op middelbare scholen naar haar Rita. Die vond ze in Barbara Osika. Hausner: "De vraag was niet zozeer hoe Barbara zou acteren. Het was vooral de manier waarop ze zich van nature voelde. Die gekromde houding is bijvoorbeeld van haarzelf."
De optelsom van het controleerbare en het toeval heeft niet alleen betrekking op de inhoud van Lovely Rita. Het loopt ook als een rode draad door Hausners werkwijze. De niet-professionele acteurs waarmee ze werkt krijgen pas op de set te horen wat er van ze wordt verwacht. "Voor de opname las ik de scene één keer voor aan de acteurs. Als we begonnen te draaien, bleven er flarden van de tekst hangen. Zo ontwikkelde zich dan een scène waarin ze hun eigen uitdrukkingen en gedrag konden inbrengen." Het kostte aardig wat takes, maar Hausner gaf zo het toeval een kans. "Een van die spontane dingetjes kwam van de moeder, die constant kleine details aan de scènes toevoegde. Bijvoorbeeld als ze de verjaardagstaart op tafel zet, zegt ze 'bitte sehr', alsof ze een bediende is in een restaurant. Dat vond ik prachtig."

Koningskinderen
Hausner kreeg les van Michael Haneke (La pianiste) en is bekend met de wrang-humoristische films van Ulrich Seidl (Hundstage), maar of haar werk een band heeft met dat van andere Oostenrijkse filmmakers, zegt ze niet te kunnen beoordelen. Van anderen heeft ze wel gehoord dat er overeenkomsten zijn. "Ik kan alleen zeggen dat het waarschijnlijk iets met de Oostenrijkse mentaliteit te maken heeft. Die is heel direct en biedt een harde kijk op dingen. Of ze moeten de zwarte humor bedoelen." Dat die hardvochtigheid iets met het formele karakter van haar land te maken heeft, gelooft ze niet. "Ik denk dat elk land iets formeels heeft. Dat is hoe een maatschappij werkt. Mensen passen zich aan regels aan, anders kunnen ze niet samenleven. Maar misschien is er een punt bereikt waarop de regels een doel op zich zijn geworden en de mensen dienaren van die regels zijn, in plaats van andersom."
Hausners fascinatie met 'de buitenkant' komt ook terug in haar volgende project, met de werktitel Es waren zwei Königskinder. "Ken je het liedje?" vraagt Hausner. Zonder het antwoord af te wachten zingt ze de Middeleeuwse ballade voor. "Het waren twee koningskind'ren, zij hadden malkander zo lief. Zij konden bijeen niet komen, het water was veel te diep." Om te vervolgen; "Het wordt geen liefdesverhaal, maar een 'möchte gern-liefdesverhaal'. Over twee jonge mensen die verliefd willen zijn op elkaar, maar eigenlijk niet verliefd zijn." Het gaat ook weer over twee mensen die elkaar niet begrijpen, geeft ze toe. "Ik kwam op het idee tijdens een casting voor een andere film, waar allemaal twintigers voorbijkwamen. Het viel me op hoeveel mensen 'marketing and sales' studeerden. Dit zegt veel over wat men tegenwoordig belangrijk vindt." Hausner grijpt naar de fles mineraalwater op tafel en houdt die omhoog. "Het gaat niet meer om wat er in de fles zit, maar om hoe de fles eruitziet."
Bij de volgende vraag — over de relatie van de kleurcontrasten tot de inhoud van de film — hapert Hausner opeens in haar verhaal. "Ik probeer heel hard een reden te verzinnen." Ze wrijft over haar hoofd en slaakt een diepe zucht. "Ik haat woorden. Nee, het maakt niet uit of we in het Engels of Duits met elkaar praten. Het komt omdat woorden een ander soort denken vereisen. Als ik dingen moet verwoorden, moet ik dingen logisch maken. En ik moet redenen geven. Ik vind dat kunstmatig. Ik hou wel van converseren maar het is ook altijd frustrerend, want ik heb altijd het gevoel dat het één groot misverstand is."
Het gebrek aan controle, het gebrek aan begrip en de eenzaamheid van het individu komen opnieuw om de hoek kijken. Wie de balans opmaakt van Rita's zoektocht naar het deel van haar leven dat ze kan controleren, komt tot een trieste conclusie. Rita controleert alleen de lijsten van de schilderijen die ze steeds recht probeert te hangen. Hausner verstopt zich vaak achter een stoïcijnse glimlach of produceert een geheimzinnig 'hm' om maar niet te veel te hoeven zeggen. Want Hausner wil geen logische verbanden geven, Hausner is een vragensteller. Heeft ze al antwoorden gekregen van haar publiek?
"Lovely Rita heeft twee soorten reacties uitgelokt. Sommigen zeggen dat het leven van Rita een heel normaal, gewoon leven is en dat ze niet kunnen begrijpen waarom de film zo desastreus eindigt. Anderen vinden juist dat het zo'n vreselijk leven is, dat het er dik in zit dat Rita op een dag iets extreems doet. Die verschillende reacties zijn gebaseerd op de verschillende ervaringen die mensen hebben. Maar wat me het meest bevalt, is dat het slot één groot vraagteken is. Omdat de gebeurtenis niet volledig is gemotiveerd. Dat boeit me omdat mensen daar zenuwachtig van worden. Ik wil een verhaal vertellen dat de kijkers onzeker maakt. En zij? Zij willen het kunnen beredeneren."

Karin Wolfs



top
LOVELY RITA

Mei 2002 #233

Productie
Antonin Svoboda
Philippe Bober
Heinz Stussak
Regie en scenario
Jessica Hausner
Camera
Martin Gschlacht
Montage
Karin Martusch
Art direction
Katharina Wöppermann
Geluid
Thomas Schmidt-Gentner
Met
Barbara Osika
Christoph Bauer
Peter Fiala
Wolfgang Kostal
Karina Brandmayer

Kleur, 80 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 25 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)