Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Don Askarian en David Safarian: De loden ballast van de Armeense tragedie

THE LOST PARADISE

Armenië, 1992 | David Safarian
Het heeft lang geduurd, maar van de drie Armeense films die dit jaar op het filmfestival in Rotterdam te zien waren, gaan er deze maand twee in première: Avetik van Don Askarian en The lost paradise van David Safarian. Twee zeer uiteenlopende films van twee al even verschillende filmmakers. Don Askarian (44) leeft al vijftien jaar als Armeense balling in Berlijn, David Safarian (40) staat met beide benen in de alledaagse Armeense werkelijkheid. Jos van der Burg sprak met beide regisseurs in Rotterdam.

Don Askarian is een man met uitgesproken opinies. Het Nederlandse publiek merkte dat voor het eerst in 1988 toen hij het International Documentary Festival Amsterdam bezocht. Het was het jaar waarin de westerse opgetogenheid over de glasnost politiek van Gorbatsjov tot een hoogtepunt kwam. Zo niet bij Askarian. In een filmforum stelde hij zich frontaal op tegenover zijn Russische collega's, die het waagden een goed woordje te doen voor de partijleider. "Zij zullen over tien jaar zeggen dat ze het slachtoffer van een propagandacampagne zijn geweest." In de lange monoloog die volgde hekelde hij de politieke blindheid van de westerse publieke opinie en de morele slapheid van filmmakers in de Sovjet-Unie. "Iedere filmmaker die in een totalitair land werkt, verliest zijn zelfrespect. Met zogenaamde dissidente films maakt het communistische regime goede sier in het westen." Harde woorden van een onverzoenlijke dissident of de nuchtere visie van een intelligent kunstenaar?

Vernietigingsmachine
De Armeense Geschiedenis, met hoofdletters geschreven, is de motivatie achter de woede en filmische creativiteit van Askarian. Zijn leven heeft hij in dienst gesteld van de strijd tegen de vergetelheid van de Armeense tragedies, met als grootste catastrofe de Turkse poging in 1915 om het Armeense volk, dat de tijd rijp achtte voor een opstand tegen het vermolmde Ottomaanse Rijk, uit te roeien. De Turkse vernietigingsmachine stokte toen er naar schatting anderhalf miljoen volwassenen en kinderen — meer dan de helft van de in Turkije levende Armeniërs — waren omgebracht. Nog steeds wachten de Armeniërs op een excuus van Turkije, dat de omvang van de slachting ontkent en volhoudt slechts een rebellie tegen het wettige gezag te hebben neergeslagen.
Kent Don Askarian deze eerste twintigste eeuwse poging tot genocide uit overleveringen, de tweede Armeense tragedie kent hij uit eigen ervaring: de 'communistische bezetting' van Armenië. De Sovjet-Unie was volgens Askarian een koloniaal bestel, waarin Rusland de andere republieken als wingewesten uitbuitte. 'Russificatie', het opdringen van de Russische cultuur, moest deze exploitatie vergemakkelijken. Askarian: "De Russen probeerden de Armeniërs hun geschiedenis te ontnemen. Zij begrepen dat een volk dat zonder geschiedenis geen identiteit heeft, zonder collectieve herinnering kan een volk niet voortbestaan." In Armenië slaagden ze volgens Askarian daar overigens niet in. "De Armeniërs hebben hun geschiedenis levend gehouden door een rijke samizdat-pers en een levendige mondelinge traditie. Wij zijn een oud cultuurvolk dat als enige onder het bewind van Moskou haar identiteit enigszins behouden heeft."

Paradoxaal genoeg heeft Askarian zijn opleiding aan 'Moskou' te danken. Na de het doorlopen van de middelbare school in Armenië studeerde hij (kunst)geschiedenis in Moskou. Zijn weigering om in militaire dienst te gaan ("Ik wilde niet dienen in een leger dat democratische vrijheden niet verdedigt, maar juist onderdrukt.") zorgde voor een ommekeer in zijn leven. Nadat hij de twee jaar gevangenisstraf die zijn weigering hem opleverde, had uitgezeten, emigreerde hij naar het westen, waar hij zich in Berlijn vestigde. Als onbekend immigrant werkte hij zich daar uit de vergetelheid met een televisiebewerking van het Tsjechow-verhaal 'De beer'. In 1988 debuteerde hij in de bioscoop met Komitas, waarin hij zijn obsessie met de Armeense geschiedenis in lange, verstilde beelden tot uitdrukking bracht.

Cinematograficus
Avetik borduurt voort op deze thematiek, maar voegt er een biografisch element aan toe. De film vertelt het verhaal van een Armeense filmer in ballingschap in Berlijn, die de Armeense Geschiedenis als een loden ballast met zich meesleept. Natuurlijk is dit personage gemodelleerd naar Askarian, die zegt zich even ontheemd te voelen als zijn personage. "Dat ik in Berlijn werk, is toeval. Ik kan overal werken, evengoed op de Noordpool als in Griekenland. Mijn nationaliteit is cinematograficus." Zware woorden, maar Askarian neemt ze gemakkelijk in de mond. Als een kruisridder bestrijdt hij te vuur en te zwaard de commercialisering van de cinema. De Hollywoodbonzen wenst hij strengere straffen toe dan drugsdealers omdat zij met hun films kinderen veranderen in 'verslaafde monsters'.
Deze verbeten strijd voor de film als kunstvorm zien sommigen als een pose, een indruk die versterkt wordt door zijn films, die opgebouwd zijn uit esthetische en zwaar symbolische beeldcomposities, die bewuste mystificaties lijken te zijn, handig gecamoufleerde oppervlakkigheid. Anderen houden hem voor een authentieke verbeelder van de Armeense cultuur. Askarian: "Alles is uniek, dus ook mijn films. Wat ik wil maken is kunst, geen commerciële troep. Of ik een Armeense of een Europese film gemaakt heb? Ik weet het niet. Het is een Don Askarian film. Wat dat is, mag u zelf uitmaken."

Als ik opmerk dat de Armeense cultuur zoals Avetik die toont, een lijdende cultuur in verval is, waarin het ontbreekt aan alledaagse vitaliteit, schieten zijn ogen vol vuur. "Natuurlijk toon ik verval, want dat is de historische ervaring van Armeniërs. Onze cultuur is eeuwenlang onderdrukt. Dat heeft ons vermogen om te herinneren gescherpt. De herinnering aan het verleden is vaak reëler dan de werkelijkheid. Ik zie het als mijn taak deze herinnering levend te houden, de Armeense genocide mag niet vergeten worden. Als u dat niet ziet in mijn film, komt dat omdat u cinematografisch niet diep genoeg graaft."
Een terugkeer naar Armenië ziet Askarian er voorlopig niet van komen. Met grote stelligheid betoogt hij dat de situatie in essentie niet anders is dan vroeger. "De politieke terminologie is veranderd. Men praat nu niet meer over marxisme en communisme, maar over democratie en nationalisme. Maar de machtsstruktuur is daarbij in tact gebleven. De economische macht is in handen van de vroegere communisten. Zo gaat het altijd met Armeniërs, zij zijn altijd politiek slachtoffer."

Geldjagers
In The lost paradise van David Safarian komt het Armeense verleden ook aan bod. Toch bestaat er tussen zijn film en die van Askarian een groot verschil. Safarian richt zijn aandacht niet alleen op de tragische momenten in de Armeense geschiedenis, maar ook op het heden. In The lost paradise proberen projectontwikkelaars de bewoners van een klein bergdorpje te verleiden hun dorp te verlaten in ruil voor woningen in een stadje in de vallei. ("Wat zijn dat voor stenen?" "Dat zijn hun huizen." "Hier zou ik nog geen dag kunnen leven.") Hun pogingen stuiten op wantrouwen en vastberadenheid van de bewoners, een onwil die is gebaseerd op de herinnering van de oudste bewoners aan 1915, toen zij op de vlucht voor Turken de bergen invluchtten. Safarian: "Zij willen in de bergen blijven omdat ze daar zelfstandig zijn. Als je in een vallei leeft, kun je gemakkelijker overheerst worden. Tijdens de massaslachting onder de Turken werden de mensen in de valleien allemaal vermoord, in de bergen had je een kans het te overleven omdat je je kon verschuilen."
In tegenstelling tot Askarian ziet Safarian de Armeniërs niet als uitsluitend slachtoffers. "Ik wilde een film maken waarin de vijand niet buiten maar binnen Armenië gezocht moet worden. Wij hebben de gewoonte om onze vijanden Turken te noemen. Nou, noem deze binnenlandse vijanden dan ook maar Turken. Ik bedoel de kille Armeense moneymakers. De Oekraïnse vrouw in de film staat dichter bij de dorpelingen dan deze Armeense geldjagers, die zich niet eens kunnen voorstellen dat de dorpelingen gehecht zijn aan hun tradities en dorp. Zij creëren gewoon een nieuwe ramp in de zielen van deze mensen."
Het zijn deze koele, berekende mannen die hij verantwoordelijk acht voor de oorlog tegen Azerbaidzjan, die zich al een paar jaar voortsleept. "De politici die het hardste schreeuwen, krijgen de menigte achter zich aan. Het is een stupid war, die moeilijk te beëindigen valt, omdat escalatie zo gemakkelijk is. Dit is een oorlog van politici, die de oprechte Armeense gevoelens van de bevolking manipuleren." Door de oorlogsomstandigheden in Armenië is zijn film daar nog niet te zien geweest. "In Nederland kun je je niet voorstellen wat er aan de hand is in Armenië. Jerevan was een mooie, vrolijke stad. Probeer je Amsterdam eens zonder electriciteit en gas voor te stellen. In zo'n situatie zijn mensen niet geïnteresseerd in cinema. Gisteren konden we zien dat het ene systeem — communisme — slecht is, nu zien we dat het andere ook niet al te lieflijk is."

Bidden
Over zijn film is Safarian tevreden. "Ik ben gelukkig met de documentaire sfeer die hij ademt, al hoop ik wel dat iedereen begrijpt, dat niet alle Armeniërs in arme dorpjes leven. Armenië kent ook rijke steden en dorpen." Opvallend is het gebruik van licht in de film, dat overvloedig aanwezig is. Safarian: "Licht betekent veel voor mij. Het herinnert mij aan mijn jeugd, aan een een sprookjesachtig gevoel. Maar het verwijst ook nog naar iets anders. Als je met mensen spreekt die in 1915 uit Turkije gevlucht zijn, dan spreken zij altijd over het verschil in licht tussen Armenië en Turkije. Het heeft te maken met hun psychologische conditie. Je kunt het licht niet voelen als er onderdrukking is. Daarom wilde ik mijn film oorspronkelijk Heavy light noemen."
"Opstaan, luidt de klokken, het is tijd om te bidden", zegt een oude monnik staande voor een oud kapelletje tegen een al even oude gelovige naast hem. "Goed heilige vader", antwoord deze, "maar er zijn geen gelovigen meer."

Jos van der Burg



top
THE LOST PARADISE

Oktober 1993 #138

Produktie
Studio Armenfilm
Regie
David Safarian
Scenario
David Safarian
Rolan Sjaroian
Grigor Danielian
Camera
Ashot Mkrtsjian
Muziek
Sephan Lousikian
Met
Jana Drus
Karen Dsjanibekian
Gevork Tovmassian
Hrant Mnatsakanian

Kleur, 72 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 30 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
De LEGO Ninjago Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan (Andrei Zvjagintsev)
Leviathan (Lucien Castaing-Taylor, Verena Paravel)
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
Liefde is aardappelen
LIES
Life (Anton Corbijn)
Life (Daniel Espinosa)
LIFE (Ted Demme)
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
Lily Lane (Previously Unreleased)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
Logan Lucky
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT (John Badham)
THE LOOKOUT (Scott Frank)
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise en hiver
Louise Wimmer
LOURDES
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (Judd Apatow, Paul Rust, Lesley Arfin)
Love (William Eubank)
Love 3D (Gaspar Noé)
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
Love is Thicker Than Water
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
Loveless
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)