Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
Lost highway: Patricia Arquette als gangsterliefje Een gesloten wereld zonder vluchtwegen

LOST HIGHWAY

Verenigde Staten, 1996 | David Lynch
Simon Field had het niet beter kunnen treffen toen hij de kans kreeg om de nieuwste film van David Lynch als verrassingsfilm tijdens het Filmfestival Rotterdam te vertonen. Er werd reikhalzend uitgekeken naar Lost highway, en Lynch is altijd goed voor verhitte discussies en uitgesproken meningen. Pretentieuze kitsch of niet, reizen met David Lynch is altijd een bijzondere belevenis. Zelfs als de bestemming geen echte verrassing meer is.

De controverse rond Lost highway is er eigenlijk een rond David Lynch zelf. Al bij het verschijnen van Blue velvet in 1986 waren de meningen uitgesproken positief of negatief, maar altijd met een emotionele betrokkenheid die een film maar eens in de zoveel jaar weet op te roepen. Lynch werd nihilisme verweten: hij maakte gebruik van een postmodernistische, quasi-intellectuele mix van allerlei stijlen om innerlijke leegte en een gebrek aan emoties te verhullen. Cynisch, ironisch en pretentieus. Filmische bravourestukjes zouden alleen worden uitgehaald omwille van zichzelf en geen ander doel dienen dan de kijker te overdonderen. Aan de andere kant van de scheidslijn stonden vurige bewonderaars die de exuberante beeldtaal en de verwijzingen naar allerlei genres verdedigden als een briljant middel om de gepolijste schijnwereld van de Amerikaanse droom te ontmaskeren. En bovendien, en dat is misschien wel het belangrijkste verschil, konden zij er de humor van inzien. Zoals Gertjan Zuilhof in de Groene Amsterdammer terecht opmerkte, de citaten van Lynch dienen niet om het publiek te imponeren, maar om te amuseren.

Bizar universum
En nu is er dus Lost highway, een film die de tegenstanders van Lynch in eerste instantie van voldoende materiaal voorziet om hun gelijk te halen. Lost highway is vooral vorm, een formidabele stijloefening van iemand die het medium beheerst als geen ander. Maar in dienst waarvan? Lost highway is een film die alleen naar zichzelf verwijst. Een gesloten wereld zonder vluchtwegen.
Binnen het wrede en bizarre universum dat Lynch in eerdere films en ook in de televisie-serie 'Twin Peaks' schetste bestaan die vluchtwegen wel. De beroemde openingsscène van Blue velvet toont al direct welke: het goede leven in een gemiddeld Amerikaans slaapstadje. De zonnige rozen voor het pas geschilderde tuinhekje, de staalblauwe hemel, een huisvader die zijn gazon besproeit en een vriendelijk wuivende brandweerman. Frisse, heldere kleuren. Jeffrey maakt kennis met een criminele en verziekte wereld en ondekt zijn eigen duistere verlangens, maar Lynch plaatst deze tegenover het geruststellende leven aan de oppervlakte.
In Wild at heart uit 1990 bestaat die quasi-onschuldige wereld al niet meer, of het moest de 'pure' liefde van Lula en Sailor zijn. Alle personages hebben hun onschuld al lang geleden verloren. Het laagje vernis ontbreekt, net als de schizofrenie van de samenleving. Hier is het vooral de humor die een uitweg biedt, de ironie en overdrijving die afstand schept. In deze films zijn het bovendien de vermenging van stijlen en verwijzingen naar andere genres die de kijker verhinderen zich helemaal te laten meevoeren in de wereld die Lynch voorschotelt. Niet dat dat een tekortkoming is, integendeel. Als je de kans krijgt om even naar adem te happen realiseer je je des te meer hoe benauwd de wereld onder dat spiegelende oppervlak is.

Nachtmerrie
Het laten bestaan van uitvalswegen is echter niet de inzet van Lost highway. Deze film kent geen andere werkelijkheid die bevrijdt of afstand schept, al is het maar voor even. Nog altijd maakt Lynch kwistig gebruik van allerlei clichés, maar zijn bronnen zijn minder divers. Hij put voornamelijk uit de thematiek en beeldtaal van de film noir. Ook dat maakt van Lost highway een meer gesloten geheel, net als het ontbreken van de meesterlijke humor die zijn vroegere werk kenmerkt.
Meer dan welke film van Lynch ook draagt Lost highway het karakter van een reis door het onderbewuste, van een droom. Of liever: een nachtmerrie, en zo moet hij ook beleefd worden. Het herkenbare is vertekend, geïntensiveerd. Zintuiglijke waarnemingen bestaan los van elkaar. Elke poging om logische verbanden te leggen tussen gebeurtenissen blijkt op niets uit te lopen. Net als in een droom kunnen personages van identiteit veranderen, of zijn het combinaties van verschillende personen. Het tijdsverloop is onlogisch en maakt het onmogelijk een sluitend verhaal te reconstrueren.
Verbanden leggen met iets buiten die droom is gedoemd te mislukken. Hoogstens suggereert het iets over de werkelijke wereld als voedingsbodem van deze macabere angstdroom. Hoogstens laat Lost highway zien dat op sommige momenten de meest angstaanjagende droom zich niet noemenswaardig onderscheidt van de wereld die we kennen.

Psychische aandoeningen
Twee min of meer gescheiden verhaallijnen worden op een raadselachtige manier met elkaar in verband gebracht. Jazzmuzikant Fred Madison verdenkt zijn vrouw Renee ervan een verhouding te hebben. Hij spreekt zijn vermoedens niet uit maar er hangt achterdocht in hun appartement. Wat weet hij eigenlijk van haar? En hoe goed kent hij zichzelf? Op een dag is Renee dood en wordt Fred beschuldigd van moord, ook al kan hij zich er niets van herinneren. Met een verbazingwekkende gedurfdheid transformeert Lynch het in zijn cel op executie wachtende personage Fred tot een jonge automonteur. Er is geen enkele aanwijzing dat deze Pete iets met de moord op Renee te maken heeft en hij wordt vrijgelaten. Pete valt voor Alice, het vriendinnetje van een keiharde gangsterbaas en laat zich meevoeren in een wereld van bedrog, seks en geweld.
De identiteit van Fred/Pete blijft een raadsel, evenals die van Renee/Alice, beiden gespeeld door dezelfde actrice. Er zijn aanwijzingen dat het om dezelfde personen gaat. Pete heeft op een nacht iets vreselijks gedaan, maar niemand wil erover praten en Pete kan zich er niets van herinneren. Net als Fred heeft hij last van black outs. Een geheimzinnige, Mephisto-achtige figuur kruist het pad van zowel Fred als Pete. Het is onmogelijk te zeggen in welke volgorde de dingen zich afspelen: wie al dood was leeft weer, of nog. Het einde van de film lijkt het begin te zijn. Dubbellevens, psychische aandoeningen, er zijn genoeg interpretaties mogelijk, maar te verklaren is er niets. Er gebeuren dingen die niet kunnen, niet in een wereld anders dan onze innerlijke wereld.

Verleidingsstrategie
De plot in de films van David Lynch was al nooit het belangrijkste. In Blue velvet wordt het mysterie van het afgesneden oor wel opgelost, maar uiteindelijk is het toch bijzaak. Het zelfde geldt voor Wild at heart; de mysterieuze dood van Lula's vader heeft alles te maken met de jacht die haar moeder maakt op Sailor, maar het is slechts een aanleiding voor een reeks bizarre voorvallen en ontmoetingen.
Lost highway gaat nog een stap verder, het is in feite een anti-verhaal. Er zit weinig anders op dan gewoon te accepteren dat er achter de beelden van Lost highway geen diepere betekenis schuilgaat, dat de wereld die ons getoond wordt aan niets anders te relateren is, dat er zelfs niet eens een verhaal wordt verteld, dat ons alleen verhaalelementen worden toegeworpen waar we zelf maar iets van moeten maken. Lost highway is in de eerste plaats vorm, en niet veel meer dan dat. En de vraag is dan natuurlijk of daar iets op tegen is. In dit geval niet. Het eerste doel van cinema is niet het vertellen van een verhaal maar het oproepen van een bepaalde emotie. Het verhaal is daartoe vaak niet meer dan een middel.
Dat is bij Lost highway in feite niet anders. Alleen is het hier slechts een van de vele middelen. Film heet de kunst van het verleiden te zijn, en dat doet Lynch als geen ander. In de eerste plaats door het creëren van een sfeer. Hij zet alle middelen in die hij tot zijn beschikking heeft: beeld, geluid, montage, belichting, cameravoering, en ook het 'verhaal'. Natuurlijk maakt ook dat laatste deel uit van zijn verleidingsstrategie; ook de geheimzinnige en verwarrende gebeurtenissen moeten de kijker meenemen op deze duistere reis. Want dat is waar het Lynch om te doen is, de toeschouwer deelgenoot maken van deze nachtmerrie als was het zijn eigen nachtmerrie.

Stijlbreuk
De vervreemdende, surrealistische sfeer van Blue velvet werd onder meer bereikt door stijlen te laten botsen en te vermengen tot een licht absurdistisch geheel. Door bijvoorbeeld een van de handlangers van Frank tijdens een ijselijk spannende scène het melancholieke 'In dreams' tussen de schuifdeuren te laten aanheffen. Lost highway gaat anders te werk, maar de vervreemding is er niet minder om. Het appartement van Renee en Fred maakt met zijn betonnen muren met kleine raampjes een gesloten indruk, maar het dak is grotendeels van glas. Via dat dak worden ook de video opnamen gemaakt die hen worden toegestuurd. Door geregeld een hoog camerastandpunt te kiezen is de sfeer bedreigend, alsof de personages steeds worden gadegeslagen. Ze zijn niet alleen in hun huis.
Het interieur bestaat voornamelijk uit vlakken, lijnen en kleuren, ruimtes lopen dood in duisternis, blinde muren bieden geen enkel uitzicht. De camera dwaalt als een indringer door het huis. Natuurlijke geluiden hebben plaats gemaakt voor een voortdurende, bijna onmerkbare dreigende geluidslaag. Heel vaag zijn er op de achtergrond kinderstemmen te horen, maar die benadrukken alleen maar de stilte in het appartement. Kleuren zijn kunstmatig, vormen gestileerd. Scherp wordt er gesneden naar andere uithoeken van het bewustzijn. Het zwart tussen de beelden doet scènes tot flarden verwaaien. De middelen die Lynch gebruikt zijn niet nieuw, worden als vanouds zwaar aangezet, maar de specifieke combinatie ervan creëert toch een hele eigen en fascinerende wereld.
De radicale breuk die Lynch forceert door de hoofdpersoon tot een andere gedaante te transformeren is niet zozeer gedurfd omdat het de behoefte aan narratieve logica frustreert, maar omdat het de betovering zou kunnen verbreken die in het voorgaande zo zorgvuldig tot stand is gebracht. En dat is helaas ook enigszins het geval. Want het is ook een stijlbreuk. Pete's wereld is minder kunstmatig, natuurlijker. Die keuze om ook stilistisch de veranderde identiteit tot uitdrukking te laten komen is begrijpelijk, maar het resultaat is minder intrigerend en doet je even ontwaken uit de boze droom. De spanning wordt daarna wel weer opgevoerd, maar bereikt toch niet meer de intensiteit van het eerste deel van de film.

Natuurlijk is Lost highway af te doen als een flauw spel met zijn toeschouwers dat bovendien geen enkel nieuw licht werpt op de obsessies van Lynch. En die obsessies kennen we ondertussen wel. Maar nooit eerder heeft hij ons er zo rechtstreeks deel van laten uitmaken, en de kijker aangesproken op zijn eigen onderbewuste. Lost highway doet een beroep op zintuigen en intuïtie, niet zozeer op rationele vermogens. En op die manier moet de film ook worden ondergaan.

Petra van der Ree

Wild at heart: Laura Dern als gangsterliefje

Blue velvet: Isabella Rossellini als gangsterliefje



top
LOST HIGHWAY

Mei 1997 #178

Produktie
Deepak Nayar
Tom Sternberg
Mary Sweeney
Regie
David Lynch
Scenario
David Lynch
Barry Gifford
Camera
Peter Deming
Geluid
David Lynch
Susumu Tokunow
Frank Gaeta
Montage
Mary Sweeney
Muziek
Angelo Badalamenti
Barry Adamson
David Bowie
Nine Inch Nails
Smashing Pumpkins
Met
Bill Pullman
Patricia Arquette
Balthazar Getty
Robert Blake

Kleur, 135 minuten

Distributie
RCV Filmdistribution
Te zien
vanaf 22 of 29 mei

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)