La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Dennis Potter: Dit is allemaal maar een bedenksel

LIPSTICK ON YOUR COLLAR

Groot-Brittannië, 1993 | Renny Rye
De televisieserie 'Lipstick on your collar' is nog geen vijf minuten bezig of een van de personages springt op tafel en begint enthousiast 'I am the great pretender' te playbacken. Het is een typisch stijlelement van Dennis Potter, dat we eerder tegenkwamen in veelgeprezen series als 'The singing detective' en 'Pennies from heaven' en waarmee de onlangs overleden Britse scenarist terecht beroemd is geworden.

Zijn eerste bioscoopervaring kon Dennis Potter zich herinneren als de dag van gisteren. Welke film er werd vertoond wist hij weliswaar niet meer, maar waar die voorstelling plaats vond stond hem nog levendig voor de geest. In het vorig jaar verschenen boek 'Potter on Potter' van Graham Fuller vertelt Potter hoe hij als tienjarig jongetje het art-deco filmpaleis The Gaumont in het centrum van Londen bezocht. De stralen uit de projector vielen door een waas van sigarettenrook op het enorme doek. Aan de zijkant van de zaal rees een organist, als een soort halfgod, op een platform uit de diepte omhoog. Het tafereel maakte een onvergetelijke indruk. Bijna vijftig jaar later vinden we exact dezelfde scène terug in 'Lipstick on your collar', Potters laatste — zesdelige — televisieserie die in juli en augustus door de Humanistische Omroep Stichting wordt uitgezonden.

Mijnwerkersgebied
Potters werk — hij schreef televisiedrama's en -series, filmscenario's en een paar romans — is bezaaid met dit soort autobiografische verwijzingen. Hij leed bijvoorbeeld sinds zijn 26ste aan de vreselijke huidziekte psoriasis arthropatica: in 'The singing detective' is de hoofdrol weggelegd voor een thrillerauteur die onder dezelfde aandoening gebukt gaat. Potter had een problematische verhouding met zijn vader: moeizame vader-zoon relaties vinden we terug in zijn vroege werk uit de jaren zestig, maar ook in een recente film als Secret friends. Maar misschien wel het belangrijkste autobiografische gegeven in het werk van Potter vormt het gebied waar hij opgroeide: het Forest of Dean, een mijnwerkersgebied aan de rand van Wales.
Het Forest of Dean functioneert bij Potter als metafoor voor onschuld, of liever voor het verlies van de onschuld. Zo ziet de kleine Philip Marlowe in 'The singing detective' zijn moeder in het bos overspel plegen met de vader van een klasgenootje. En in 'Pennies from heaven' ontmaagdt de hoofdpersoon een lerares in haar, in het Forest gesitueerde, woning. Ook in 'Lipstick on your collar' komt het gebied aan de orde, al is het via een omweggetje.
Een van de twee protagonisten van de serie is de zeer naïeve, achttienjarige soldaat Francis Francis (Giles Thomas). De jongen is de onschuld zelve: zijn levenswijsheid doet hij op bij Tsjechov en Poesjkin, een meisje heeft hij nog nooit gekust en van wat er in de wereld gebeurt heeft hij slechts de flauwste notie. Het verbaast dan ook niet dat Potter deze frisgeschoren, argeloze knaap uitrust met een zeer sterk Forest of Dean-accent en hem gedurende de serie met een aantal schokkende gebeurtenissen confronteert.
Terwijl dit nog een redelijk subtiele verwijzing is naar Potters verleden, is de setting van het verhaal aanwijsbaar autobiografisch. 'Lipstick on your collar' speelt zich af op een van de kantoren van het Ministerie van Oorlog. Het is 1957 en als het verhaal begint breekt de Suezcrisis uit. Soldaat Francis Francis vervult zijn dienstplicht op het ministerie met het vertalen van Russische documenten. Potter werkte op hetzelfde kantoor, zij het overigens een jaar voor de Suezcrisis. En daarmee is direct aangegeven dat we de autobiografische elementen in Potters werk nu ook weer niet al te letterlijk moeten nemen. Zelf heeft hij meer dan eens verklaard een hekel te hebben aan het genre van de autobiografie. Naar eigen zeggen is zijn werk niet autobiografisch: hij gebruikt slechts elementen uit zijn eigen leven omdat hij op die manier een zekere authenticiteit aan de achtergrond van het verhaal kan verlenen. De personages, hun relaties en gevoelens zouden zijn verzonnen.

Vroege rock 'n roll
Potter was een politiek schrijver. Ooit wilde hij voor Labour in het parlement gekozen worden, maar moest die ambitie wegens zijn ziekte opgeven. Ook zijn keuze om voor de televisie — en niet voor het theater of de film — te schrijven was politiek gemotiveerd. Potter had het publiek wat te zeggen, hij wilde zoveel mogelijk mensen in een keer bereiken. En welke instrument is daarvoor beter geschikt dan televisie? Ook 'Lipstick on your collar' is een politiek stuk. De serie vertelt hoe de Britse maatschappij in de jaren vijftig in verwarring raakt en tenslotte fundamenteel verandert. De Suezcrisis vormt daarvoor natuurlijk de ideale achtergrond. In 1957 nationaliseerde de Egyptische president Nasser de Brits/Franse maatschappij die het Suezkanaal exploiteerde. Groot-Brittannië stuurde haar troepen er op af, hetgeen verontwaardigde reacties uit de hele wereld tot gevolg had. De Suezcrisis toonde aan dat een koloniale ingreep zoals Groot-Brittannië die zich dacht te kunnen veroorloven niet langer mogelijk was. De verhoudingen in de wereld definitief waren veranderd.
Majoor Bernwood, de baas op het kantoor waar Francis en zijn dromerige collega Hopper werken, is de perfecte metafoor voor deze samenleving in overgang. Naarmate de serie vordert raakt de aandoenlijk reactionaire Bernwood steeds meer in verwarring totdat hij tenslotte geheel instort. Ook het gebruik van muziek onderstreept de verandering. 'Lipstick on your collar' zit propvol met popmuziek uit de jaren vijftig. En als er iets is dat verandering symboliseert, dan is het wel de vroege rock 'n roll. Maar de serie vormt ook het uiterst komische verhaal van twee jonge mensen die hun seksualiteit ontdekken. Zo wordt Francis hevig verliefd op zijn hoogblonde sexy buurvrouw, die tot zijn schrik de echtgenote blijkt van een van zijn superieuren en ziet Hopper naakte, wellustige vrouwen voor zijn geestesoog verschijnen, elke keer als hij maar even zit te dagdromen.

Onechtheid
Vanaf het begin van zijn schrijverscarrière heeft Potter zich verzet tegen, wat hij zelf noemt, het naturalisme. Daarmee bedoelt hij de neiging het proces van televisie- en film maken zo onzichtbaar mogelijk te maken, zoals dat in de klassieke Hollywood-stijl gebeurt. Potters drama bevat talloze 'non-naturalistische' stijlmiddelen. Al in zijn eerste televisie produkties liet hij personages direct in de camera spreken en vertolkten volwassen acteurs kinderrollen. Maar zijn bekendste, vervreemdende stijlmiddel is natuurlijk de acteur die midden in een scène populaire liedjes begint te playbacken. Potter gebruikte dit in zijn twee bekendste series 'Pennies from heaven' en 'The singing detective', maar het is ook zeer overheersend aanwezig in 'Lipstick on your collar'. Het resultaat van de playbackende acteur is in de eerste plaats gewoon verrassende, opwindende televisie. Maar indirect vestigt Potter ook onze aandacht op de 'onechtheid', op de geconstrueerdheid van televisiedrama. Het werk van Potter is zelfbewust, het lijkt alsmaar uit te schreeuwen: "Trap er niet in hoor, dit is allemaal maar een bedenksel". En dat is iets wat het meeste drama ons juist wil doen laten vergeten.
Natuurlijk kennen we het vervreemdende effect van zingende acteurs ook al uit de musical. Het verschil is dat er bij Potter niet echt gezongen wordt maar geplaybackt, hetgeen de vervreemding nog versterkt. Bovendien worden in Potters wereld de liedjes gebruikt om gedachten uit te drukken, om als het ware in het hoofd van de personages te kijken. In 'The singing detective' bijvoorbeeld wordt populaire muziek gebruikt om de hallucinaties van Marlowe te verbeelden en in 'Lipstick on your collar' beginnen de personages steeds te zingen als Hoppers gedachten afdwalen. (Opvallend is overigens dat de liedjes niet 'uit het hoofd' komen van de eigenlijke protagonist, soldaat Francis.)
De verrassing van de plotseling playbackende acteurs mag na de twee voorgaande 'zingende' series misschien niet meer zo groot zijn, het werkt nog steeds even goed. Potter weet te vermijden dat zijn visitekaartje een goedkope truc wordt. De liedjes staan steeds in relatie tot het verhaal. Een van de meest geslaagde vondsten is bijvoorbeeld het gebruik van het nummer 'Blue suede shoes'. In het kantoor van het Ministerie van Oorlog heerst grote opwinding over het annexeren van het Suezkanaal door president Nasser. Hopper heeft weer eens een van zijn vele dagdromen en plotseling zien we de Prime Minister "You can do anything, but don't step on my blue suede shoes" zingen. En dat was natuurlijk precies wat Engeland destijds zei tegen Egypte.

Lachwekkend
Het gebruik van popmuziek is niet het enige stijlmiddel dat Potter gebruikt in zijn zelfbewuste werk. Ook de montage van 'Lipstick on your collar' is mijlenver verwijderd van hetgeen bij het meeste televisiedrama gebruikelijk is. Er zitten zeer fraaie overgangen in de serie. In de tweede aflevering zien we bijvoorbeeld hoe Francis zich staat te scheren, vervolgens wordt er gesneden naar zijn oom die het zelfde doet en even later kijkt Hopper in het kantoor op de klok, en het volgende moment zien we een klok in een ander vertrek. En tenslotte is er dan nog het acteerwerk. Er wordt door alle acteurs 'over the top' gespeeld. Vooral Giles Thomas geeft een fraai staaltje 'overacting' ten beste met zijn vertolking van soldaat Francis Francis. Hij weet de meest getergde gelaatsuitdrukkingen op zijn gelaat te toveren en zijn mimiek heeft soms iets slapstick-achtigs.
De opeenstapeling van deze vervreemdende ingrediënten, van deze non-naturalistische stijlmiddelen zou gemakkelijk tot een drakerig, lachwekkend geheel kunnen leiden. Lachwekkend is deze serie zonder twijfel, maar drakerig? Nee. 'Lipstick on your collar' is juist een uitgebalanceerde, oprechte en ontroerende serie. Het is echter bovenal een prachtig voorbeeld van het zelfbewuste drama waarmee Potter zo beroemd is geworden. Al evenaart de serie het meesterwerk 'The singing detective' misschien niet, 'Lipstick on your collar' is een waardige afsluiting van de carrière van Engelands meest talentvolle televisie-auteur.

Jeroen van Bergeijk



top
LIPSTICK ON YOUR COLLAR

Juli/augustus 1994 #147

Produktie
Dennis Potter
Rosemarie Whitman
Regie
Renny Rye
Scenario
Dennis Potter
Camera
Sean van Hales
Montage
Clare Douglas
Muziek
Elvis Presley
The Platters
Frankie Vaughan
Connie Francis
Fats Domino e.v.a.
Met
Giles Thomas
Ewan McGregor
Louise Germaine
Kymberley Huffman e.v.a.

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise en hiver
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)