I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
De man zonder persoonlijkheid Man als microfoon

THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS

Verenigde Staten/Engeland, 2004 | Stephen Hopkins
Peter Sellers, de kameleon die verdween in zijn personages, is een van de grootste komische acteurs uit de filmgeschiedenis. Het getormenteerde en onuitstaanbare genie wordt geëerd in de wervelende biopic The life and death of Peter Sellers. Maar lukt het acteur Geoffrey Rush door te dringen tot de kern van man zonder identiteit?

In 1962 geeft Peter Sellers, een ster in Engeland die op het punt staat wereldwijd door te breken, een beroemd geworden interview met Playboy. Een jaar later zou hij maar liefst vier films maken, waarvan er twee roestvrijstalen klassiekers zouden worden: Dr. Strangelove en The Pink Panther. Workaholic Sellers heeft dan al een kleine tien jaar in manisch tempo een aantal zeer succesvolle, volbloed Britse komedies gedaan, nu bijna vergeten films als The mouse that roared en I'm all right Jack (beide uit 1959).
De verslaggever van het mannenblad treft in een kleedkamer van de Londense Shepperton filmstudio's een verlegen man in onopvallend grijs pak die moeilijk uit zijn woorden komt. Achter een dikke, zwartomrande bril schuilt een schuchter kijkend gezicht. Het gesprek dat volgt is hartverscheurend om na te lezen. Het komische genie blijkt een doodongelukkige man, intens onzeker over zichzelf en zijn acteren, even bang voor succes als voor flops. Een man die lijdt aan peilloze depressies, die elke film die af is hartgrondig háát. Eén zin is beroemd geworden: "Ik heb geen persoonlijkheid." Deze uitspraak is talloze malen herhaald, ook door hemzelf, vaak in andere woorden. Zo zei hij tegen Kermit in de Muppetshow: "Mijn identiteit heb ik operatief laten verwijderen".

Maatpak
Dat is het beeld dat van Peter Sellers is ontstaan: een man zonder ik. Een weergaloos karakteracteur die verdronk in zijn rollen; de acteur die zelf zo weinig was dat hij helemaal vereenzelvigd werd met zijn rollen. In het Playboy-interview zegt hij: "Ik ben iemand zonder eigen stem. Ik ben een microfoon. Ik heb geen eigen geluid, ik neem het over van mijn omgeving."
Letterlijk. Het hoge, geknepen accent van Dr. Strangelove (in Hitler-Duitsland bekend als Herr Merkwurdichliebe) nam Sellers over van een op de set aanwezige fotograaf. Dit is hoe Sellers acteerde, en dit vormt de kern van zijn genie. Het zijn de accenten die het meest bijblijven: het Franse Engels van Inspector Clouseau, het Indiase Brits van figurant Hrundi V. Bakshi in The party (1968). Sellers spraak, zijn accent en toonhoogte, waren niet de slagroom op zijn acteren maar het basisingrediënt.
Peter Sellers acteerde van buiten naar binnen. Zijn methode was het tegenovergestelde van de 'method', waarbij de acteur begint bij zichzelf, zijn eigen pijn en emoties. Sellers mat zich het uiterlijk van zijn karakters aan als een maatpak dat vanzelf inhoud genereerde. Hij begon met de stem, en ontdekte vervolgens de rest van het personage. (niet voor niets maakte hij eerst naam op de radio). Daarna volgde het uiterlijk, dat hij zelf eerst schetste, en dan: het loopje. De fiere pose van Clouseau nam hij bijvoorbeeld over van een afbeelding op een luciferdoosje van een 19e-eeuwse Kanaalzwemmer. En dan, opeens, kwam de creatie tot leven. Stanley Kubrick, die twee films met Sellers maakte (naast Dr. Strangelove ook Lolita), zei dat het magisch was om te zien hoe Sellers zijn rol werd. En, vervolgens, zélf verdween.
Twee nieuwe films proberen te ontdekken wie de man achter de rollen was. De speelfilm The life and death of Peter Sellers, met een virtuoze Geoffrey Rush in de hoofdrollen, en de documentaire The Peter Sellers story... as he filmed it, samengesteld uit de privé-filmpjes van Sellers. The life and death of Peter Sellers begint in het Engeland van de jaren vijftig. Sellers, kind van rondreizende vaudeville artiesten, heeft de oorlog als officiële entertainer van de RAF doorgebracht. Nu is hij een ster in het BBC-radioprogramma 'The Goon Show' (1949-1956), een mateloos populaire verzameling anarchistische sketches waar hij al zijn improvisatietalent en stembandgymnastiek kwijt kan. Dit is de gouden eeuw van de radio, zo vlak voor de opkomst van televisie. Maar Sellers wil méér, zoals hij zijn hele leven meer wilde, aangestoken door een licht ontvlambare mix van weergaloos talent, onverzadigbare ambitie en grote twijfel. Hij wil filmster worden.
Wat volgt is een achtbaan van hoogte- en dieptepunten. De niet al te knappe Sellers wint in vermomming een auditie en speelt al snel bijrollen in Britse succesfilms als The ladykillers (1955), I'm alright Jack (1959) en The millionairess (1960). Dan wordt hij als een geile tiener verliefd wordt op tegenspeelster Sophia Loren. Doodleuk vertelt Sellers vrouw en kinderen dat hij meer van de Italiaanse 'bombshell' houdt dan van hen. De scheiding en depressie die volgen zijn het eerste, maar zeker niet laatste dal waar hij doorheen gaat.

Tuinman
Nieuwe hoogtes bereikt hij met de wereldwijde waardering voor de buikpijngrappige bijrol als Inspector Clouseau in The Pink Panther (die hoofdrolspeler David Niven volledig van het scherm blaast) en, ook in 1964, de drie glorieuze bijrollen in Dr. Strangelove. Een paar weken na zijn droomhuwelijk met Zweedse schone Britt Ekland (een stralende, sexy rol van Charlize Theron) krijgt Sellers zijn eerste hartaanval. In 1980, twee vrouwen en een handvol Pink Panthers later, overlijdt Sellers. Zijn grote wens is dan in vervulling gegaan: de hoofdrol in Being there (1979) als tuinman Chance, de man zonder eigenschappen waarmee Sellers zich compleet identificeerde. De film eindigt met de ijskoude woorden dat hij zijn kinderen een erfenis van $2000 zou nalaten.
Life and death is geregisseerd door Stephen Hopkins, maker van de mislukkelingen Under suspicion en Lost in space maar vooral bekend van de televisieserie '24'. Helaas heeft Hopkins het voortrazende tempo en de rusteloze camera uit die terroristenthriller meegenomen. Hij lijkt vooral geïnteresseerd in de pieken en dalen, niet in het echte leven dat daar tussenin zit. Debuterend scenaristen Christopher Markus en Stephen McFeely voegden aan hun overvolle verhaal ook nog eens een extra laag toe. In sleutelscènes speelt Sellers de hoofdrolspelers uit zijn leven na, die recht in de camera commentaar geven op Sellers zelf. Met als bedoeling te laten zien hoe de acteur dacht dat andere mensen hém zouden zien. Mooi bedacht, maar het voegt een irritante extra laag van karakteriseringen toe aan het toch al zo volle Sellers-universum. Tussen al dit voortrazende geweld houdt Geoffrey Rush zich bewonderenswaardig goed staande. Met behulp van 38 pruiken en tientallen perfect getroffen accenten zet hij een hele galerij aan Peter Sellers-karakters neer. Van dikkige jongen in de jaren vijftig tot een suave playboy in de swinging sixties. Vooral de nagespeelde scènes uit al die klassiekers zijn ijzersterk. Een van de mooiste momenten is als Sellers het accent van Clouseau aan het proeven is in het vliegtuig op weg naar de set. Rush maakt hem afwisselend geestig, charmant, depressief, kinderachtig, drammerig en harteloos.

Ontbijt op bed
Sellers filmde thuis aan één stuk door op zijn 16mm-camera, alsof hij evenveel grip op zijn privé-leven wilde krijgen als op zijn filmkarakters. De vele opnames die hij tussen 1948 en 1977 maakte zijn bewerkt tot de documentaire The Peter Sellers story... as he filmed it. Eenvoudige beelden van zijn vrouwen (hij trouwde vier keer) en kinderen in de tuin, vrienden in een bootje, en bezoekjes van collega-beroemdheden als Kubrick en Loren. Vaak zijn de scènes geënsceneerd: Peter die zijn moeder Peg interviewt, of capriolen met een heftruck uithaalt. In deze zwijgende beelden lijkt Sellers meer dan ooit op een slapstickkomiek uit de tijd van de stomme film.
Het zijn echter de herinneringen die in gezichtsloze voice-overs worden verteld, die de meeste indruk maken. Meer nog dan uit de speelfilm stijgt uit de documentaire het beeld op van Sellers als klein, verwend kind. Een collega vertelt hoe de komiek altijd in de weer was met een bandrecorder, en iedere keer weer dubbelsloeg van het lachen als hij de opnames versneld afspeelde. Een andere collega herinnert zich hoe Sellers elk ochtend net zo vaak zijn moeder riep tot ze hem ontbijt op bed bracht. Sinds de dood van zijn oudere broertje was Peter enig kind, dat nooit nee te horen kreeg. Zo verwachtte hij dat iedereen met hem om ging.
Peter Sellers blijft een mysterie, grotendeels verborgen achter de vermommingen van zijn briljante creaties. Beide films laten flarden zien van zijn persoonlijkheid, die hij dus wel degelijk had. Een charmante man met narcistische trekken, constant hongerend naar bewondering, doodonzeker over zijn uiterlijk en zijn kunnen als acteur. Een man geplet onder de boezem van een ziekelijke moederliefde. Een man die in zijn ontwikkeling is blijven steken op het niveau van een klein kind. Een onuitstaanbare, onhandelbare, onvoorspelbare en ongegeneerde egoïst, zo vol van zijn eigen onzekerheden dat hij niet in staat is iets voor anderen te voelen. In Life and death zien we geen compleet mens. Want ook de formidabele prestatie van Geoffrey Rush blijft er één van de buitenkant. Net als Sellers' personages altijd karakters bleven, en nooit realistische mensen werden. Een passender eerbetoon is daarom niet denkbaar.

Rik Herder

Het interview met Playboy: playboy.com/arts-entertainment/features/petersellers/index.html



top
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS

Januari 2005 #262

Productie
Simon Bosanquet
Regie
Stephen Hopkins
Scenario
Christopher Markus
Stephen McFeely
Camera
Peter Levy
Montage
John Smith
Art direction
John Ralph
Lucy Richardson
Muziek
Richard Hartley
Met
Geoffrey Rush
Charlize Theron
Emily Watson
John Lithgow

Kleur, 122 min

Distributie
A-Film
Te zien
20 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)