Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Mijnenveld Een Rus in de achtertuin

LICHTER (DISTANT LIGHTS)

Duitsland, 2003 | Hans-Christian Schmid
Lichter is een impressionistische speelfilm over het leven aan de Pools-Duitse grens. Dit gebied, rond de oevers van de Oder, is een mijnenveld van onverwerkte Midden-Europese geschiedenis. Op 1 mei treedt Polen toe tot de EU — wat de gebeurtenissen in de film van de Duitse regisseur Hans-Christian Schmid een bijzondere actualiteitswaarde geeft.

Hoe krijg je een inwoner van Frankfurt/Main op de kast? Door in die stad de kortste weg naar de Oder te vragen. Frankfurt/Oder ligt immers 'drüben', in het verre oosten waar veertig jaar lang het communisme heerste. Voor de meeste inwoners van Frankfurt aan de Main is de hele voormalige Duitse Democratische Republiek periferie. Laat staan de gelijknamige stad aan de Oder, de rivier die de grens met Polen vormt.
Frankfurt aan de Oder heeft net haar zevenhonderdvijftigjarig bestaan gevierd. Maar de oude stad is goeddeels weggeschoten. Dat werd folklore en bier tussen de 'Plattenbau' — de prefab-flats die het paradepaardje van de DDR vormden. Op de cover van de regionale krant siert op de feestdag een doorkijkje, dat de naoorlogse bebouwing krampachtig buiten beeld houdt. Het echte eigentijdse Frankfurt, de treurige stad die leegbloedt omdat er geen werk is, vormde in 2002 het decor van Halbe Treppe. In Andreas Dresens indringende acteursfilm proberen twee jonge stellen de moed erin te houden.
Het welvarende Frankfurt am Main kan in één opzicht jaloers zijn op haar naamgenote: voor de film Lichter (Distant lights) is, nog geen jaar later, alwéér inspiratie geput uit Frankfurt aan de Oder. Niet alleen door regisseur Hans-Christian Schmid, maar ook door de personages in zijn film. Zoals die wanhopige kleine ondernemer, die meent dat alle thuishangende werklozen in deze stad vast op nieuwe matrassen zitten te wachten. Mooi niet. De jonge sigarettensmokkelaars in de film hebben betere kansen op een afzetmarkt.
Lichter is geen documentaire, maar een impressionistische schets van fictieve levens in een hoogst realistisch decor: het Pools-Duitse grensgebied, daags voordat Polen toetreedt tot de Europese Unie. Het is een decor van gesplitste steden en dorpen. De bewoners aan weerskanten van de Oder, en de Neisse die in haar uitmondt, zijn elkaar volkomen vreemd. En nu moeten ze Europese broederschap drinken.

Elektronisch Gordijn
Midden-Europa is een mijnenveld vol onverwerkte historie. Aan de Oder vonden de laatste grote veldslagen van de Tweede Wereldoorlog plaats. Toen de kruitdampen waren opgetrokken, lagen de restanten van Frankfurt niet meer midden in Duitsland, maar aan de westwaarts geschoven Poolse grens. Frankfurts voorstad Slubice, op de andere Oder-oever, was buitenland geworden. De Duitse bevolking werd er verdreven. Om zijn grote volkerenschoonmaak af te ronden liet Stalin bewoners van Polens voormalige oosten naar de verlaten westelijke gebieden van zijn machtsblok deporteren.
De bewoners van Slubice in Lichter zijn de kinderen en kleinkinderen van deze verdrevenen. Ze houden het hoofd boven water met archetypische gelegenheidsberoepen als taxichauffeur, handelaar en hoer. Wie beweegt, kan geld verdienen. Wie meedeint met het levensritme van de euroklanten, kan de toekomst wel aan. Wie verlamd reageert op de nieuwe tijd, zoals vele Oost-Duitsers op de andere oever, zullen door de dynamische Polen worden weggeconcurreerd.
Hans-Christian Schmid laat zijn camera meedeinen met de dynamiek aan de Oder. Soms sprankelen zijn beelden zozeer dat het 'schudden' kan heten. En soms ontspoort de kijker: ziet hij nu de oostkant of de westkant van de Oder? Dat lijkt de regisseur dan bewust in het midden te laten: Slubice en Frankfurt zijn inwisselbare grenszones geworden. De lege panden op de Duitse oever en de woningnood aan de Poolse kant zullen ook nog wel eens als communicerende vaten gaan werken.
Over de Oder zijn nieuwe bruggen gebouwd. Toen de rivier nog dwars door het Oostblok stroomde, werden de kapotte bruggen niet hersteld. De Oder-Neisse-grens heette officieel de 'Vredesgrens', maar zat behoorlijk dicht. Omdat ook maar weinigen popelden naar de andere kant te gaan, was de grensbewaking een taak voor weinigen. Maar in 1990 werd de grens tussen Polen en het weer verenigde Duitsland die tussen arm en rijk. Langs de rivier werd een 'Elektronisch Gordijn' opgetrokken, zoals de titel luidt van een documentaire die de Nederlandse regisseur Walther Grotenhuis in 1996 maakte. Grotenhuis volgde onder anderen een Roemeen in zijn pogingen de Neisse illegaal over te komen.
In Lichter probeert een gezinnetje uit Oekraïne de oversteek door het verraderlijke kolkende Oder-water. Ze waren, met enkele landgenoten, afgezet in een bos met de mededeling dat de lichtjes die ze zouden zien die van Berlijn waren. Maar het bleek slechts het valse licht van Pools Slubice. In de afgelopen, hete zomer stond het water in de Oder amper een meter hoog. Maar wie de rivier doorwaadde, maakte een goede kans vervolgens tegen de (infrarode) lamp van de 'Bundesgrenzschutz' te lopen. Het Elektronische Gordijn lijkt poreus, maar wie geen Pool is, mag er niet door.

Moraalridders
De Duitsers zijn zo bang voor een (Wit-)Rus in hun achtertuin dat ze nu, in allerlei plaatselijke initiatieven, zelfs met de gewantrouwde Polen aanpappen om gezamenlijk een buffer te creëren tegen het vermeende nieuwe gevaar. Binnenkort worden Wit-Rusland en Oekraïne ook officieel van het hun vertrouwde buurland afgesneden: door het nieuwe, 'Brusselse Gordijn' aan Polens zuid- en oostgrens.
De Duitsers, Polen en Oekraïners in Lichter: ze leven rakelings langs elkaar, in die momentopname aan de Oder. Ze negeren, helpen of gebruiken elkaar, net hoe het uitkomt. De moraal van de film is al net zo beweeglijk als de mensen in het grensgebied. Amorele eigentijdse kunst uit Duitsland, zonder helden en schurken, straf en boete. Dat is best bijzonder, in een land vol moraalridders die niet onbevangen kunnen kijken.
Regisseur Hans-Christian Schmid komt uit Beieren en is bijna veertig. Hij zit aan de bovengrens van een nieuwe generatie Duitse filmmakers uit Oost én West, die de loden lasten van de Midden-Europese geschiedenis op verrassend lichtvoetige wijze weet te verbeelden. Andere voorbeelden zijn Dresens Polizistin en Halbe Treppe, Beckers Good bye, Lenin!, Haussmanns Sonnenallee en Petersons kleine Stasi-komedie Helden wie wir — de laatste beide naar werk van de Oost-Duitse schrijver Thomas Brussig. Lichter was het afgelopen jaar geselecteerd voor de competitie van de Berlinale, kreeg op dat festival de prijs van de internationale filmkritiek en was een succes in de Duitse bioscopen. Niet slecht voor zo'n 'kleine' film. Laten ook jonge filmmakers uit Polen en oostelijker er hoop uit putten.

Annemieke Hendriks
Journalist Annemieke Hendriks leeft overwegend in Berlijn en werkt aan een boek over de Pools-Duitse verhoudingen.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in de dagelijkse Filmkrant in Rotterdam.



top
LICHTER (DISTANT LIGHTS)

April 2004 #254

Regie
Hans-Christian Schmid

Kleur, 105 minuten

Te zien
vanaf 22 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
De LEGO Ninjago Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan (Andrei Zvjagintsev)
Leviathan (Lucien Castaing-Taylor, Verena Paravel)
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
Liefde is aardappelen
LIES
Life (Anton Corbijn)
Life (Daniel Espinosa)
LIFE (Ted Demme)
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
Lily Lane (Previously Unreleased)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
Logan Lucky
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT (John Badham)
THE LOOKOUT (Scott Frank)
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise en hiver
Louise Wimmer
LOURDES
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (Judd Apatow, Paul Rust, Lesley Arfin)
Love (William Eubank)
Love 3D (Gaspar Noé)
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
Love is Thicker Than Water
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
Loveless
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)