Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Zwerfjongens Kancil en Heru proberen te overleven in Leaf on a pillow Vrije val in Yogyakarta

LEAF ON A PILLOW

Indonesië, 1998 | Garin Nugroho
De Indonesische cineast Garin Nugroho, regisseur van A letter to an angel en And the moon dances, toont in zijn vierde lange speelfilm Leaf on a pillow in een poëtisch-realistische stijl zijn betrokkenheid met de dagelijkse ellende van de zwerfkinderen in zijn land. Het is zijn eerste film die wekenlang ongecensureerd in de Indonesische bioscopen heeft kunnen draaien en dat is opmerkelijk want de film bevat een duidelijk standpunt van de maker tegen de toenemende armoede in de republiek. Dat het Filmfestival Rotterdam deze film, die met steun van het Hubert Bals Fonds werd gerealiseerd, koos als openingsfilm, kunnen we eveneens zien als een statement.

Dit jaar is het precies vijftig jaar geleden dat Indonesië officieel onafhankelijk werd. Van president Soekarno's doctrine van de Pancasila, de vijf principes die de basis van de nieuwe republiek zouden vormen (nationalisme, menselijkheid, democratie, sociale gerechtigheid en het geloof in één almachtige god) is anno 1999 weinig meer over. Conflicten tussen de verschillende nationaliteiten en godsdiensten worden met de dag groter en democratie is ondanks het aftreden van Soeharto nog steeds een wassen neus. In zijn film Leaf on a pillow, die in 1997 — dus nog vóór de Azië-crisis — werd gedraaid, schetst regisseur Garin Nugroho een uiterst somber beeld van het leven van de zwerfjongens Kancil en Heru en hun lotgenoten, die al bedelend, stelend, hongerend en lijmsnuivend proberen te overleven in de Midden-Javaanse toeristenstad Yogyakarta. Sommige van deze zwerfjongeren hebben een klein baantje als schoenpoetser of (als ze kunnen spellen) graveur. 's Avonds zoeken de jongens hun heil in een uithoek van de markt, waar de volwassen Asih, gespeeld door de populaire Indonesische actrice en producente Christine Hakim, zich over hen ontfermt. Het enige vertier dat de jongens kennen is hun ontluikende seksualiteit, die zich regelmatig richt op Asih. Meer nog dan seks (die zij nooit toestaat), zoeken de jongens warmte en genegenheid bij dit anker in hun rusteloze bestaan.

Realistisch straatbeeld
Regisseur Garin Nugroho (1961), die zijn speelfilms gedeeltelijk financiert uit de opbrengst van zijn reclamefilms, is zelf geboren in Yogyakarta en het is niet de eerste keer dat hij in zijn werk aandacht besteedt aan de zwerfkinderen in zijn stad. In 1995 maakte hij in samenwerking met het Japanse televisiestation NHK Dongeng Kancil tentang Kemerdekaan (The Kancil's story about independance), waar later het dertiendelige docudrama Anak Seribu Pulau (Children of a thousand islands) uit ontstond. Leaf on a pillow is gebaseerd op de ervaringen die hij toen heeft opgedaan en de levensverhalen van de zwerfjongens die hij in die periode ontmoette.
Het duurt even voordat er een duidelijke verhaallijn in de film valt te ontdekken: de camera volgt losjes een aantal figuren, als een toerist die wel ziet maar (nog) niet begrijpt. Maar de camera neemt de tijd en ziet uiteindelijk meer dan de doorsnee toerist. Zo registreert hij hoe Kancil wordt onthoofd tijdens een illegale treinreis op het dak van een trein op het moment dat deze door een tunnel gaat en hoe Heru wordt afgemaakt door een bende die zwendelt met verzekeringspremies. Ondertussen krijgt de kijker veel te zien van het straatleven in Yogyakarta: het eeuwige gesjacher van de straatverkopers, een oude vrouw die bijkans zwicht onder de enorme vracht die ze moet torsen en de minuscule baantjes waarmee men zijn dagelijks brood bij elkaar tracht te schrapen.
Wanneer je bedenkt dat de film is opgenomen voordat de roepia door de crisis in een vrije val raakte, dan weet je dat het beeld dat de film schetst minimaal met een factor vier moet worden vermenigvuldigd om een idee te krijgen van de situatie anno 1999.
Niet alleen in het armoedebestaan van de zwerfkinderen speelt de devaluatie van de roepia een rol, ook Nugroho's film kwam erdoor in de problemen, doordat het geld dat was gereserveerd voor de postproductie met de dag in waarde verminderde. Extra financiering werd gevonden, waardoor de film alsnog kon worden afgemaakt. Het project kampte met meer tegenslag. Het gefilmde materiaal bleek door een defect aan de camera onbruikbaar, waardoor alle opnamen over moesten. De niet-aflatende ijver waarmee de filmploeg het project heeft doorgezet heeft wellicht alles te maken met de politieke situatie in het land. Nu Habibie de plaats van Soeharto heeft ingenomen, is er een machtsvacuüm ontstaan, waarin een gevoel van 'nu of nooit' overheerst. Leaf on a pillow is Nugroho's eerste film die geen hinder ondervond van politieke of commerciële censuur en die wekenlang met veel succes in Indonesië kon draaien. Alleen daarom al is Leaf on a pillow een belangrijke mijlpaal in de (film)geschiedenis van Indonesië. Het is ook de eerste film in Indonesië waarin het 'bahasa kasar' (de taal van de straat) wordt gesproken.

Meesterlijke beheersing
Het is jammer dat de rauwheid van het verhaal door Nugroho's poëtische stijl gedeeltelijk wordt afgezwakt. Het camerawerk van Nur Hidayat is prachtig, maar de esthetiek ervan staat een werkelijk meeleven met de personages behoorlijk in de weg. Ook de scènes waarin een televisieploeg de wijk bezoekt om bepaalde misstanden aan de kaak te stellen, hebben geen logische plaats binnen de rest van het scenario en zijn daardoor nogal storend. Daar staat tegenover dat Nugroho nergens moraliseert en zich een meester toont in de beheersing. Dit blijkt het duidelijkst uit de scènes waarin een meisje in een smetteloos schoolkostuum langs de drukke verkeersweg in Yogyakarta wacht tot zij kan oversteken. De eerste keer wordt zij geholpen door Kancil, de tweede keer door Heru in zijn haveloze outfit. Beide jongens voelen zich tussen het voortrazende verkeer als een vis in het water. Wanneer het meisje aan het slot van de film opnieuw langs de weg staat en Kancil en Heru beiden gewelddadig aan hun einde zijn gekomen, breekt de film af. Zonder dat Nugroho het laat zien weet je: binnen vijf minuten staat er weer een nieuwe zwerfjongen naast haar, want ook aan die stoet komt geen einde. Prachtig. Maar wat een ellende.

Annemarie Vollebregt



top
LEAF ON A PILLOW

Februari 1999 #197

Productie
Christine Hakim
Regie
Garin Nugroho
Scenario
Armantono
Garin Nugroho
Camera
Nur Hidayat
Geluid
Phil Judd
Montage
Sentot Sahid
Muziek
Djaduk Ferianto
Met
Kancil
Heru
Sugeng
Christine Hakim

Kleur, 83 minuten

Distributie
Contact Film Cinematheek
Te zien
vanaf 11 februari en tijdens het Filmfestival Rotterdam

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)