Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
Pissen tegen de waterval

LAST DAYS

Verenigde Staten, 2005 | Gus Van Sant
De laatste dagen van Nirvana-frontman Kurt Cobain inspireerden Gus Van Sant tot de meditatieve noodlotstragedie Last days. Een rock 'n' roll-nachtmerrie zonder rock 'n' roll.

Je weet dat Last days over Kurt Cobain zal gaan — min of meer in ieder geval. Maar het malle mannetje dat we in de openingsscène door het bos zien wandelen kan nooit een rockster zijn, kan zelfs geen parodie op een rockster zijn. Het figuurtje tussen die grote bomen, onverstaanbaar mompelend en met oenige slobberkleren op halfzeven om het strompelende lijf hangend moet wel een kabouter zijn. Een kabouter in kennelijke staat, dat wel. Het kereltje komt bij een riviertje, waar een watervalletje onophoudelijk klatert. De kabouter doet een plas en probeert harder te klateren dan de waterval. Kansloos, natuurlijk. Hoe harder de kabouter — laten we hem Blake noemen — tegen de waterval probeert in te pissen, hoe nietiger we hem zien worden.
Van meet af staat Last days in het teken van de tragiek. Drama bevat de quasi-biografische, semi-documentaire karakterschets daarentegen niet. Conflicten zijn er niet en ook geen karakters die zich dusdanig ontwikkelen dat andere karakters gedwongen worden om te handelen. Rondhangen: ja, voortdurend. Maar handelen, vergeet het maar. Zelfs de zelfmoord van Kabouter Blake is ontbloot van alle dramatiek. Al vroeg in de film zien we hem rondlopen met zo'n dubbelloops jachtgeweer dat Cobain, samen met een fikse dosis heroïne, noodlottig zou worden. Niet dat we Blake zien schieten, of de fatale shot zien zetten. Het zou ook niets toevoegen. Voordat de Laatste Dagen beginnen is zijn besluit al lang en breed genomen. Alles wat we de zichtbaar gedesillusioneerde rockster zien doen — cornflakes met melk assembleren, macaroni koken, een jurk aantrekken, doelloos drummen — is slechts uitstel van executie. Net als in de voorgaande films van Gus Van Sant, Gerry en Elephant, staat de slechte afloop bij voorbaat vast. Zoals Amerikaanse advocaten van het ondersoort 'ambulance chaser' direct na het ongeluk aan het bed van verkeersslachtoffers opduiken, staat Van Sant als 'tragedy tracer' klaar met zijn camera om de zich voltrekkende tragedie te registreren in al zijn onafwendbaarheid. De twee Gerry's (Matt Damon en Casey Affleck) beginnen zo onnozel en onvoorbereid aan hun wandeling door de woestijn dat ontberingen en uiteindelijk zelfs moord en doodslag onmogelijk uit kunnen blijven. En in Elephant lijkt het verdomd weinig meer uit te maken dat de aanrichters van een bloedbad op een highschool naar een documentaire over Adolf Hitler kijken: de moordwapens zijn al lang en breed besteld via het internet, en thuis bezorgd door een vriendelijke postbode.

Blote kont
Elephant handelde over de beruchte moorden op Columbine High, maar toch ook weer niet. Terwijl Michael Moore in Bowling for Columbine die ene specifieke tragedie probeerde te verklaren binnen zijn populistisch-activistische wereldbeeld, zette Gus Van Sant alleen een aantal mogelijke verklaringen voor geweld onder Amerikaanse tieners naast elkaar, om eventuele conclusies aan de kijker over te laten. Nog minimaler is de opzet van Last days. Verklaringen voor Blakes zelfmoord worden niet eens gesuggereerd. Deze man is klaar met zijn leven, en zelfs meer dan klaar met alle randfiguren die iets van hem moeten, in zijn omgeving rondhangen, zijn ruimte inperken. Verschillende keren zien we hem het huis uitsluipen om bezoekers te ontlopen — zogenaamde vrienden, een duo Jehova's Getuigen, het maakt niets uit.
Of het Kurt Cobain zo vergaan is, wie zal het zeggen. Last days gaat over hem, maar toch ook weer niet. Door de film op te dragen aan Cobain, en zelfs in de aftiteling te vermelden dat zijn dood de inspiratie leverde, eet Van Sant handig van twee walletjes. Hij kan naar believen inspelen op het beeld dat bestaat van rockicoon Cobain, zonder in biopic-modus allerlei bekende feitjes uit diens leven te moeten afwerken. Ook de welig tierende complottheorieën over Cobains dood, zoals uiteengezet in Nick Broomfields sensatiebeluste documentaire Kurt & Courtney, kunnen zo buiten beschouwing blijven. Anders dan Broomfield had Van Sant geen trek in juridisch gesteggel met Cobains weduwe Courtney Love, die in het verleden regelmatig naar de rechter holde als ze meende dat Kurts nalatenschap (en haar financiële belang daarin) bedreigd werd. De keerzijde daarvan is dat Kurts alter ego Blake het in Last days moet stellen zonder een Courtney-achtige metgezel. Dat is vooral jammer voor bijrolspeelster Asia Argento, die in haar zelf geregisseerde junkiedrama The heart is deceitful above all things juist zo'n overtuigende variant op La Love in huis bleek te hebben. Nu loopt Dario's dochter maar een beetje doelloos rond in haar blote kont.
Andere cultfiguren maken zich nuttiger. Sonic Youth-bassiste Kim Gordon, een vrouw die zelf hoog scoort op de 'street credibility index', draaft op als Blake's manager en houdt hem in een stevige monoloog voor dat hij zich gedraagt als een wandelend rock-cliché. Of hij zich onlangs nog wel eens bekommerd heeft over zijn dochtertje, wil ze weten. Blake, die net als voorbeeld Kurt vader blijkt te zijn, staat met zijn mond vol tanden. Nou zegt dat niet heel veel, want ook als enfant terrible Harmony Korine (Gummo, julien donkey-boy) een slap maar aanstekelijk ouwehoerverhaal komt afsteken over Dungeons & dragons en Grateful Dead-voorman Jerry Garcia, maakt Blake zich uit de voeten, omdat hij geen idee lijkt te hebben wat hij dáár nou weer op moet zeggen.

Snotglad
'Mensen die drugs romantiseren zijn klootzakken die terecht zullen komen in de hel, als die bestaat.' Die uitspraak van Kurt Cobain ging niet voorbij aan Gus Van Sant. De constant gedrogeerde toestand waarin Blake verkeert, is niet stoer, maar eerder triest en zielig. Last days contrasteert daarmee fel met Todd Haynes' Velvet goldmine, waarin de half op Cobain geïnspireerde rocker Curt Wild (Ewan McGregor) er clichématig psychedelisch op los tript. Ook in It's all gone Pete Tong nemen de makers een dubbelhartige positie in tegenover drugsgebruik. Ze bewijzen lippendiensten aan de pogingen van de (fictieve) clubdeejay Frankie Wilde om van zijn cokeverslaving af te komen, maar ondertussen brengen ze diens gedrogeerde excessen maar wat lollig in beeld, en flirten ze volop met de 'geestverruimende' effecten van partydrugs.
De verslaving van Blake leidt daarentegen alleen maar tot pijn, vervreemding en eenzaamheid (om nog maar te zwijgen over zijn slechte eetgewoontes). Een paar keer horen we hem muziek maken, maar de middelmatige composities — geschreven overigens door hoofdrolspeler Michael Pitt — ondersteunen niet bepaald de theorie dat drugconsumptie de artistieke inspiratie zou stimuleren. Misschien nam Blake in het begin wel drugs om een leegte in zijn bestaan te bestrijden. Misschien leed hij zelfs aan depressies en maagpijnen, kwalen die Cobains fans graag mogen aanvoeren om zijn verslaving te verklaren. De leegte is er in ieder geval niet kleiner op geworden. De tragiek ook niet. Cobain was een zelfverklaard fan van de MTV-serie 'Beavis en Butthead' — hetgeen Blake's onsamenhangende gemompel in een ander kader zou kunnen plaatsen — en in een interview noemde hij Paris, Texas ooit zijn favoriete film. De laatste keer dat we hem televisie zien kijken — gehuld in een jurk en legerkistjes — scheept Van Sant Cobains alter ego echter op met een van de meest ellendige videoclipjes aller tijden: 'On bended knee' van het snotgladde r&b-groepje Boyz II Men. In Michael Winterbottoms 24 Hour party people mocht Ian Curtis vlak voor zijn gortdroog in beeld gebrachte verhangingsdood tenminste nog kijken naar Werner Herzogs intrigerende roadmovie Stroszeck, maar Blake's visuele galgenmaal bestaat uit nondescript on-beeld, gezet op pure antimuziek. Geen wonder dat de muzikant zijn dood toch nog maar even uitstelt. Onderwijl zien we hoe de vage figuren met wie hij zijn huis deelt apestoned worden, (homo)seks bedrijven, en zonder noemenswaardige tekstvastheid meezingen op de onverbiddelijke klassieker 'Venus in furs' van The Velvet Underground. Je zou het een rock 'n' roll-nachtmerrie kunnen noemen.

Teen spirit
Gerry, de eerste productie waarin Gus Van Sant zijn recente, door Béla Tarr geïnspireerde stijl van extra lang aangehouden shots en tot in het banale uitgesponnen alledaagse handelingen introduceerde, speelde zich af in een op zichzelf staande werkelijkheid, die hooguit verstoord werd door de Hollywoodstatus van hoofdrolspelers Matt Damon en Casey Affleck. Bij Elephant was enige voorkennis van het drama op Columbine High meegenomen, maar ook publiek dat van niets wist kon het noodlotsdrama volgen. Het is echter de vraag of niet-ingewijden iets kunnen met Van Sants portret van de in de wachtkamer van de dood ronddrentelende Blake. Zonder kennis van Kurt Cobains biografie, en zonder diens muziek in je oren, moet het toch lastig zijn om begrip op te brengen voor Blake's existentiële angst. Ook voor de 'kenner' is Last days niet helemaal zonder problemen. Zijn gezicht verschuilend achter een rommelige blonde haardos en een grungy baardje heeft Michael Pitt zich een groot arsenaal aan Cobaineske maniertjes eigen gemaakt. Maar om te overtuigen als rockster-aan-het-eind-van-zijn-Latijn ruikt de acteur met de sensuele pruillippen en de rozige wangetjes toch net iets te weinig naar Teen Spirit.
Mooie Jongen Pitt werd eerder gecast door John Cameron Mitchell (Hedwig and the angry inch), Larry Clark (Bully) en Bernardo Bertolucci (The dreamers) — stuk voor stuk filmmakers die wel eens iets té gefascineerd lijken door het erotiserende uiterlijk van hun jonge acteurs. Ook Van Sant, die in het verleden begeerlijke mannen als River Phoenix, Keanu Reeves en Matt Dillon voor zijn camera zette, had daar wel eens handje van. Nu durft hij het echter aan om Pitt te ontdoen van alle frisheid en sex appeal, door hem ranzig en verlopen in beeld te brengen, zonder een zweem van 'heroin chic'. Als doorleefde rocker is Pitt daarmee nog niet per se geloofwaardig, maar als een jonge, hevig met zijn identiteit worstelende beroemdheid wel. De wereld heeft Blake ooit aangepraat dat hij een genie is. Misschien heeft hij daar zelf ook in geloofd, maar nu is hij niet meer dan een kabouter die eeuwig gedoemd is zijn piswedstrijd te verliezen van de waterval. Deze man is de redding voorbij. De hel kent hij al: daar valt iedereen hem lastig omdat hij beroemd is, terwijl de soundtrack wordt verzorgd door Boyz II Men. Daarbij vergeleken moet de dood wel verlossing bieden. Of op zijn minst rust. Als Blakes lijk wordt gevonden vergeet Van Sant gelukkig even dat hij alleen maar de objectieve toeschouwer met de camera hoeft te zijn. In een doodsimpele, maar beeldschone opname zien we hoe Blake's naakte lichaam zijn levenloze lichaam verlaat om in alle kalmte de trap naar de hemel te bestijgen. Led Zeppelin bezong in 1971 al het nirwana waar die Stairway to heaven naar zou leiden: 'And if you listen very hard / The tune will come to you at last / When all are one and one is all / To be a rock and not to roll.'

Fritz de Jong



top
LAST DAYS

Juli/augustus 2005 #268

Productie
Gus Van Sant
Dany Wolf
Regie, scenario en montage
Gus Van Sant
Camera
Harris Savides
Art direction
Tim Grimes
Muziek
Hildegard Westerkamp
Michael Pitt
Met
Michael Pitt
Lukas Haas
Asia Argento
Scott Green
Nicole Vicius
Ricky Jay
Ryan Fellner
Kim Gordon
Scott Patrick Green
Harmony Korine

Kleur, 97 minuten

Distributie
A-Film
Te zien
vanaf 25 augustus

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)