Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Melle eert Melle

LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET

Nederland, 1992 | Melle van Essen
Het woord perspectief heeft zoals zoveel woorden een letterlijke en een figuurlijke betekenis. Een uiterlijk, concrete en een innerlijk, abstracte. Het landschap dat we zien krijgt betekenis door ons innerlijk landschap, het perspectief van waaruit we tegen de wereld aankijken. De filmer Melle van Essen onderzoekt het perspectief van zijn oudoom Melle Oldeboerrigter en zet daar zijn eigen perspectief naast. Een ontmoeting van beelden.

Melle van Essen heeft het vak geleerd zoals dat vroeger ging, toen er nog geen filmacademies bestonden. Sjouwen met kabels en lampen, een beetje camera-assistentie, enzovoort. Geen slechte methode blijkt dan weer. Bij de Freek de Jonge-shows heeft hij met licht leren toveren en bij Johan van der Keuken heeft hij geleerd dat de camera 'een meneer' is, een meneer die zijn plaats weet, maar toch aanwezig is. Een keiharde werker, die ondanks zijn jonge leeftijd aan meer dan dertig documentaires heeft meegewerkt. Als cameraman en co-regisseur leverde hij zijn aandeel aan de documentaires over Midden-Amerika van Frank Diamand en deze tekent nu op zijn beurt voor de produktie van Landschappen waar niemand van weet.
Melle Oldeboerrigter (1908-1976) was een tamelijk geruchtmakende Amsterdamse schilder. Door zijn precies geschilderde, sensuele en wat macabere schilderijen joeg hij veel autoriteiten tegen zich in het harnas, maar verzamelde hij ook een schare volgelingen om zich heen. Hij was net als zijn achterneef autodidact, een anarchistisch familietrekje zou je kunnen zeggen, want de jonge Melle Oldeboerrigter kwam uit een gezin dat het anarchisme vol toewijding omarmde. De film is voornamelijk gebaseerd op interviews met de zuster (Liberta!), de ex-vrouw en de ex-vriendin van de schilder. Deze drie vrouwen scheppen het beeld van de man die zich ontwikkelde van een jonge wereldverbeteraar tot een oude cynicus.
Vooral de schaarse woorden van Liberta zijn zo pregnant, dat veel van de ontroering die deze mensengeschiedenis teweeg brengt, daaraan opgehangen kan worden. Het pleit voor de interviewer die zijn relatie met de ondervraagde (zijn oma) gevoelig en toch ingehouden neerzet. Liberta blijkt net als haar broer afstand genomen te hebben van de oude idealen, maar zonder wrok en met veel humor. De tijden zijn veranderd, maar de vonk van de vrijheid voel je nog smeulen in haar woorden. Haar man Joop leest aan het eind van de film een brief voor, die hij eens aan zijn zwager schreef. Een uitweiding die voor de filmlengte en het ritme iets te ver gaat, maar ook veel duidelijk maakt over de schilder Melle: hij had de ellende van de wereld gewoon nodig om te kunnen schilderen.

Beeldrijm
De interviews worden doorsneden met geschilderde beelden van bizarre landschappen vol gedrochten die dreigen of bedreigd worden; hun seksueel verkeer maakt de zaak er niet vrolijker op.
Melle van Essen zet daar zijn eigen filmbeelden tegenover, deels geënsceneerd, deels materiaal uit VPRO's 'Diogenes'. Hij heeft ook een voorliefde voor het leed en het bizarre en hij laat deze twee elementen bijna ongescheiden door elkaar optreden. Een kijk op de wereld zonder meteen te oordelen, die zijn samenwerking met Johan van der Keuken verraadt. Als een soort beeldrijm lichten deze stukjes werkelijkheid op uit het zwart en faden daar weer naar terug, een subtiele werkwijze die de poëzie van de film versterkt. Prachtig van licht zijn de geënsceneerde beelden en vaak heel fragmentarisch, bijna alleen vorm en kleur.
Hij sluit hiermee aan op punten in het levensverhaal, de oorlog bijvoorbeeld. Wat maar weinig mensen weten of willen weten is dat de Amsterdamse bevolking vrijwillig aan boekvernietiging deed, maar dan niet door middel van vuur maar door middel van water. Volgens vriendin Marth lag de Amstel vol met boeken. Melle van Essen zet hier hele mysterieuze water- en boekbeelden tussendoor, maar de naakte lichamen aan de wallekant zijn een wat al te letterlijke vertaling van de vernietiging van het lichaam die op de vernietiging van de geest volgt. Zoals bij vele generatiegenoten is de oorlog cruciaal geweest voor de schilder Melle. Toen wist hij pas zeker dat hij in deze wereld niets te zoeken had en begon hij aan een eigen universum te bouwen. Aan landschappen waar niemand van weet en waar hij het voor het zeggen had. Uiteindelijk was Melle alleen, ondanks het huwelijk dat hij sloot naast zijn 'vrije huwelijk' met Marth, ondanks zijn vrienden en ondanks zijn leerlingen en het beetje erkenning dat hij als kunstenaar kreeg. Hij wilde geen uitleg bij zijn schilderijen geven, zoals blijkt uit de beelden van de televisiedocumetaire uit 1972. Het waren mysteries waar hij soms zelf van huiverde, maar toch de baas over probeerde te zijn. Landschappen waar niemand van weet laat dat mysterie van de schilder Melle heel en ontroert door het heroïsche in dit leven dat gedoemd is te sneuvelen.

Eddy van der Meer



top
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET

December 1992 #129

Produktie
Frank Diamand
Regie en camera
Melle van Essen
Co-regie en montage
Riekje Ziengs
Geluid
Ben Zijlstra

Kleur, 65 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
tijdens het IDFA en vanaf 10 december

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)