I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Ringdragers Sam, Frodo en Gollum in The return of the king De oude wond

THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING

Verenigde Staten/Nieuw-Zeeland, 2003 | Peter Jackson
Het laatste deel van de The lord of the rings-trilogie is een ongekend spektakel waarin de strijd om Midden-Aarde wordt beslist. Maar zoals schrijver J.R.R. Tolkien, Eerste Wereldoorlog-veteraan tegen wil en dank, al vertelde: oorlog kent geen overwinnaars.

Het is zondag 11 februari 1989, een uur of zeven uur 's ochtends. Het dak gaat er af in een kokend Tuschinski 2 tijdens een vertoning van Bad taste, een Nieuw-Zeelandse horrorkomedie die tijdens het Amsterdamse festival The weekend of terror zijn Nederlandse première beleeft. De uitzonderlijk grove maar volstrekt hilarische 'splatstick' is het werk van de onbekende Nieuw-Zeelandse filmmaker Peter Jackson, die ogenblikkelijk in de harten van horrorfans wordt gesloten. Jackson heeft niet alleen de regie, maar ook productie, scenario, speciale effecten en montage voor zijn rekening genomen, en hij speelt ook nog eens twee rollen. Ik babbel wat na met vrienden en al snel ontstaat consensus: van dit eenmansleger gaan we meer horen en zien.
December 2003. Peter Jackson heeft het inderdaad ver geschopt: de kerstdagen naderen en dat betekent voor het derde jaar op rij dat men geen kant op kan kijken zonder minstens een glimp op te vangen van de hype die zijn The lord of the rings-trilogie genereert. Het vorige deel The two towers werd een enorme hit — het neemt de vierde positie in op de ranglijst van de meest succesvolle films aller tijden — en men mag verwachten dat het spectaculaire slot van de trilogie, The return of the king, eveneens zal uitgroeien tot een enorme kaskraker.
Toch rommelde het in Nieuw-Zeeland. Nog voor de wereldpremière in Wellington werd al duidelijk dat tovenaar Saruman (Christopher Lee), die een prominente rol vervult in de eerste twee delen, ditmaal schittert door afwezigheid. Regisseur Peter Jackson verklaarde dat de scène waarin Saruman van het toneel verdwijnt sneuvelde tijdens de montage van The two towers en dat men het onverstandig achtte het derde deel te beginnen met het afsluiten van zijn verhaal. De druiven zullen zuur zijn voor de 81-jarige Tolkien-fanaat Lee, temeer daar hij naar verluidt de kwade tijding via het internet moest vernemen.
En er zijn meer frustraties. Telkens werden de bioscoopversies gevolgd door langere dvd-edities die aantoonbaar beter waren. In beide gevallen vielen meer details op hun plek, personages wonnen aan diepgang, het ritme werd strakker, kortom, de balans werd gevonden. Er is bijvoorbeeld aan de dvd-editie van The two towers een lange flashback toegevoegd waarin de moeizame relatie van de gebroeders Boromir (Sean Bean) en Faramir (David Wenham) met hun vader Denethor (John Noble) aan bod komt. De scène biedt kijkers die het boek niet kennen een belangrijk inzicht in het merkwaardige handelen van Boromir in The fellowship of the ring. Zo is een bioscoopbezoek aan de derde film voor de liefhebbers wederom een dualistisch gebeuren: het getoonde is van zeer hoog niveau, maar niet zonder tekortkomingen. Dat nu al bekend is dat de latere dvd-editie van The return of the king minstens veertig minuten aan extra materiaal zal bevatten en de meeste oneffenheden waarschijnlijk zal wegstrijken, zorgt voor een vreemde nasmaak.

Gekrijs
In het slot van de trilogie bevindt de oorlog om Midden-Aarde zich in de beslissende fase. De kwaadaardige vorst Sauron stuurt een ontzagwekkend leger naar Minas Tirith, de stad van het vrije mensenrijk Gondor, in de overtuiging dat zijn ring zich daar bevindt. Maar intussen hebben Frodo (Elijah Wood) en Sam (Sean Astin) met hun gids Gollum (Andy Serkis) een geheime doorgang gevonden naar Saurons rijk Mordor, de enige plek waar de ring en zodoende ook de vorst vernietigd kan worden.
In The return of the king komen de verschillende verhaallijnen van de laatste twee delen tot een eind en verschuiven de zwaartepunten. In The two towers stal Andy Serkis de show met zijn vertolking van Gollum, een tragisch creatuur dat lichamelijk en geestelijk ten onder is gegaan aan de corrumperende invloed van de ring. In het slot is zijn rol minder complex en is het aan Sean Astin om de emotionele kern van de film te raken, een taak die hij overigens met verve vervult. De hoofdmoot van de film bestaat uit de strijd bij Minas Tirith, ook bekend als 'The battle of the Pelennor fields'. Wat Jackson wist klaar te spelen met 'The battle at Helm's Deep' in het tweede deel was verbluffend, maar ditmaal worden alle registers opengetrokken. Cinematografisch gezien is dit de moeder aller veldslagen, een hels spektakel waarin tienduizenden zich met doodsverachting, bruut geweld en donderend geraas op elkaar storten. Dit is het hoogtepunt in de zeven jaar durende samenwerking tussen Jackson en de verschillende effectenteams die aan de trilogie werkten: de combinatie van live-action, CGI en schaalmodellen levert een stuk Totale Cinema van de eerste orde op.
Ook de horror-achtige sfeer van Tolkiens boek is knap gevangen. De opkomst van de Heer der Nazgûl, Saurons machtigste dienaar, is grandioos — met oorverdovend gekrijs verrijst hij uit Minas Morgul, een sinister bouwwerk waarvan de gloeiende fundamenten in de hel verankerd lijken. Ook het voorwereldlijke monster Shelob zorgt voor huivermerg en een reis door een met geesten bevolkte onderwereld is beslist beklemmend. Dat de film in Nederland de adviesleeftijd van twaalf jaar heeft gekregen, wekt in dit opzicht geen enkele bevreemding.

Oogcontact
Tijdens de montage en postproductie van The return of the king had Peter Jackson een voorsprong op de andere delen. De personages zijn bekend, de spanningsboog is present en alles beweegt zich naar het onafwendbare einde. Toch ontstaat er enige irritatie over simplificaties en losse eindjes. Maar het echte venijn zit hem in de staart. Waar Tolkien een verrassend kort, bondig en verpletterend slot schreef, heeft Jackson de grootste moeite het epos tot een aanvaardbaar einde te brengen. Nu hoort u mij niet klagen over de vlagen Shakespeare en de theatrale sfeer van de verfilming — die zijn inherent aan de materie en geen belemmering om mee te voelen met de personages. Maar Jackson laat zijn helden wel heel wat traantjes wegpinken en is ver gegaan in het uitmelken van de vriendschap tussen Sam en Frodo, en over het voortdurend terugkerende en langdurige oogcontact tussen de twee hobbits zullen ongetwijfeld in menige bioscoop luidruchtige en weinig subtiele opmerkingen gemaakt worden.
Maar eerlijk is eerlijk: Jackson heeft wel van andere fouten geleerd. Het heen en weer schakelen tussen drie verhaallijnen in The two towers verliep houterig, met als dieptepunt het plotselinge wegsnijden van het strijdgewoel in Helm's Deep naar de avonturen van Merry en Pippin tussen de woudreuzen van Fangorn. Dat soort rare capriolen ontbreken in The return of the king. Als er uit dit slotstuk nog iets duidelijk wordt, is het wel dat alle opnamen van majestueuze landschappen en de enorme hoeveelheid digitale effecten nergens een doel op zich vormen, maar in dienst staan van het vertellen van een verhaal; effecten-supervisor Richard Taylor spreekt dan ook van 'heartware instead of hardware'. Hoe ironisch is het in dit opzicht dat de The matrix-trilogie — ook zo'n strijd over de toekomst van de mensheid — na een sterk eerste deel uiteindelijk vastliep in het drijfzand van enen en nullen waar Jackson overheen is gestapt.

Hippies
Na Londen en Parijs vinden de Europese première en de massale, zes uur durende persjunket ditmaal in Berlijn plaats. Peter Jackson oogt na zeven jaar noeste arbeid vermoeid en is aanmerkelijk minder geestig dan op de vorige gelegenheden. De overeenkomsten tussen de weemoed die het einde van Tolkiens verhaal oproept en de melancholie die na het afronden van het monsterproject opdoemt zijn niet toevallig. Jackson: "In het begin leek alles wel een droom. De productiemaatschappij New Line wilde driehonderd miljoen dollar spenderen aan een fantasy-trilogie, terwijl de voortekenen ongunstig waren. Uit onderzoek bleek dat Tolkien bij de jeugd, financieel gezien de belangrijkste doelgroep, niet populair was. Natuurlijk wist ik dat de hippies die het boek in de jaren zestig en zeventig verslonden zouden komen opdagen, maar dat was het wel. Maar nu alles succesvol is afgerond voel ik me triest, want ik moet afscheid nemen van de acteurs, die mijn vrienden zijn geworden. En ik besef terdege dat ik in mijn leven waarschijnlijk nooit iets groters zal maken dan The lord of the rings. Het is niet iets waar je makkelijk een schepje bovenop doet. Voorlopig ga ik gewoon verder met films maken die me aanspreken en probeer me ver van een patroon te houden."
Inmiddels zijn de voorbereidingen voor Jacksons remake van King Kong al begonnen. Maar achter de horizon gloort een terugkeer naar Midden-Aarde. De regisseur licht een tipje van de sluier op over de plannen van een verfilming van Tolkiens The hobbit: "Als we The hobbit gaan verfilmen zal eerst een rechtenkwestie moeten worden afgewikkeld: United Artists heeft de rechten verworven, dus moet New Line de zaak met hen regelen. Als dat lukt ben ik hun man. Het lijkt me toch dat ik de meest geschikte regisseur voor zo'n verfilming ben. Het zou mooi zijn als we een gevoel van continuïteit kunnen waarborgen door met een aantal van de acteurs uit The lord of the rings in zee te gaan."

Handschoen
De filmtrilogie is voor hen die zich niet doodergeren aan puntoren en harige voeten een overweldigend epos. Naast de goed op een breed publiek toegesneden ingrediënten is The lord of the rings tevens een droevig en actueel verhaal over hen die zich in de oorlog opofferen om anderen vrijheid te schenken. Voor Tolkien, die de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog aan den lijve ondervond, waren de pijn om het verlies van naasten en de melancholie van hen die door de hel gingen en terugkeerden de centrale thema's. Uiteraard komen die thema's in dit laatste deel tot volle wasdom. Jackson: "Een oorlog waarbij vrijheid op het spel staat, zoals de Tweede Wereldoorlog, is het waard om gevochten te worden, zo zei Tolkien. Maar hij zei ook dat er aan het einde geen echte overwinnaars zijn: zij die overleven betalen een hoge prijs met een wond die nooit zal helen."
The lord of the rings stond lang te boek als onverfilmbaar. Peter Jackson pakte dapper de handschoen op met de kennis dat hij onmogelijk alle Tolkien-fans tevreden kon stellen. Maar beoordeeld op de filmische merites is het drieluik niets minder dan een meesterwerk. Dat meesterwerk telt inmiddels 631 minuten. En daar komen er volgend jaar weer wat bij.

Mike Lebbing



top
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING

Januari 2004 #251

Productie
Peter Jackson
Barrie M. Osborne
Fran Walsh
Regie
Peter Jackson
Scenario
Peter Jackson
Fran Walsh
Philippa Boyens
Camera
Andrew Lesnie
Montage
Jamie Selkirk
Muziek
Howard Shore
Speciale effecten
Richard Taylor
Jim Rygiel
Art direction
Grant Major
Met
Elijah Wood
Sean Astin
Viggo Mortensen
Ian McKellen
Orlando Bloom
Bernard Hill
John Noble
David Wenham
Andy Serkis
Liv Tyler
Miranda Otto
John Rhys-Davies
Billy Boyd
Dominic Monaghan

Kleur, 201 minuten

Distributie
A-Film
Te zien
vanaf 17 december

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
LEAP YEAR
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan
Leviathan
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
LIES
LIFE
Life
Life
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
THE LOOKOUT
THE LOOKOUT
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise Wimmer
LOURDES
Love
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (2016)
Love 3D
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Lovelace
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)