The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Bewondering leidt tot exotisme Controverse rondom een kijkdoos

KUNDUN

Verenigde Staten, 1997 | Martin Scorsese
Het heeft lang geduurd voordat Martin Scorsese's Kundun Nederland heeft bereikt. De reden is dat weinig distributeurs brood zagen in de film. Onbegrijpelijk is dat niet, want Kundun is een vorm van spiritueel exotisme dat alleen doorgewinterde fans van de Dalai Lama tot opwinding zal brengen.

De vrienden van het universele gezinsleven schrokken zich vorig jaar te pletter. Disney dacht met Kundun een prestigeproject te hebben gefinancierd waarmee zij hun imago artistiek konden oppoetsen, maar het resultaat was een hoogoplopend conflict met de Chinezen. De communistische autoriteiten bleken zich hevig te storen aan Martin Scorsese's biografische film over de Dalai Lama. Het conflict kwam ongelegen, want Disney voerde sinds enige tijd besprekingen met hen over de openstelling van de Chinese markt voor Mickey Mouse en consorten. Als de film zou worden uitgebracht, zo dreigden de Chinezen, kon Disney haar visioenen over een miljard Chinezen die zich aan Aladdin vergapen tot in lengte van dagen vergeten. Wat volgde was een staaltje crisismanagement, waarin Disney's topman Michael Eisner de Houdini-taak had om Disney's morele geloofwaardigheid overeind te houden én de Chinezen te kalmeren. Het resultaat was een schaamteloos televisie-interview dat elke ouder aan zijn kinderen zou moeten laten zien, voordat er weer een Disneyvideo in de recorder verdwijnt. Films, zo betoogde Eisner, betekenen in Amerika niets. Ze krijgen zes seconden publicitaire aandacht en zijn vervolgens na drie weken weer vergeten. In de weken na het interview deed Eisner er alles aan om zijn woorden tot waarheid te maken. Op Kerstmis 1997 bracht Disney de film vrijwel zonder publiciteit in twee (!) bioscopen uit. Of de Chinezen genoegen hebben genomen met dit laffe staaltje kruiperij is onbekend, wel is zeker dat Scorsese zich zwaar geschoffeerd en in de steek gelaten voelde. Scorsese's volgende film zal geen Disney-film zijn.

Geen massapubliek
Het ironische van de Chinese opwinding is dat het de aandacht op een film vestigde die anders tamelijk onopgemerkt gepasseerd zou zijn. Het ruim twee uur durende Kundun is namelijk voor Hollywoodbegrippen een hoogst uitzonderlijke film, die anders dan Annauds Seven years in Tibet geen massapubliek zal trekken. Er is vrijwel geen plot, er zijn geen sterren maar non-professionele acteurs en bijna de helft van de film bestaat uit een nauwkeurige reconstructie van de Tibetaanse boeddhistische rituelen. De film volgt het leven van Tenzin Gyatso, die in 1937 als tweejarige jongetje als de veertiende reïncarnatie van de Dalai Lama werd 'ontdekt', waarna hij in het heilige klooster in Lhasa door monniken werd voorbereid op zijn toekomst van spiritueel en werelds leider van Tibet. Zijn bewind was van korte duur, want twee jaar na zijn installatie als leider, 'bevrijdde' het Chinese leger in 1950 het Tibetaanse volk van zijn 'theocratische overheersing'. Pogingen van de Dalai Lama om met de Chinese bezetters tot een vergelijk te komen, strandden op de ijzeren wil van de Chinezen om Tibet als Chinese provincie aan hun communistische imperium toe te voegen. Een beroep op de Verenigde Naties voor bijstand werd niet gehonoreerd. In 1959 vluchtte de Dalai Lama naar India, waar hij sindsdien in ballingschap verblijft.

Stofbrillen
Scorsese bedient zich in Kundun, die in Marokko werd gedraaid, van een gedurfde aanpak, die niet zonder gebreken is. De fotografie is schitterend: het felle geel en rood van de monniken en de majestueuze landschapsopnamen zorgen voor een spetterend kleurenspektakel. Scorsese's uitstekende oog voor details in de boeddhistische rituelen doet denken aan zijn film The age of innocence, waarin hij even trefzeker de geritualiseerde omgangsvormen van de elite in de Amerikaanse samenleving van rond de eeuwwisseling vastlegde. Kundun heeft echter een paar grote problemen, die voortkomen uit Scorsese's bewondering voor de Dalai Lama, die het script ter goedkeuring kreeg voorgelegd. Dat er een heiligenverhaal is ontstaan over een man, die grossiert in wijsheden en geen twijfel of angsten schijnt te kennen, valt nog wel te accepteren. Ook het (valse) beeld van het Tibet van voor de Chinese bezetting als een harmonieuze natie, waarin het hele volk achter de Dalai Lama stond, is te overkomen. Een fundamenteler probleem is de oppervlakkigheid van de film. De boeddhistische rituelen worden, zoals gezegd, schitterend in beeld gebracht, maar over de betekenis ervan en de spirituele wereld erachter, komen we niets te weten. Het resultaat is een vorm van spiritueel exotisme, dat nog eens wordt versterkt door Scorsese's bijna dwangmatige behoefte aan esthetisering, die de kijker emotioneel op afstand houdt. Een groep vermoorde monniken ligt zo choreografisch fraai geordend op de grond, dat het beeld verwordt tot een kleurige abstracte compositie. Ook het Chinese leger, dat Tibet komt binnengemarcheerd met prachtige stofbrillen op en in grauwe uniformen die perfect passen bij het droge landschap, levert vooral oogstrelende beelden op.
Scorsese heeft als hommage aan de Dalai Lama een sjieke film willen maken. Het resultaat is een schitterende, ouderwetse kijkdoos.

Jos van der Burg



top
KUNDUN

September 1998 #192

Productie
Barbara De Fina
Regie
Martin Scorsese
Scenario
Melissa Mathison
Camera
Roger Deakins
Art direction
Dante Ferretti
Montage
Thelma Schoonmaker
Muziek
Philip Glass
Met
Tenzin Thuthob Tsarong
Gyurme Tethong
Tulku Jamyang Kunga Tenzin
Tenzin Yeshi Paichang

Kleur, 134 minuten

Distributie
RCV
Te zien
vanaf 24 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


K

K3 Bengeltjes
K3 Dierenhotel
K3 EN DE KATTENPRINS
K3 Love Cruise
KABOOM
KABOUTER PLOP
THE KABULI KID
KADOSH
KAFKA
KAIDAN
KAIRO/PULSE
KALIFORNIA
KAMELEON 2
KAMEN
KAN DOOR HUID HEEN
KANDAHAR
KANGAROO JACK
Kankerlijers
KANSAS CITY
KAOS
Kapitein Onderbroek: Het eerste grote avontuur
KAPITEIN ROB EN HET GEHEIM VAN PROFESSOR LUPARDI
Kappen
Kapringen
KARAKTER
KARAKUM
THE KARATE KID
KARNAVAL
Karsu
KASSABLANKA
Kat en muis
KATALIN VARGA
KATE AND LEOPOLD
Kauwboy
KAZAAM
KEANE
KEBAB CONNECTION
Kedi (Ceyda Torun over)
Keep on Keepin' on
Keeper (Guillaume Senez over)
The Keeper of Lost Causes
KEEPING MUM
KEEPING THE FAITH
Keeping Up with the Joneses
KEES DE JONGEN
Keet & Koen en de speurtocht naar Bassie & Adriaan
Keith Richards: Under the Influence
KEIZER KUZCO
KEN JACOBS
KEN PARK
Kenau
KENNIS VAN HELEN
KERITY, HET GEHEIM VAN ELEONORE
DE KERSENPLUK
KERST BIJ DE LIEVEHEERSBEESTJES
DE KEUKEN VAN KOK
De keuze van mijn vader (Yan Ting Yuen over)
Key House Mirror
KHADAK
KICK-ASS
Kick-Ass 2
KICKS
Kid
THE KID STAYS IN THE PICTURE
Kidnap
Kidnapping Mr. Heineken
The Kidnapping of Michel Houellebecq
Kidnep
KIDS
KIDS RETURN
KIDZ IN DA HOOD
KIJK IK VLIEG
KIKA
Kiki, el amor se hace
KIKUJIRO
KILL BILL — VOL. 1
KILL BILL — VOL. 2
Kill List
Kill Switch
Kill Your Darlings
THE KILLER
KILLER
Killer Elite
THE KILLER INSIDE ME
Killer Joe
KILLER OF SHEEP
KILLER: A JOURNAL OF MURDER
KILLERS
THE KILLING
KILLING ME SOFTLY
The Killing of a Sacred Deer
Killing Them Softly
KILLING ZOE
KINATAY en LOLA
Die Kinder vom Napf
KINDEREN VAN GIETIJZEREN GODEN
De kinderen van Juf Kiet
KINDERSPIELE
Kinetta
King and Country
KING ARTHUR
King Arthur: Legend of the Sword
THE KING IS ALIVE
KING KONG
KING OF CALIFORNIA
King of Devil's Island
THE KING OF KONG
KING OF NEW YORK
King of the Belgians
KING OF THE HILL
The King's Gardens
THE KING'S SPEECH
THE KINGDOM (Lars von Trier)
THE KINGDOM (Peter Berg)
THE KINGDOM II (Lars von Trier, Morten Arnfred)
KINGPIN
Kingsman: The Golden Circle
Kingsman: The Secret Service
KINSEY
KIRIKOU EN DE HEKS
KISS KISS BANG BANG
Kiss Me
Kiss Me Deadly
KISS OF DEATH
KISS OF LIFE
KISS OF THE DRAGON
KISS THE GIRLS
KISSED
KITCHEN STORIES
THE KITE RUNNER
KLADBOEKSCÈNES
KLASS
KLEIN VOOR ALTIJD
DE KLEINE BLONDE DOOD
DE KLEINE IJSBEER
KLEINE IJSBEER 2
Kleine ijstijd
DE KLEINE MAANBEER
KLEINE NEMO
De kleine prins
HET KLEINE SPOOKJE LABAN
KLEINE TEUN
De kleine vampier
KLEINE VERA
DE KLEINE ZEEMEERMIN
KLEINES TROPICANA
KNALLHART
KNETTER
Knielen op een bed violen
Knife in the Clear Water (Wang Xuebo over)
KNIGHT AND DAY
Knight of Cups
A KNIGHT'S TALE
Knock Knock
KNOCKED UP
KNOCKIN' ON HEAVEN'S DOOR
Knoester & Berkelientje
KNOFLÍKÁRI
KNOWING
Koemba: de zebra die z'n strepen kwijt is
Kollektivet
KOLYA
KOM NIET AAN MIJN KINDEREN
Komedie om geld
Komm mir nicht nach (Dreileben)
KOMT EEN VROUW BIJ DE DOKTER
Kon-Tiki
Kong: Skull Island 3D
DER KONIG VON KREUZBERG
KONING DER MASKERS (BIAN LIAN)
DE KONING EN DE VOGEL
DE KONING EN IK
De Koning van de Mont Ventoux
Kooky
KOPPS
DE KORENSLAG
HET KORPS MARINIERS
KOSH BA KOSH
Koza (Previously Unreleased)
KRAAK!
KRABAT — MEESTER VAN DE ZWARTE MOLEN
KRAJINKA
KRÁMPACK
Krampus
KRÁVA
De krekel
Kreuzweg
DER KRIEGER UND DIE KAISERIN
Krigen
KRIMA/KERIME
Kriterion sinds '45
DE KROKODILLENBENDE
KRUIMELTJE
Kubo en het magische zwaard
Kuma
Kumaré
KUNDUN
KUNG FU HUSTLE
KUNG FU PANDA
KUNG FU PANDA 2
Kung Fu Panda 3 (NL)
Kunst... begin drrr niet an
Kurai kurai — Verhalen met de wind
KUROSAWA COLLECTIE 2
KURT & COURTNEY
Kurt Cobain: Montage of Heck
DE KUS
KUTZOOI
KWAIDAN
Kyteman: Now What?