The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Ook de hemel troost niet meer

KAMEN

Rusland, 1992 | Aleksander Sokoerov
"Misschien is Alexander Sokoerov geboren met camera's op de plaats waar bij anderen ogen zitten", merkte een Russische cineast ooit op over zijn collega. En hij heeft gelijk: de religieuze Sokoerov is een zeldzaam talent. Al zijn films stralen een filmische vanzelfsprekendheid uit die je bij weinig andere filmmakers aantreft. Bovendien weet hij met steeds soberder middelen een maximale zeggingskracht te bereiken. Met Kamen, een onderzoek van de wereld na de dood, bereikt Sokoerov — cultuurcriticus, theoloog en filmmaker in één persoon — een absoluut hoogtepunt: briljante, tot op het bot uitgebeende cinema.

"Ik zie mijn werk als regisseur als een soort missie. Ik moet de mensen helpen bepaalde moeilijkheden in dit leven te overwinnen, ik moet hen, met andere woorden, voorbereiden op de dood. Het komt mij voor dat op het witte doek en de bühne voor ons onafgebroken het spel van de dood en de wedergeboorte wordt gespeeld. Zo krijgen we de mogelijkheid om het drama en de tragedie van de dood voor onszelf te repeteren. En het is de kunst die elke keer weer nieuwe varianten aanreikt voor deze nieuwe situatie."
Aldus de Russische regisseur Alexander Sokoerov in een interview een paar jaar geleden. Het voorbereiden op de dood, is dat niet de bestaansgrond en het domein van de religie? Inderdaad: voor Sokoerov staat kunst gelijk aan religie. Niet voor niets grapte hij in hetzelfde interview: "Volgens mij komt de cinema God slecht van pas. Filmkunst, dat is de trots van de scheppende mens; daarom zweeft film ergens tussen God en de mens in."
Nee, dit wordt geen theologisch betoog. De beide citaten illustreren echter uitstekend het enorme belang dat Sokoerov aan de filmkunst toekent: niets minder dan een concurrent van God. Sokoerov wil dat zijn films als religieuze ervaringen ondergaan worden. Wie dit hoogmoedig vindt, kan beter niet naar Kamen (Steen) gaan kijken. In deze radicale, sobere, van iedere franje ontdane film, gaat Sokoerov in zijn onderzoek van leven en dood nog veel verder dan in De tweede cirkel (1991), zijn voorlaatste film. Werd daarin de machteloosheid van de moderne mens met de dood (de tweede cirkel) genadeloos verbeeld, in Kamen wordt de door God ingestelde grens tussen leven en dood overschreden. Met deze film raakt Sokoerov de essentie van alle religie: het voorbereiden op en het doen van uitspraken over wat ons te wachten staat na de dood.

Niet blijmoedig
Zoals altijd bij Sokoerov is de verhaallijn flinterdun. Een jonge bewaker (Pjotr Alexandrov, die ook te zien was in De tweede cirkel) ontdekt tijdens zijn ronde door een prachtige oude villa in de badkamer een oude man (Leonid Mozgovoy). De man, gekleed in een soort witte lijkwade, beweert de (overleden) eigenaar van het huis te zijn. Waarna de twee enige tijd samen in het huis verblijven, een maaltijd nuttigen, wat dialogen uitwisselen en een wandeling buiten het huis, dat vlak bij zee ligt, maken. Vervolgens verdwijnt de man even plotseling als hij opdook.
Het opvoeren van dit personage uit het dodenrijk, stelt Sokoerov in staat zijn gedachten te uiten over 'de wereld na de dood'. En die zijn niet blijmoedig. Na de dood staat de mens geen troostrijk verblijf in een hemel te wachten, maar een wereld die verdacht veel op het aardse tranendal lijkt. "Heb je mijn vader gezien?", informeert de bewaker nieuwsgierig. "Ik heb er niemand gezien, ik was alleen, er heerst daar veel onverschilligheid", luidt het onthutsende antwoord. Het lijkt er zelfs op dat de teruggekeerde dode blij is even weg te zijn uit zijn hemelse isolement. Eenvoudige aardse zaken als een jas, een lamp en een piano bekijkt hij met de nieuwsgierige blik van een pasgeborene.
Bestaat er voor Sokoerov trouwens wel een essentieel verschil tussen doden en levenden? De teruggekeerde dode beschuldigt de bewaker van asthenie, een ziekelijke vorm van apathie. En inderdaad: de bewaker beweegt zich door de film als, oneerbiedig uitgedrukt, een levend lijk. De opmerking dat hij niet van het leven houdt, verbaast dan ook niet. De indruk van volstrekte gelijkheid tussen de twee personages komt visueel tot een climax als zij een wandeling maken: twee zwarte schimmen bewegen zich als personificaties van de dood over een begraafplaats en in een grauw dorpsstraatje (waarin een geruïneerde kerk staat).

Geluidsband
Kamen is Sokoerovs meest sombere film: de levenden zijn als doden, die bovendien het perspectief op een hemels paradijs ontzegd is. Als er al iets troostrijks uit de film valt te peuren, dan is het dat we met volle teugen het aardse leven tot ons moeten nemen, want eenmaal aanbeland aan de kant van de dood valt er weinig meer te genieten.
Wie die opvatting toch al had, en geen boodschap heeft aan Sokoerovs theologische overpeinzingen, kan Kamen bezoeken om zijn filmische kwaliteiten. Sokoerov verstaat de kunst om met zeer lang aangehouden camerastandpunten een intense spanning op te bouwen. Ook zet hij de camera altijd op zo'n plaats neer, dat het beeld een maximale zeggingskracht krijgt (het gebruik van speciale lenzen draagt daar eveneens toe bij). Bovendien is zijn beheersing van zwart-wit film — Kamen is gefilmd in prachtige grofkorrelige zwart-wit nuances — fenomenaal. In Kamen stond Sokoerov daarbij, in eigen woorden, "een monochroom aquareleffect" voor ogen. En tenslotte staan geluid en beeld in een sublieme relatie tot elkaar, in tegenstelling tot de meeste films waar het geluid uitsluitend een 'beelddienende' functie heeft. De karigheid van de geluidsband werkt verbluffend effectief. Het geblaf van een hond, het gekrijs van meeuwen, een scheeptstoeter in de verte, enkele gefluisterde dialogen, af en toe een muziekfragment en vooral veel stilte, versterken de ascetische werking van de film.
Rusland mag dan economisch failliet zijn, het heeft wel Europa's meest intrigerende filmmaker binnen zijn grenzen.

Jos van der Burg



top
KAMEN

Februari 1993 #131

Produktie
Yoeri Torokhov (International Studio of PERM i.s.m. Lenfilm)
Regie
Alexander Soekorov
Scenario
Yoeri Arabov
Camera
Alexander Boerov
Geluid
Vladimir Persov
Montage
Leda Semenova
Met
Pjotr Alexandrov
Leonid Mozgovoy

Zwart-wit, 88 minuten

Distributie
Argus Film
Te zien
vanaf 25 februari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


K

K3 Bengeltjes
K3 Dierenhotel
K3 EN DE KATTENPRINS
K3 Love Cruise
KABOOM
KABOUTER PLOP
THE KABULI KID
KADOSH
KAFKA
KAIDAN
KAIRO/PULSE
KALIFORNIA
KAMELEON 2
KAMEN
KAN DOOR HUID HEEN
KANDAHAR
KANGAROO JACK
Kankerlijers
KANSAS CITY
KAOS
Kapitein Onderbroek: Het eerste grote avontuur
KAPITEIN ROB EN HET GEHEIM VAN PROFESSOR LUPARDI
Kappen
Kapringen
KARAKTER
KARAKUM
THE KARATE KID
KARNAVAL
Karsu
KASSABLANKA
Kat en muis
KATALIN VARGA
KATE AND LEOPOLD
Kauwboy
KAZAAM
KEANE
KEBAB CONNECTION
Kedi (Ceyda Torun over)
Keep on Keepin' on
Keeper (Guillaume Senez over)
The Keeper of Lost Causes
KEEPING MUM
KEEPING THE FAITH
Keeping Up with the Joneses
KEES DE JONGEN
Keet & Koen en de speurtocht naar Bassie & Adriaan
Keith Richards: Under the Influence
KEIZER KUZCO
KEN JACOBS
KEN PARK
Kenau
KENNIS VAN HELEN
KERITY, HET GEHEIM VAN ELEONORE
DE KERSENPLUK
KERST BIJ DE LIEVEHEERSBEESTJES
DE KEUKEN VAN KOK
De keuze van mijn vader (Yan Ting Yuen over)
Key House Mirror
KHADAK
KICK-ASS
Kick-Ass 2
KICKS
Kid
THE KID STAYS IN THE PICTURE
Kidnap
Kidnapping Mr. Heineken
The Kidnapping of Michel Houellebecq
Kidnep
KIDS
KIDS RETURN
KIDZ IN DA HOOD
KIJK IK VLIEG
KIKA
Kiki, el amor se hace
KIKUJIRO
KILL BILL — VOL. 1
KILL BILL — VOL. 2
Kill List
Kill Switch
Kill Your Darlings
THE KILLER
KILLER
Killer Elite
THE KILLER INSIDE ME
Killer Joe
KILLER OF SHEEP
KILLER: A JOURNAL OF MURDER
KILLERS
THE KILLING
KILLING ME SOFTLY
The Killing of a Sacred Deer
Killing Them Softly
KILLING ZOE
KINATAY en LOLA
Die Kinder vom Napf
KINDEREN VAN GIETIJZEREN GODEN
De kinderen van Juf Kiet
KINDERSPIELE
Kinetta
King and Country
KING ARTHUR
King Arthur: Legend of the Sword
THE KING IS ALIVE
KING KONG
KING OF CALIFORNIA
King of Devil's Island
THE KING OF KONG
KING OF NEW YORK
King of the Belgians
KING OF THE HILL
The King's Gardens
THE KING'S SPEECH
THE KINGDOM (Lars von Trier)
THE KINGDOM (Peter Berg)
THE KINGDOM II (Lars von Trier, Morten Arnfred)
KINGPIN
Kingsman: The Golden Circle
Kingsman: The Secret Service
KINSEY
KIRIKOU EN DE HEKS
KISS KISS BANG BANG
Kiss Me
Kiss Me Deadly
KISS OF DEATH
KISS OF LIFE
KISS OF THE DRAGON
KISS THE GIRLS
KISSED
KITCHEN STORIES
THE KITE RUNNER
KLADBOEKSCÈNES
KLASS
KLEIN VOOR ALTIJD
DE KLEINE BLONDE DOOD
DE KLEINE IJSBEER
KLEINE IJSBEER 2
Kleine ijstijd
DE KLEINE MAANBEER
KLEINE NEMO
De kleine prins
HET KLEINE SPOOKJE LABAN
KLEINE TEUN
De kleine vampier
KLEINE VERA
DE KLEINE ZEEMEERMIN
KLEINES TROPICANA
KNALLHART
KNETTER
Knielen op een bed violen
Knife in the Clear Water (Wang Xuebo over)
KNIGHT AND DAY
Knight of Cups
A KNIGHT'S TALE
Knock Knock
KNOCKED UP
KNOCKIN' ON HEAVEN'S DOOR
Knoester & Berkelientje
KNOFLÍKÁRI
KNOWING
Koemba: de zebra die z'n strepen kwijt is
Kollektivet
KOLYA
KOM NIET AAN MIJN KINDEREN
Komedie om geld
Komm mir nicht nach (Dreileben)
KOMT EEN VROUW BIJ DE DOKTER
Kon-Tiki
Kong: Skull Island 3D
DER KONIG VON KREUZBERG
KONING DER MASKERS (BIAN LIAN)
DE KONING EN DE VOGEL
DE KONING EN IK
De Koning van de Mont Ventoux
Kooky
KOPPS
DE KORENSLAG
HET KORPS MARINIERS
KOSH BA KOSH
Koza (Previously Unreleased)
KRAAK!
KRABAT — MEESTER VAN DE ZWARTE MOLEN
KRAJINKA
KRÁMPACK
Krampus
KRÁVA
De krekel
Kreuzweg
DER KRIEGER UND DIE KAISERIN
Krigen
KRIMA/KERIME
Kriterion sinds '45
DE KROKODILLENBENDE
KRUIMELTJE
Kubo en het magische zwaard
Kuma
Kumaré
KUNDUN
KUNG FU HUSTLE
KUNG FU PANDA
KUNG FU PANDA 2
Kung Fu Panda 3 (NL)
Kunst... begin drrr niet an
Kurai kurai — Verhalen met de wind
KUROSAWA COLLECTIE 2
KURT & COURTNEY
Kurt Cobain: Montage of Heck
DE KUS
KUTZOOI
KWAIDAN
Kyteman: Now What?