The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
De nachtmerrie van een Praagse schrijver

KAFKA

Verenigde Staten, 1992 | Steven Soderbergh
Wie op 26-jarige leeftijd met zijn debuutfilm de Gouden Palm in Cannes ontvangt, krijgt een ongelooflijke last op zijn schouders gelegd. Dat overkwam Steven Soderbergh in 1989 met sex, lies and videotape. Zijn film werd vervolgens tot overmaat van ramp met open armen en ogen ontvangen door critici en publiek en door iedereen de hemel ingeprezen. KAFKA heet zijn tweede film en de gevreesde vijandige reactie, die bij elke tweede film van iemand optreedt, heeft zich in de Verenigde Staten al geuit en zal ook bij het lang wachtende en smachtende publiek hier ten lande niet uitblijven.

Persoonlijk vond ik sex, lies and videotape een van de meest overschatte films van de jaren tachtig. Wie erop staat dat de titel van zijn film zonder hoofdletters wordt geschreven verdenk ik automatisch van inhoudsloze, onvolwassen pretentie of besmetting door het e.e. cummings virus. steven soderbergh had zijn scenario zelf geschreven en helaas was dat te zien. sex, lies and videotape is een sympathieke film, vol met beginnersfouten, maar het is vooral een oppervlakkige film over oppervlakkige mensen. KAFKA moet, als ik STEVEN SODERBERGH dit keer goed begrepen heb, zonder kleine letters worden geschreven. Ja, het gaat inderdaad over Franz Kafka, de schrijver, hoewel hij het in de film zonder voornaam moet doen. SODERBERGH benadrukt dat dit geen verfilming van een zijn boeken is en evenmin een poging tot een biografie. Het is een fantasie hoe de wereld van Kafka eruit zou hebben kunnen zien als zijn nachtmerries werkelijkheid waren geweest.
Kafka is onverfilmbaar, zo meent SODERBERGH terecht. Orson Welles, met wie SODERBERGH ten onrechte is vergeleken, maakte The trial maar vergat er bij te vertellen dat hij het als komedie gemaakt had en iedereen begreep zijn film verkeerd. Jean-Marie Straub en Danièle Huillet verfilmden 'Amerika', maar deden dat op hun eigen onnavolgbare manier en noemden hun film Klassenverhältnisse. Het scenario van KAFKA is dit keer niet van SODERBERGH zelf, maar van Lem Dobbs. Inderdaad, dat is de naam van het Humphrey Bogart personage uit Treasure of the Sierra Madre, maar ook het bewust gekozen pseudoniem van een jonge scenarioschrijver uit Hollywood, die vooral beroemd is omdat hij het beste niet geproduceerde scenario (Edward Ford) op zijn plank heeft liggen. Het scenario van KAFKA slingerde al zo'n tien jaar door Hollywood voordat SODERBERGH het ging verfilmen. SODERBERGH had het in 1985 al onder zijn neus gehad, maar vond na de Gouden Palm en de hooggerezen verwachtingen de tijd pas vijf jaar later rijp om met het scenario naar Praag af te reizen om het daar te verfilmen.

Expressionisme
Amerikanen die een 'Europese' film willen maken, daar hebben Europeanen een gezond wantrouwen tegen. Opgegroeid in een oppervlakkige cultuur kunnen ze de valkuilen en obstakels van Europa nu eenmaal moeilijk bevatten. Zelfs al heten ze Woody Allen. Net als Allen's Shadows and fog is KAFKA gelukkig in zwart-wit gedraaid. Zwart-wit is mooier dan kleur en het is makkelijker voor de regisseur om de te verlangen sfeer op te roepen. SODERBERGH en zijn cameraman Walt Lloyd zijn het meest beïnvloed door Carol Reed's The third man, Terry Gilliam's Brazil en zwart-wit horrorfilms uit de gouden Hollywood-periode. Dobbs stond iets anders voor ogen. Hij uitte de bekende schrijversklacht na het zien van KAFKA dat deze film waarschijnlijk zonder scenario was opgenomen, in ieder geval zonder zijn scenario. Dobbs had meer van het Duitse expressionisme terug willen zien. Het verhaal plaatst hij in Praag in 1919, het jaar waarin Das Kabinett des Dr. Caligari vervaardigd werd, en een van de belangrijkste personages noemt hij Dr. Murnau, gespeeld door Ian Holm. Dat verschil in mening is terug te zien. SODERBERGH kan niet duidelijk een nieuwe, andere visie geven op het scenario en hij blijft een film lang op twee of meer gedachten hinken.
Jeremy Irons speelt de titelrol. Deze lovenswaardige en door mij ooit bewonderde acteur presteert het om elke keer als hij met gepijnigde blik de zaal intuurt mij bijna te doen uitroepen: "Is er een dokter in de zaal?". Hij kijkt zo zuur, het is overduidelijk dat deze man aan een hele grote maagzweer lijdt. Bij het uiten van zijn tekst wordt hij geholpen door onze eigen Jeroen Krabbé, als grafdelver en literatuurliefhebber Bizzlebek. Krabbé krijgt zijn naam na vele jaren goed op de aftiteling, Hilde Van 'Meighem' moet als 'Female Anarchist' daar nog even op wachten. Toon Agterberg is het als 'Youthful Anarchist' al wel gelukt. Voor wie nog altijd geen reden heeft gevonden om KAFKA te gaan bekijken, meld ik dat Alec Guinness en Armin Mueller-Stahl ook meespelen. En ondanks al mijn bedenkingen tegen Amerikaanse pretentie die geen enkel moment waargemaakt wordt, is KAFKA een interessante film. Het is terug te zien dat mensen hier een idee, hoe klein dan ook, gehad hebben en iets geprobeerd hebben. Soderbergh en Dobbs zijn jonge talentvolle cineasten die het spelen met hoofdletters en pseudoniemen achter zich moeten laten en een echte film zouden kunnen maken.

Piet van de Merwe



top
KAFKA

November 1992 #128

Produktie
Stuart Cornfeld
Harry Benn
Regie
Steven Soderbergh
Scenario
Lemm Dobbs
Camera
Walt Lloyd
Geluid
Mark Mangini
Muziek
Cliff Martinez
Met
Jeremy Irons
Theresa Russell
Joel Grey
Ian Holm e.v.a.

Zwart-wit, 98 minuten

Distributie
Concorde
Te zien
vanaf 12 november

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


K

K3 Bengeltjes
K3 Dierenhotel
K3 EN DE KATTENPRINS
K3 Love Cruise
KABOOM
KABOUTER PLOP
THE KABULI KID
KADOSH
KAFKA
KAIDAN
KAIRO/PULSE
KALIFORNIA
KAMELEON 2
KAMEN
KAN DOOR HUID HEEN
KANDAHAR
KANGAROO JACK
Kankerlijers
KANSAS CITY
KAOS
Kapitein Onderbroek: Het eerste grote avontuur
KAPITEIN ROB EN HET GEHEIM VAN PROFESSOR LUPARDI
Kappen
Kapringen
KARAKTER
KARAKUM
THE KARATE KID
KARNAVAL
Karsu
KASSABLANKA
Kat en muis
KATALIN VARGA
KATE AND LEOPOLD
Kauwboy
KAZAAM
KEANE
KEBAB CONNECTION
Kedi (Ceyda Torun over)
Keep on Keepin' on
Keeper (Guillaume Senez over)
The Keeper of Lost Causes
KEEPING MUM
KEEPING THE FAITH
Keeping Up with the Joneses
KEES DE JONGEN
Keet & Koen en de speurtocht naar Bassie & Adriaan
Keith Richards: Under the Influence
KEIZER KUZCO
KEN JACOBS
KEN PARK
Kenau
KENNIS VAN HELEN
KERITY, HET GEHEIM VAN ELEONORE
DE KERSENPLUK
KERST BIJ DE LIEVEHEERSBEESTJES
DE KEUKEN VAN KOK
De keuze van mijn vader (Yan Ting Yuen over)
Key House Mirror
KHADAK
KICK-ASS
Kick-Ass 2
KICKS
Kid
THE KID STAYS IN THE PICTURE
Kidnap
Kidnapping Mr. Heineken
The Kidnapping of Michel Houellebecq
Kidnep
KIDS
KIDS RETURN
KIDZ IN DA HOOD
KIJK IK VLIEG
KIKA
Kiki, el amor se hace
KIKUJIRO
KILL BILL — VOL. 1
KILL BILL — VOL. 2
Kill List
Kill Switch
Kill Your Darlings
THE KILLER
KILLER
Killer Elite
THE KILLER INSIDE ME
Killer Joe
KILLER OF SHEEP
KILLER: A JOURNAL OF MURDER
KILLERS
THE KILLING
KILLING ME SOFTLY
The Killing of a Sacred Deer
Killing Them Softly
KILLING ZOE
KINATAY en LOLA
Die Kinder vom Napf
KINDEREN VAN GIETIJZEREN GODEN
De kinderen van Juf Kiet
KINDERSPIELE
Kinetta
King and Country
KING ARTHUR
King Arthur: Legend of the Sword
THE KING IS ALIVE
KING KONG
KING OF CALIFORNIA
King of Devil's Island
THE KING OF KONG
KING OF NEW YORK
King of the Belgians
KING OF THE HILL
The King's Gardens
THE KING'S SPEECH
THE KINGDOM (Lars von Trier)
THE KINGDOM (Peter Berg)
THE KINGDOM II (Lars von Trier, Morten Arnfred)
KINGPIN
Kingsman: The Golden Circle
Kingsman: The Secret Service
KINSEY
KIRIKOU EN DE HEKS
KISS KISS BANG BANG
Kiss Me
Kiss Me Deadly
KISS OF DEATH
KISS OF LIFE
KISS OF THE DRAGON
KISS THE GIRLS
KISSED
KITCHEN STORIES
THE KITE RUNNER
KLADBOEKSCÈNES
KLASS
KLEIN VOOR ALTIJD
DE KLEINE BLONDE DOOD
DE KLEINE IJSBEER
KLEINE IJSBEER 2
Kleine ijstijd
DE KLEINE MAANBEER
KLEINE NEMO
De kleine prins
HET KLEINE SPOOKJE LABAN
KLEINE TEUN
De kleine vampier
KLEINE VERA
DE KLEINE ZEEMEERMIN
KLEINES TROPICANA
KNALLHART
KNETTER
Knielen op een bed violen
Knife in the Clear Water (Wang Xuebo over)
KNIGHT AND DAY
Knight of Cups
A KNIGHT'S TALE
Knock Knock
KNOCKED UP
KNOCKIN' ON HEAVEN'S DOOR
Knoester & Berkelientje
KNOFLÍKÁRI
KNOWING
Koemba: de zebra die z'n strepen kwijt is
Kollektivet
KOLYA
KOM NIET AAN MIJN KINDEREN
Komedie om geld
Komm mir nicht nach (Dreileben)
KOMT EEN VROUW BIJ DE DOKTER
Kon-Tiki
Kong: Skull Island 3D
DER KONIG VON KREUZBERG
KONING DER MASKERS (BIAN LIAN)
DE KONING EN DE VOGEL
DE KONING EN IK
De Koning van de Mont Ventoux
Kooky
KOPPS
DE KORENSLAG
HET KORPS MARINIERS
KOSH BA KOSH
Koza (Previously Unreleased)
KRAAK!
KRABAT — MEESTER VAN DE ZWARTE MOLEN
KRAJINKA
KRÁMPACK
Krampus
KRÁVA
De krekel
Kreuzweg
DER KRIEGER UND DIE KAISERIN
Krigen
KRIMA/KERIME
Kriterion sinds '45
DE KROKODILLENBENDE
KRUIMELTJE
Kubo en het magische zwaard
Kuma
Kumaré
KUNDUN
KUNG FU HUSTLE
KUNG FU PANDA
KUNG FU PANDA 2
Kung Fu Panda 3 (NL)
Kunst... begin drrr niet an
Kurai kurai — Verhalen met de wind
KUROSAWA COLLECTIE 2
KURT & COURTNEY
Kurt Cobain: Montage of Heck
DE KUS
KUTZOOI
KWAIDAN
Kyteman: Now What?