Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Ewan Bremner in julien donkey-boy: systematische waanzin Piepkleine hemellichamen

JULIEN DONKEY-BOY

Verenigde Staten, 1999 | Harmony Korine
Dat julien donkey-boy de eerste Amerikaanse Dogma-film is, is een jaar na de première op het Filmfestival Venetië minder belangrijk dan de intens-lyrische manier waarop de film de waanzin in de wereld bezweert. De Filmkrant sprak met regisseur Harmony Korine tijdens de filmfestivals van Venetië en Rotterdam: "Ik ben waarschijnlijk de enige Amerikaanse filmmaker die echt om film geeft."

Harmony Korine is een opstandig wonderkind. In de korte tijd die hij nu meeloopt in de filmwereld, ontwikkelde hij zich tot troetelbeer van de cinefiele intelligentsia. Volgens een voorbeeldig patroon van 'growing up in public' was hij nu eens tegendraads, dan weer poeslief, afgewisseld met puberale oprispingen en een grote fijngevoeligheid voor film. Hij gedraagt zich als een oude man in een kinderlichaam. Weggedoken in de kraag van zijn houtje-touwtje-jas of leep loerend van onder een hip vissershoedje, al naar gelang de weersomstandigheden. Zijn films spreken een nauwelijks eenduidiger taal: ze neuriën, krijsen, wiegen, beuken. Maar zijn genie is onmiskenbaar.
Vijf jaar geleden was hij er opeens, als de scenarioschrijver van Kids (1995), wat hij voor fotograaf Larry Clark neerpende. De film over het promiscue gedrag van beginnende tieners in New York werd schokkend bevonden door z'n ontnuchterende nihilisme en z'n vermeende amoralisme. Het geheel kreeg vooral iets groezeligs door de combinatie van de piepjonge, toen negentienjarige Korine, die zelf als skateboarder met baggy broek en losse veters het wereldje van Kids van nabij had leren kennen, en de gevestigde, middelbare Clark, altijd al een liefhebber van jong (lees: jongensachtig) schoon aan de zelfkant en die nu opeens ook met het elastiek van z'n boxershort boven z'n broekband uit ging lopen.
Toch moet niet vergeten worden dat Kids een soms bijna visionair beeld gaf van een ontredderde generatie kinderen, wier ouders door geldgebrek of juist door een overschot aan consumptiemogelijkheden, de opvoeding van hun kroost voortijdig hadden opgegeven.

Jerry Springer
Ook Gummo (1997), Korines speelfilmdebuut, was controversieel. Het portret van het door inteelt en degeneratie getekende plaatsje Xenia, Ohio viel niet bij iedereen in goede aarde. Vooral het feit dat het merendeel van de personages in de fragmentarische film werd vertolkt door een parade van mensen met een geestelijke of lichamelijke afwijking, leverde Korine de bijnaam 'Jerry Springer voor intellectuelen' op. Mij beviel de film wel. Juist door het feit dat hij zo rijk aan associaties was en daardoor nog iets te raden overliet. Gummo was godzijdank geen sociaal-realistisch portret van een achtergebleven gehucht, maar een fantasierijk onderzoek hoe al die uitgekotste en gestoorde hoofdpersonen in die karakteristieke 'white trash'-gemeenschap hun evenwicht wisten te bewaren. Dat je daar de volle negentig minuten van de film geïntrigeerd door kon blijven, was niet alleen het gevolg van een veredelde vorm van apies kijken, maar kwam ook omdat Korine met een doordachte constructie, droogkomische dialogen en observaties, een inventief gebruik van diverse soorten film- en fotomateriaal, allerlei stijlfiguren hanteerde die uitstegen boven het momentane en vreemde.
Er volgden een roman, 'A crack-up at the race riots' (1998), waarmee Korine zich als een exponent van een soort neo-modernistische literatuurstroming etaleerde, en een voorlopig onafgemaakt filmproject, Fight harm, waarin de regisseur voorbijgangers op straat uitdaagde om hem in elkaar te slaan. Zijn knipperlichtrelatie met muze Chloë Sevigny (als actrice behalve in Korines films onder meer ook te zien in Boys don't cry en binnenkort American psycho), leverde het stel de koosnaampjes 'de nieuwe John Cassavetes en Gena Rowlands' op. En zoals het een hedendaagse held betaamt heeft Korine ook de nodige fansites op het internet, waar zorgvuldig wordt bijgehouden wat hij nu weer heeft gezegd. Een ondankbaar werkje voor al die amateurbiografen, want zoals al opgemerkt heeft Korine er lol in om nu eens dit en dan weer dat te beweren.

Kuisheidsregels
Ook ter gelegenheid van de première van julien donkey-boy, vorig jaar op het Filmfestival van Venetië, was hij weer goed op dreef. Het was de eerste Amerikaanse Dogma-film, iets wat kort na de Europese premières van Lars von Triers The idiots en Thomas Vinterbergs Festen, nog wel voor opschudding zorgde. Vooral omdat julien donkey-boy ogenschijnlijk alle kuisheidsregels van natuurlijk licht, geen rekwisieten dan die op de set aanwezig zijn, geen special effects, geen manipulatie in de montage, geen toegevoegde muziek met voeten scheen te treden. julien donkey-boy is een intens portret van een schizofrene jongen (gespeeld door Trainspotting's Ewen Bremner), die met zijn tirannieke vader (filmmaker Werner Herzog), zijn zoetmoederlijke en hoogzwangere zuster (Sevigny), worstelende broer (Evan Neumann) en rebbelende grootmoeder (Korines grootmoeder Joyce, in wiens huis de film ook werd opgenomen) in de New-Yorkse wijk Brooklyn leeft.
Hoe kwam Korine met Dogma in aanraking? "Nadat ik Gummo had gemaakt, ben ik verder gaan denken over andere manieren om verhalen te vertellen, in plaats van de door de Hollywood-scenario-formule gedicteerde standaard-lineaire manier van filmen. Ik kwam toen op het idee om een film te maken met twee verborgen camera's. Al gauw werden dat er in mijn hoofd twintig en zelfs honderd, tot de uiteindelijke dertig waarmee julien donkey-boy is gedraaid.
"In die tijd kwam ik in contact met Lars von Trier, die Gummo had gezien en in mij een geestverwant herkende. Hij vroeg me of ik de aanjager van de Amerikaanse Dogma-beweging wilde zijn. Nadat ik The idiots en Festen had bekeken en ontdekte wat er allemaal met de digitale videocamera mogelijk was, besloot ik dat ik dat wel wilde proberen. Maar ik wilde er wel iets aan toevoegen. Niet zomaar een Amerikaanse Dogma-film maken. Dus ik ben met de dv-camera gaan experimenteren, met freeze frames, slowmotion, montage in de camera, 'superimposted' beelden die je eerder hebt opgeslagen in het geheugen van de camera. Die verschillende soorten beelden passen heel goed bij de niet-logische, niet-lineaire ervaringswereld van Julien. We hebben veel geïmproviseerd en alles wat je in de film ziet is tijdens het draaien tot stand gekomen: de muziek die je hoort draaiden we op de set, en ook de voice-overs zijn tijdens de opnamen ingesproken.
"Iedereen die om film geeft, moet wel door Dogma worden uitgedaagd. Dogma is een soort reddingsactie voor de filmkunst. Je doet uiteindelijk niet veel meer dan het productieproces uitkleden tot in z'n naakte essentie. Dogma heeft niets met geld te maken, maar alles met liefde voor film. Waarschijnlijk ben ik tot nu toe de enige Dogma-maker in Amerika gebleven, omdat ik de enige Amerikaanse filmmaker ben die echt om film geeft. Ik haat het als mensen mij een onafhankelijke filmmaker noemen. Of een lowbudget filmmaker. Dat stigmatiseert. Net alsof het je niets zou kunnen schelen wat je doet. Wie maakt er nou films voor zichzelf in de kelder? Ik maak films voor ménsen. Zo persoonlijk mogelijke films, maar wel voor zoveel mogelijk mensen. Als je een film kunt maken volgens de Dogma-regels, dan kun je dat ook met de hele Hollywood-poespas er omheen. Andersom geldt dat niet. Films zijn goed of niet, of ze nu voor één dollar of 100.000.000 dollar zijn gemaakt. Dure films líjken alleen maar beter, omdat ze er beter uitzien."
Ook Werner Herzog (Nosferatu, Fitzcarraldo, Mein liebster Feind) belde Korine op nadat hij Gummo had gezien. Korine: "Herzog is een van mijn helden, net als Fassbinder. Hij complimenteerde me met Gummo en zei: 'Als het je aangrijpt, dan weet je dat het goed is. Jij kan dat. Je bent de laatste infanterist in het leger.' Hij vroeg me aan hem te denken als ik ooit een rol voor een krankzinnig raar personage had. Dus toen ik hem vertelde dat ik er juist één aan het schrijven was, kwam onze samenwerking in een stroomversnelling."

Planeten
Iedereen danst, en schaatst en draait om elkaar heen in julien donkey-boy. Als piepkleine hemellichamen, die zowel hun eigen ster als hun eigen planeet zijn, cirkelen ze ook nog om zichzelf. Julien duizelt, en de wereld duizelt om hem heen, maar voor iemand die gek is, zit er om met Shakespeare te spreken behoorlijk veel systeem in zijn waanzin. Zijn moeder-zuster-vrouw Pearl (Sevigny) draait pirouettes; het blinde meisje van het instituut waar hij werkt krast rondjes in het ijs; zijn vader danst de dronken blue grass-dans met de fantomen uit zijn verleden; zijn broer dribbelt de huppelpasjes van een worstelaar die maar niet durft aan te vallen. Maar wie zou hij ook? Is er wel iemand of iets om te bevechten behalve de plastic afvalcontainer?
Behalve wreedheid en hypnotiserende lyriek zit er ook veel humor in de film. En veel mensen met gebreken, ook nu weer: Julien werkt op een blindeninstituut, de beste vriend van zijn vader heeft geen armen, en Korine heeft zowaar een kermisact in de vorm van een sigarettenetende man opgeduikeld. "Zodra Tom Hanks of Dustin Hofmann beginnen te stamelen en stotteren staan de Oscars al klaar, maar mensen gewoon laten zien, voor wie ze zijn, en dan laten zien dat ze ook nog een rol kunnen spelen, heet opeens exploitatie. Ik heb juist heel erg veel respect voor mensen die anders zijn en ik wil graag laten zien hoe zij overleven. Daar komt geen greintje effectbejag bij kijken. Ik heb een hekel aan camp of ironie. Ik begrijp er niets van."
Volgens Korine komt de associatieve manier waarop de film betekenis krijgt, voort uit zijn instinctieve manier van werken. "Die chaos, die tevens zijn eigen logica heeft, weerspiegelt heel erg mijn eigen kijk op de wereld. julien donkey-boy laat precies zien hoe ik de wereld zie: in dromen, associaties, invallen, dingen die ik waardevol vind en dingen die ik verafschuw. Tegelijkertijd is het maken van een film ook een manier om die overweldigende wereld te ordenen en er mijn eigen wereld van te maken. Er is niet zoiets als de waarheid in de cinema. Je kunt er alleen maar naar zoeken."

Dana Linssen



top
JULIEN DONKEY-BOY

September 2000 #214

Productie
Jim Czarnecki
Scott Macauly
Robin O'Hara
Gary Woods
Regie en scenario
Harmony Korine
Camera
Anthony Dod Mantle
Montage
Valdis Oskarsdóttir
Geluid
Brian Miskis
Met
Ewen Bremner
Chloë Sevigny
Werner Herzog
Evan Neumann
Joyce Korine
Chrissy Kobylak

Kleur, 94 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 13 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


J

J'AI PAS SOMMEIL
J'AI TUÉ MA MÈRE
J. Edgar
J. Kessels
JA & NEE
Ja zuster, nee zuster
Ja, ik wil!
JAAP HILLENIUS, POGING OM DICHTERBIJ TE KOMEN
JAAR 1
HET JAAR 2602
JACK
Jack and Jill
JACK AND SARAH
Jack bestelt een broertje
JACK FROST
Jack Reacher
Jack Reacher: Never Go Back
Jack Ryan: Shadow Recruit
Jack the Giant Slayer
THE JACKAL
JACKASS 3D
Jackass Presents: Bad Grandpa
JACKASS: NUMBER TWO
JACKASS: THE MOVIE
THE JACKET
Jackie (Antoinette Beumer)
Jackie (Pablo Larraín)
JACKIE BROWN
Jacques Tati: De complete collectie
Jacques Verbeek & Karin Wiertz: Filmmakers
JADE
JAGDHUNDE
Jagten
JALAN RAYA POS (DE GROOTE POSTWEG)
JALLA! JALLA!
JAMES AND THE GIANT PEACH
THE JAMES GANG
James White
JAMÓN JAMÓN
JAN DARA
JAN KOUNEN SHORTS
Jan Sierhuis zelfportret
JANA
Jane
Jane Eyre (Cary Fukunaga)
JANE EYRE (Franco Zeffirelli)
Jane Mansfield's Car
JANINE
Janis: Little Girl Blue (Amy Berg over)
De Jantjes
JAPANESE HORROR ANTHOLOGY VOL. 1
JAPANESE STORY
JAPÓN
JAR CITY
EL JARDIN DEL EDEN
JARDINS EN AUTOMNE
JARHEAD
Jason Bourne
JASON X: FRIDAY THE 13TH, PART 10
JASON'S LYRIC
Jasper & Julia en de dappere ridders
Jauja (Lisandro Alonso over)
La jaula de oro
Jaws
JAY AND SILENT BOB STRIKE BACK!
JCVD
Je me tue à le dire
JE RENTRE À LA MAISON
Je suis mort, mais J'ai des amis
JEAN SEBERG — AMERICAN ACTRESS
JEAN-LUC GODARD — VOLUME ONE/TWO
JEANNE LA PUCELLE
Jeannette
JEEPERS CREEPERS
JEEPERS CREEPERS 2
JEF VAN DER HEIJDEN, FIETSER NAAR DE MAAN
JEFFERSON IN PARIS
JEFFREY
JELLYFISH
JENNIFER'S BODY
JENSEITS DER STILLE
JERRY MAGUIRE
Jersey Boys
JERSEY GIRL
Jessabelle
JESUS CAMP
JESUS'S SON
JET LAG
Jeune & jolie
Jeune femme
LE JEUNE WERTHER
JEUX D'ENFANTS
JEZUS IS EEN PALESTIJN
Jheronimus Bosch — Touched by the Devil
Jigsaw
Jimi: All Is By My Side
JIMMY HOLLYWOOD
JIMMY NEUTRON: WONDERKIND
Jimmy P. — Psychotherapy of a Plains Indian
JIMMY ROSENBERG
Jimmy's Hall
JINDABYNE
JINGLE ALL THE WAY
Jiro Dreams of Sushi
JOAQUIN SABINA
Jobs
Jodorowsky's Dune
Joe
THE JOE D'AMATO COLLECTION
JOE'S APPARTMENT
JOEY BREAKER
JOHAN
JOHAN CRUIJFF — EN UN MOMENTO DADO
Johan en de verenkoning
JOHAN PRIMERO
JOHAN VAN DER KEUKEN — HET COMPLETE OEUVRE, BOX 1 EN 2
JOHN CARPENTER'S ESCAPE FROM L.A.
JOHN CARPENTER'S THE THING
John Carter
JOHN GRISHAM'S THE RAINMAKER
John Jansen
JOHN Q.
JOHN RABE
JOHN RAMBO IV
JOHN SAYLES COLLECTION
John Wick
John Wick 2
JOHNNY ENGLISH
JOHNNY MEIJER
JOHNNY MNEMONIC
JOHNNY STECCHINO
JOHNS
JONAH WHO LIVED IN THE WHALE
JONAS BROTHERS: THE 3D CONCERT EXPERIENCE
Jonas Mekas-box
Jonathas' Forest (A floresta de Jonathas)
THE JONESES
DE JONGEN DIE NIET MEER PRAATTE
Jongens
Joris & Boris en het geheim van de tempel
THE JOSEPH L. MANKIEWICZ COLLECTION
Joshua Oppenheimer: Early Works
Josie
JOSIE AND THE PUSSYCATS
JOUR DE FÊTE
LE JOURNAL D'UNE FEMME DE CHAMBRE
Journal d'une femme de chambre (Benoît Jacquot)
Journal de France
Journey 2: The Mysterious Island 3D
JOURNEY TO THE CENTER OF THE EARTH 3D
Journey to the Shore
JOURNEY TO THE SUN (GÜNESE YOLCULUK)
Journeyman
Joy (David O. Russell)
JOY (Mijke de Jong)
THE JOY LUCK CLUB
JOY RIDE
JOYRIDE
JU-ON (THE GRUDGE)
JUANA LA LOCA
JUDAS KISS
JUDE
JUDEX/NUITS ROUGES
The Judge
JUDGE DREDD
JUGGERNAUT
JUHA
JULIA
JULIAN PO
JULIE & JULIA
JULIEN DONKEY-BOY
Juliet, Naked
Julieta
Julius In Winterland
JUMANJI
Jumanji: Welcome to the Jungle
JUMPER
JUNEBUG
JUNGLE 2 JUNGLE
The Jungle Book
JUNGLE BOOK 2
JUNGLE JACK
JUNGLE JACK II, DE STOERE FILMSTER
JUNGLE RUDY
JUNIOR
JUNK MAIL
JUNO
Junun
Jupiter Ascending
Jupiter's Moon (Kornél Mundruckzó over)
JURASSIC PARK
JURASSIC PARK 3
Jurassic Park 3D
Jurassic World
Jurassic World: Fallen Kingdom
DE JURK
THE JUROR
Jusqu'à la garde (Xavier Legrand over)
Just a Beginning
JUST CAUSE
JUST FRIENDS
JUST GO WITH IT
JUST LIKE HEAVEN
Just Like Our Parents
JUST MARRIED
JUST MY LUCK
JUST THE TICKET
Just the Wind
Juste la fin du monde
JUSTIÇA
Justice League
Justin Bieber's Believe
JUSTIN BIEBER: NEVER SAY NEVER