The Man Who Killed Don Quixote
Previously Unreleased
Carne y arena
Tiere
Grace Jones: Bloodlight and Bami
Sandrine Bonnaire als Jeanne d'Arc Opkomst en ondergang van een koppige boerenmeid

JEANNE LA PUCELLE

Frankrijk, 1992-93 | Jacques Rivette
Wat de lengte betreft voldoet de nieuwe film van Jacques Rivette alleszins aan de verwachtingen. Na La belle noiseuse (vier uur) neemt Rivette nu zes uur de tijd om het verhaal te vertellen van Jeanne d'Arc. De Franse cineast toont ons geen heilige of door God gezonden maagd. In onverwacht realistische vorm weet hij een mysterie te scheppen, dat door de nadruk op het alledaagse des te groter is.

De films van Jacques Rivette zijn niet gemakkelijk onder een noemer te vangen. Elke film lijkt weer een uitzondering te vormen op zijn voorgaande produkties. Een aantal jaren geleden, toen het Filmfestival Rotterdam een retrospectief wijdde aan het werk van Rivette, hebben Herbert van der Kaap en Gertjan Zuilhof een poging gedaan enige lijn aan te brengen in zijn oeuvre. Zij onderscheidden aan de ene kant films die via het procédé van de improvisatie tot stand zijn gekomen: lange reportage-achtige speelfilms waarin de acteurs op elkaar los gelaten werden zonder gehinderd te worden door iets als een verhaallijn. Aan de andere kant staan films die op een meer traditionele wijze gemaakt zijn, gebaseerd op een geschreven scenario, en met een voorkeur voor literaire bronnen en een historische setting. Het zijn deze films waarin Rivette zich van zijn meest esthetische kant laat zien. Zijn laatste film, Jeanne la Pucelle, hoort bij deze indeling bij de minderheid van de tweede categorie.

Jeanne la Pucelle vertelt aan de hand van documenten en getuigenissen het verhaal van Jeanne d'Arc. De historische feiten worden nauwkeurig en chronologisch gevolgd, wat weinig of geen ruimte biedt aan improvisatie. In zijn bijna klassieke vorm is het vooral een mooie film geworden, met een fraai gebruik van kleur en licht, gefilterd en gevormd door smalle ramen in sombere kloosters en bleek winterweer.
Rivette baseert zijn film op documenten die betrekking hebben op het proces dat tegen Jeanne gevoerd is. Daarnaast gebruikt hij getuigenissen uit 1456, vijfentwintig jaar na haar dood, toen het proces aan een nieuw onderzoek onderworpen werd. Het zijn juist deze getuigenissen, vaak anekdotisch van aard, soms zeer gedetailleerd en afkomstig van direct betrokkenen, die Rivette in staat stelden het leven van Jeanne d'Arc nauwgezet te reconstrueren. Iets van de aard van zijn bronnen is terug te vinden in de film wanneer hij bepaalde episoden uit het leven van Jeanne laat vertellen door figuren die haar omringd hebben, zoals soldaten en pages. Deze vertellers doorbreken het realisme van de film, maar vergroten ironisch genoeg de documentaire kracht die van de film uitgaat. Recht in de camera kijkend doen zij hun verhaal en worden zo even losgemaakt uit de fictieve werkelijkheid.

Lijdensverhaal
Van de vele films die er gemaakt zijn over het leven van Jeanne d'Arc zijn die van Carl Th. Dreyer en Robert Bresson zonder twijfel het beroemdst. Beiden hebben zich geconcentreerd op het proces dat in Rouen tegen Jeanne gevoerd is en dat haar uiteindelijk op de brandstapel bracht. Dreyer heeft daarbij de meeste aandacht gehad voor de 'passie' van Jeanne naar aanleiding van het proces, Bresson voor het proces zelf. Rivette is meer geïnteresseerd in de gebeurtenissen die aan het proces vooraf gingen; de reis die Jeanne onderneemt om de Dauphin te spreken, de ontzetting van Orléans, de kroning te Reims, de veldslagen en haar gevangenschap. Het is namelijk in deze reeks van gebeurtenissen dat de val van Jeanne zich al aandient en langzaam maar zeker onvermijdelijk wordt. Deel een, Les batailles, toont overwinning en succes. De roem van Jeanne verspreidt zich snel. In deel twee, Les prisons, volgen de nederlagen en wordt Jeanne zowel door haar engelen als door de koning in de steek gelaten.
Deze periode uit Jeannes leven weet Rivette met veel oog voor detail en aandacht voor alledaagse zaken op te roepen. De voornaamste handeling van een scène speelt zich niet altijd in het centrum van het beeld af. Gesprekken tussen twee personages kunnen net zo goed op de achtergrond gevoerd worden, terwijl op de voorgrond een paard wordt gekamd of een stuk vlees aan het spit wordt geregen. De omgeving is altijd met de grootste zorg in beeld gebracht.
Een groter contrast met de film die het beeld van Jeanne d'Arc heeft bepaald, La passion de Jeanne d'Arc van Dreyer, is nauwelijks denkbaar. Dreyer toont geen aaneenschakeling van gebeurtenissen, maar van gemoedstoestanden, die hij door middel van de close-up op onvergetelijke wijze tot uitdrukking wist te brengen. De achtergrond waar deze gezichten tegen afsteken is leeg, blanco, of wordt door grafische motieven bijna abstract. Het beeld vertoont soms een merkwaardige vlakheid door de afwezigheid van schaduwpartijen. Oriëntatie op tijd en ruimte wordt bemoeilijkt door een gebrek aan voldoende referentiepunten.
Dreyers Jeanne was de verpersoonlijking van het universele lijden. Ze was geen karakter, geen individu. Niet voor niets wordt de parallel getrokken met het lijdensverhaal van Christus door gebruik te maken van motieven als kruis en doornenkroon. In Rivette's film is Jeanne wel degelijk een karakter, en haar verhaal wordt daarmee het lijdensverhaal van een individu.

Menselijke voorstelling
Jeanne is bij Rivette een vastberaden en koppig kind dat door haar wilskracht en overtuiging steeds meer respect weet af te dwingen. Tijdens haar eerste reis worden er nog besmuikte grapjes gemaakt door soldaten die zich verheugen op de komende overnachting in een hooischuur, maar later wordt ze steeds meer betrokken bij krijgsstrategieën en met meer eerbied bejegend, niet in het minst gevoed door bijgelovigheid. Hoe vast ook in haar overtuiging door God gezonden te zijn, soms slaat de twijfel toe als de stemmen haar in de steek laten.
Er zijn in het scenario nadrukkelijk scènes opgenomen die ons eraan moeten herinneren dat Jeanne nog maar een kind is. Soms lukt dat, in de ontreddering en de kinderlijke angst om dood te bloeden bijvoorbeeld, wanneer ze voor de eerste keer gewond raakt, of op momenten dat ze, tijdens haar gevangenschap, de dood werkelijk in ogen kijkt. Bepaald naïef is haar houding ten opzichte van de Engelsen, in de ernst waarmee ze hen bedreigt en uitscheldt. Desondanks valt het toch wat moeilijk in de gestalte van Sandrine Bonnaire iets kinderlijks te zien. Wanneer zij tijdens een verhoor op een bankje zit en de benen boven de vloer laat bungelen, geeft dat toch een wat oneigenlijk effect.

De menselijke voorstelling van Jeanne wordt nog versterkt door het feit dat de toeschouwer nooit getuige is van enig wonder. De film laat zelfs geheel in het midden of wonderen ooit werkelijk hebben plaatsgevonden. Niet alleen wordt het begin van de legende overgeslagen, het moment waarop Jeanne voor de eerste maal bezocht wordt door de aartsengel Michaël, maar ook later zijn we er nooit bij als Jeanne haar stemmen hoort.
Tijdens het beleg van La Charité-sur-Loire logeert Jeanne bij een familie waarvan de dochter beweert dat haar elke nacht een engel verschijnt. Jeanne reageert hier nogal sceptisch op en brengt prompt de volgende nacht wakend in haar slaapkamer door. Er gebeurt natuurlijk niets, en de dochter wordt door Jeanne minachtend terecht gewezen. Dit is een scène van betekenis omdat de dochter hierin de overtuigingskracht die Jeanne gehad moet hebben nog eens onderstreept. Rond 1430 zal Jeanne beslist niet de enige zijn geweest die beweerde engelen te zien of door God gezonden te zijn. Tegelijkertijd trekt deze scène de stemmen van Jeanne enigszins in twijfel omdat de dochter, die zich duidelijk maar iets heeft ingebeeld, wel degelijk weet te voorspellen dat de slag om de stad een mislukking zal worden. Het is een voorspelling die uitkomt, zoals ook Jeanne 'wist' dat Orléans ontzet zou worden. Kennelijk is daar niet noodzakelijk een goddelijke ingeving voor nodig.
Het mysterie dat Rivette hier in zes uur ontvouwt is niet dat van een door God gezonden maagd, maar dat van een met veel overtuigingskracht en charisma gezegend boerenmeisje.

Petra van der Ree



top
JEANNE LA PUCELLE

September 1994 #148

Produktie
Pierre Grise Productions
Regie
Jacques Rivette
Scenario
Christine Laurent
Pascale Bonitzer
Camera
William Lubtchansky
Geluid
Florian Eidenbenz
Montage
Nicole Lubtchansky
Muziek
Jordi Savall
Met
Sandrine Bonnaire
André Marcon
Jean-Louis Richard
Marcel Bozonnet e.v.a.

Kleur, 336 minuten
(Jeanne la Pucelle bestaat uit twee delen: Les batailles van 160 minuten en Les prisons van 176 minuten)

Distributie
Argus Film
Te zien
vanaf 15 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


J

J'AI PAS SOMMEIL
J'AI TUÉ MA MÈRE
J. Edgar
J. Kessels
JA & NEE
Ja zuster, nee zuster
Ja, ik wil!
JAAP HILLENIUS, POGING OM DICHTERBIJ TE KOMEN
JAAR 1
HET JAAR 2602
JACK
Jack and Jill
JACK AND SARAH
Jack bestelt een broertje
JACK FROST
Jack Reacher
Jack Reacher: Never Go Back
Jack Ryan: Shadow Recruit
Jack the Giant Slayer
THE JACKAL
JACKASS 3D
Jackass Presents: Bad Grandpa
JACKASS: NUMBER TWO
JACKASS: THE MOVIE
THE JACKET
Jackie (Antoinette Beumer)
Jackie (Pablo Larraín)
JACKIE BROWN
Jacques Tati: De complete collectie
Jacques Verbeek & Karin Wiertz: Filmmakers
JADE
JAGDHUNDE
Jagten
JALAN RAYA POS (DE GROOTE POSTWEG)
JALLA! JALLA!
JAMES AND THE GIANT PEACH
THE JAMES GANG
James White
JAMÓN JAMÓN
JAN DARA
JAN KOUNEN SHORTS
Jan Sierhuis zelfportret
JANA
Jane
Jane Eyre (Cary Fukunaga)
JANE EYRE (Franco Zeffirelli)
Jane Mansfield's Car
JANINE
Janis: Little Girl Blue (Amy Berg over)
De Jantjes
JAPANESE HORROR ANTHOLOGY VOL. 1
JAPANESE STORY
JAPÓN
JAR CITY
EL JARDIN DEL EDEN
JARDINS EN AUTOMNE
JARHEAD
Jason Bourne
JASON X: FRIDAY THE 13TH, PART 10
JASON'S LYRIC
Jasper & Julia en de dappere ridders
Jauja (Lisandro Alonso over)
La jaula de oro
Jaws
JAY AND SILENT BOB STRIKE BACK!
JCVD
Je me tue à le dire
JE RENTRE À LA MAISON
Je suis mort, mais J'ai des amis
JEAN SEBERG — AMERICAN ACTRESS
JEAN-LUC GODARD — VOLUME ONE/TWO
JEANNE LA PUCELLE
Jeannette
JEEPERS CREEPERS
JEEPERS CREEPERS 2
JEF VAN DER HEIJDEN, FIETSER NAAR DE MAAN
JEFFERSON IN PARIS
JEFFREY
JELLYFISH
JENNIFER'S BODY
JENSEITS DER STILLE
JERRY MAGUIRE
Jersey Boys
JERSEY GIRL
Jessabelle
JESUS CAMP
JESUS'S SON
JET LAG
Jeune & jolie
Jeune femme
LE JEUNE WERTHER
JEUX D'ENFANTS
JEZUS IS EEN PALESTIJN
Jheronimus Bosch — Touched by the Devil
Jigsaw
Jimi: All Is By My Side
JIMMY HOLLYWOOD
JIMMY NEUTRON: WONDERKIND
Jimmy P. — Psychotherapy of a Plains Indian
JIMMY ROSENBERG
Jimmy's Hall
JINDABYNE
JINGLE ALL THE WAY
Jiro Dreams of Sushi
JOAQUIN SABINA
Jobs
Jodorowsky's Dune
Joe
THE JOE D'AMATO COLLECTION
JOE'S APPARTMENT
JOEY BREAKER
JOHAN
JOHAN CRUIJFF — EN UN MOMENTO DADO
Johan en de verenkoning
JOHAN PRIMERO
JOHAN VAN DER KEUKEN — HET COMPLETE OEUVRE, BOX 1 EN 2
JOHN CARPENTER'S ESCAPE FROM L.A.
JOHN CARPENTER'S THE THING
John Carter
JOHN GRISHAM'S THE RAINMAKER
John Jansen
JOHN Q.
JOHN RABE
JOHN RAMBO IV
JOHN SAYLES COLLECTION
John Wick
John Wick 2
JOHNNY ENGLISH
JOHNNY MEIJER
JOHNNY MNEMONIC
JOHNNY STECCHINO
JOHNS
JONAH WHO LIVED IN THE WHALE
JONAS BROTHERS: THE 3D CONCERT EXPERIENCE
Jonas Mekas-box
Jonathas' Forest (A floresta de Jonathas)
THE JONESES
DE JONGEN DIE NIET MEER PRAATTE
Jongens
Joris & Boris en het geheim van de tempel
THE JOSEPH L. MANKIEWICZ COLLECTION
Joshua Oppenheimer: Early Works
Josie
JOSIE AND THE PUSSYCATS
JOUR DE FÊTE
LE JOURNAL D'UNE FEMME DE CHAMBRE
Journal d'une femme de chambre (Benoît Jacquot)
Journal de France
Journey 2: The Mysterious Island 3D
JOURNEY TO THE CENTER OF THE EARTH 3D
Journey to the Shore
JOURNEY TO THE SUN (GÜNESE YOLCULUK)
Joy (David O. Russell)
JOY (Mijke de Jong)
THE JOY LUCK CLUB
JOY RIDE
JOYRIDE
JU-ON (THE GRUDGE)
JUANA LA LOCA
JUDAS KISS
JUDE
JUDEX/NUITS ROUGES
The Judge
JUDGE DREDD
JUGGERNAUT
JUHA
JULIA
JULIAN PO
JULIE & JULIA
JULIEN DONKEY-BOY
Julieta
Julius In Winterland
JUMANJI
Jumanji: Welcome to the Jungle
JUMPER
JUNEBUG
JUNGLE 2 JUNGLE
The Jungle Book
JUNGLE BOOK 2
JUNGLE JACK
JUNGLE JACK II, DE STOERE FILMSTER
JUNGLE RUDY
JUNIOR
JUNK MAIL
JUNO
Junun
Jupiter Ascending
Jupiter's Moon (Kornél Mundruckzó over)
JURASSIC PARK
JURASSIC PARK 3
Jurassic World
Jurassic World: Fallen Kingdom
DE JURK
THE JUROR
Jurrasic Park 3D
Jusqu'à la garde (Xavier Legrand over)
Just a Beginning
JUST CAUSE
JUST FRIENDS
JUST GO WITH IT
JUST LIKE HEAVEN
Just Like Our Parents
JUST MARRIED
JUST MY LUCK
JUST THE TICKET
Just the Wind
Juste la fin du monde
JUSTIÇA
Justice League
Justin Bieber's Believe
JUSTIN BIEBER: NEVER SAY NEVER