Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Fuck politics

JARHEAD

Duitsland/Verenigde Staten, 2005 | Sam Mendes
Wie denkt dat Jarhead een te romantisch beeld schetst van oorlog moet nog maar eens een keer gaan kijken en dan alert blijven.

Jarhead is geen oorlogsfilm en misschien de beste oorlogsfilm die ik ooit zag. "Fuck politics. We're here. All the rest is bullshit", zegt een van de mariniers nadat ze in Koeweit zijn geland. Iemand anders beweert dat ze er alleen maar zijn om de olie van rijke olieboeren te beschermen.
'Fuck politics'? Ja en nee. Elke militair is per definitie een speelbal van zijn politieke opdrachtgevers maar elke militair in een gevecht, vecht in de eerste plaats voor zichzelf en is in de eerste plaats bang om zelf te sterven, geromantiseerd heldendom ten spijt. Dus in die zin inderdaad: 'fuck politics'.
Dat is precies wat Sam Mendes, die eerder American beauty regisseerde, ons probeert te vertellen met Jarhead: ze zijn alleen in de woestijn, wat doen ze daar? De film is gebaseerd op de memoires van Anthony Swofford, een marinier die in de eerste Golfoorlog vocht.

De vreemdeling
De film begint à la Full metal jacket in een militair trainingskamp waar Swoff (Jake Gyllenhaal) al snel ontdekt dat dit toch niet helemaal het leven is dat hij zocht. "Wat doe je hier?" wil een van zijn officieren weten. "I got lost on the way to college. Sir", is het antwoord. En de militaire discipline gebiedt de officier dan om Swoffs hoofd naturellement tegen het schoolbord kapot te slaan.
Swoff krijgt Troy (Peter Sarsgaard) als zijn partner toegewezen en langzaam ontstaat een band tussen de twee. Niet een hele hechte band, blijkt als ze in Koeweit zijn geland voor operatie Desert Shield want Troy verliest zichzelf. Langzaam. Iedereen eigenlijk. Het enige wat ze daar doen is oefenen, masturberen, drinken, kotsen, babbelen, masturberen, oefenen, sporten in 45 graden Celsius, journalisten ontvangen en niet mogen vertellen dat ze gek worden, oefenen, kotsen en masturberen. En er is een 'wall of shame' met foto's van vrouwen en vriendinnen die geen zin meer hadden om te wachten op hun soldaatje en er maar met een ander vandoor gingen.
Soms knalt Mendes het neonlicht 'dit is een belangrijk symbool' aan en dat had niet gehoeven. Bijvoorbeeld wanneer Swofford met darmproblemen op de wc 'De vreemdeling' van Camus leest. De hele film ademt existentiële crisis en doelloosheid en zinloosheid. Niemand weet waarom hij dit doet. Dus Camus had in de boekenkast mogen blijven.
Maar dat is dus wel waar de film om draait: de leegte, het gebrek aan een vijand, de menselijke behoefte aan een doel en de gekte die binnensluipt als dat doel niet zichtbaar wordt.

Valse beloften
Jarhead is een film over valse beloften, net als American beauty. Aan de oppervlakte tenminste. Want waar Lester Burnham in American beauty uiteindelijk de schoonheid en de waarde van alle kleine, schijnbaar onbelangrijke gebeurtenissen gaat zien, blijven de mariniers achter in een emotioneel vacuüm: 'welcome to the suck', heet het in de film. Oorlog is een domein van superlatieven, niet van de menselijke maat, zoals een gezinsleven dat wel is, of kan zijn. De schoonheid van oorlog bestaat alleen in de hoofden van idioten, er is echt niets moois van te maken. Misschien dat een clubje jaargenoten in Washington de Amerikaanse aanval op Irak nog als Amerikaanse schoonheid probeerde te verkopen, voor voetsoldaten moet al snel duidelijk zijn geworden dat het om een zak lucht ging.
Misschien is 'fuck politics' wel de reden dat de regisseur zich niet rigide aan Swoffords boek vasthield. Het ging Mendes nadrukkelijk niet om het grote verhaal, maar om de duizenden zandkorrels, de losse verhalen van individuele soldaten. Jarhead is de enige oorlogsfilm die ik ken die zijn hele verhaal vertelt via de persoonlijke beleving van een militair. Of van een paar militairen dan. Niks geen grote scènes met bulderende kanonnen. De enige echte verschrikking zien we in stilte: verkoolde lijken die zo snel door het vuur zijn verrast dat ze nog achter het stuur van hun jeeps zitten en zo mogelijk nog minder dan de militairen weten wat er eigenlijk aan de hand is.
Moet de film dan niet vertellen dat oorlog slecht is en dat een Amerikaanse 'imperialistische' oorlog nog slechter is? Nee, helemaal niet. Ik wil zien hoe een militair die oorlog beleeft. En oorlog bestaat, net als veel andere dingen, voor een groot deel uit wachten. Wachten op iets dat komt, of niet komt. En wachten onder hoogspanning maakt mensen nou eenmaal gek. En dat gebeurt met iedere militair in Jarhead in meer of mindere mate. De film is dus meer een karakterstudie naar mensen onder extreme omstandigheden dan een film over de Golfoorlog.

Oorlogsporno
Een aantal shots in de woestijn is inderdaad even sexy als sommige videoclips van popbands, maar het gaat te ver om te beweren dat ze oorlog verheerlijken, zoals hier en daar te horen is. Waarom? Omdat ze niet het kader van de film vormen: we weten heel goed dat we niet naar een videoclip kijken maar naar de desillusies en verlatenheid van een groepje mariniers. En dat besef verdwijnt echt niet als we een vette beat langs horen komen. Ze schreven zich in om uiteenlopende redenen maar ze willen zich allemaal uitschrijven om dezelfde reden. En die reden wordt in Jarhead zonder veel poeha duidelijk gemaakt.
"Waarom hebben we onze eigen muziek niet", vraagt een van de militairen ergens in Jarhead als Wagners Walküre-klanken uit de speakers knallen bij een vertoning van Apocalypse now. Tja. Zoals Heddy Honigmann een paar jaar terug in de documentaire Crazy liet zien, hebben militairen meestal wel eigen muziek bij zich en raakt die muziek langzaam onlosmakelijk verbonden met de oorlog waar ze zich in bevinden. Zoals Wagner voor filmliefhebbers niet meer is los te denken van die scènes in Apocalypse now.
Maar Mendes liet die herkenbare muziek achterwege. Opnieuw, denk ik, omdat juist die overdaad een vorm van oorlogspropaganda is, ook al is die overdaad ironisch bedoeld. Juist dát is oorlogsporno en niet de ideologische leegte van Jarhead, zoals een enkele Amerikaanse criticus beweert. Alleen een nihilistische film kan iets reëels over oorlog vertellen. In oorlog is alle inhoud porno.
Aan het eind van de film heeft Swoff zijn geweer niet één keer gebruikt maar het is toch voor altijd vergroeid met zijn lichaam, vertelt hij. Of hij nou plantjes plant of baby's vasthoudt of zijn vrouw kust. En dat is oorlog, mocht je die overleven.

Ronald Rovers



top
JARHEAD

Januari 2006 #273

Regie
Sam Mendes

Kleur, 125 minuten

Te zien
vanaf 12 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


J

J'AI PAS SOMMEIL
J'AI TUÉ MA MÈRE
J. Edgar
J. Kessels
JA & NEE
Ja zuster, nee zuster
Ja, ik wil!
JAAP HILLENIUS, POGING OM DICHTERBIJ TE KOMEN
JAAR 1
HET JAAR 2602
JACK
Jack and Jill
JACK AND SARAH
Jack bestelt een broertje
JACK FROST
Jack Reacher
Jack Reacher: Never Go Back
Jack Ryan: Shadow Recruit
Jack the Giant Slayer
THE JACKAL
JACKASS 3D
Jackass Presents: Bad Grandpa
JACKASS: NUMBER TWO
JACKASS: THE MOVIE
THE JACKET
Jackie (Antoinette Beumer)
Jackie (Pablo Larraín)
JACKIE BROWN
Jacques Tati: De complete collectie
Jacques Verbeek & Karin Wiertz: Filmmakers
JADE
JAGDHUNDE
Jagten
JALAN RAYA POS (DE GROOTE POSTWEG)
JALLA! JALLA!
JAMES AND THE GIANT PEACH
THE JAMES GANG
James White
JAMÓN JAMÓN
JAN DARA
JAN KOUNEN SHORTS
Jan Sierhuis zelfportret
JANA
Jane
Jane Eyre (Cary Fukunaga)
JANE EYRE (Franco Zeffirelli)
Jane Mansfield's Car
JANINE
Janis: Little Girl Blue (Amy Berg over)
De Jantjes
JAPANESE HORROR ANTHOLOGY VOL. 1
JAPANESE STORY
JAPÓN
JAR CITY
EL JARDIN DEL EDEN
JARDINS EN AUTOMNE
JARHEAD
Jason Bourne
JASON X: FRIDAY THE 13TH, PART 10
JASON'S LYRIC
Jasper & Julia en de dappere ridders
Jauja (Lisandro Alonso over)
La jaula de oro
Jaws
JAY AND SILENT BOB STRIKE BACK!
JCVD
Je me tue à le dire
JE RENTRE À LA MAISON
Je suis mort, mais J'ai des amis
JEAN SEBERG — AMERICAN ACTRESS
JEAN-LUC GODARD — VOLUME ONE/TWO
JEANNE LA PUCELLE
Jeannette
JEEPERS CREEPERS
JEEPERS CREEPERS 2
JEF VAN DER HEIJDEN, FIETSER NAAR DE MAAN
JEFFERSON IN PARIS
JEFFREY
JELLYFISH
JENNIFER'S BODY
JENSEITS DER STILLE
JERRY MAGUIRE
Jersey Boys
JERSEY GIRL
Jessabelle
JESUS CAMP
JESUS'S SON
JET LAG
Jeune & jolie
LE JEUNE WERTHER
JEUX D'ENFANTS
JEZUS IS EEN PALESTIJN
Jheronimus Bosch — Touched by the Devil
Jigsaw
Jimi: All Is By My Side
JIMMY HOLLYWOOD
JIMMY NEUTRON: WONDERKIND
Jimmy P. — Psychotherapy of a Plains Indian
JIMMY ROSENBERG
Jimmy's Hall
JINDABYNE
JINGLE ALL THE WAY
Jiro Dreams of Sushi
JOAQUIN SABINA
Jobs
Jodorowsky's Dune
Joe
THE JOE D'AMATO COLLECTION
JOE'S APPARTMENT
JOEY BREAKER
JOHAN
JOHAN CRUIJFF — EN UN MOMENTO DADO
Johan en de verenkoning
JOHAN PRIMERO
JOHAN VAN DER KEUKEN — HET COMPLETE OEUVRE, BOX 1 EN 2
JOHN CARPENTER'S ESCAPE FROM L.A.
JOHN CARPENTER'S THE THING
John Carter
JOHN GRISHAM'S THE RAINMAKER
John Jansen
JOHN Q.
JOHN RABE
JOHN RAMBO IV
JOHN SAYLES COLLECTION
John Wick
John Wick 2
JOHNNY ENGLISH
JOHNNY MEIJER
JOHNNY MNEMONIC
JOHNNY STECCHINO
JOHNS
JONAH WHO LIVED IN THE WHALE
JONAS BROTHERS: THE 3D CONCERT EXPERIENCE
Jonas Mekas-box
Jonathas' Forest (A floresta de Jonathas)
THE JONESES
DE JONGEN DIE NIET MEER PRAATTE
Jongens
Joris & Boris en het geheim van de tempel
THE JOSEPH L. MANKIEWICZ COLLECTION
Joshua Oppenheimer: Early Works
Josie
JOSIE AND THE PUSSYCATS
JOUR DE FÊTE
LE JOURNAL D'UNE FEMME DE CHAMBRE
Journal d'une femme de chambre (Benoît Jacquot)
Journal de France
Journey 2: The Mysterious Island 3D
JOURNEY TO THE CENTER OF THE EARTH 3D
Journey to the Shore
JOURNEY TO THE SUN (GÜNESE YOLCULUK)
Joy (David O. Russell)
JOY (Mijke de Jong)
THE JOY LUCK CLUB
JOY RIDE
JOYRIDE
JU-ON (THE GRUDGE)
JUANA LA LOCA
JUDAS KISS
JUDE
JUDEX/NUITS ROUGES
The Judge
JUDGE DREDD
JUGGERNAUT
JUHA
JULIA
JULIAN PO
JULIE & JULIA
JULIEN DONKEY-BOY
Julieta
Julius In Winterland
JUMANJI
Jumanji: Welcome to the Jungle
JUMPER
JUNEBUG
JUNGLE 2 JUNGLE
The Jungle Book
JUNGLE BOOK 2
JUNGLE JACK
JUNGLE JACK II, DE STOERE FILMSTER
JUNGLE RUDY
JUNIOR
JUNK MAIL
JUNO
Junun
Jupiter Ascending
Jupiter's Moon (Kornél Mundruckzó over)
JURASSIC PARK
JURASSIC PARK 3
Jurassic World
DE JURK
THE JUROR
Jurrasic Park 3D
Jusqu'à la garde (Xavier Legrand over)
Just a Beginning
JUST CAUSE
JUST FRIENDS
JUST GO WITH IT
JUST LIKE HEAVEN
Just Like Our Parents
JUST MARRIED
JUST MY LUCK
JUST THE TICKET
Just the Wind
Juste la fin du monde
JUSTIÇA
Justice League
Justin Bieber's Believe
JUSTIN BIEBER: NEVER SAY NEVER