Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Zwijgend Fins echtpaar Curieus Fins melodrama

JUHA

Finland, 1999 | Aki Kaurismäki
De films van Aki Kaurismäki vielen nooit echt op door een overmatig gebruik van dialogen. In zijn nieuwste film Juha besloot de Finse regisseur zelfs helemaal af te zien van sprekende personages: in een poging om de verloren onschuld van het filmmedium terug te vinden, brengt hij een hommage aan het tijdperk van de zwijgende cinema.

Volgens een recent krantenbericht is Finland, de bakermat van het mobiele telefoonmerk Nokia, het land met het grootste aantal gsm-bezitters: maar liefst vijfennegentig procent van de bevolking onder de veertig jaar is in het bezit van een mobieltje en dat aantal groeit nog steeds. Bij het lezen van zo'n bericht doemen visioenen op van besneeuwde straten en pleinen waar de altijd als stoïcijns afgeschilderde noorderlingen druk kakelend de ether volkletsen.
Het moet een schrikbeeld zijn voor Aki Kaurismäki, die in zijn eerdere films al een meer dan gezond wantrouwen aan de dag legde tegen het gesproken woord. In een toelichting op Juha stelt hij zelfs dat de cinema zijn puurheid verloor op het moment dat de personages begonnen te spreken. Terwijl hij zich realiseert dat het onmogelijk is om ooit weer films te maken als Broken blossoms of Queen Kelly onderneemt de regisseur in Juha toch een dappere poging om de filmkunst zijn verloren onschuld terug te geven. Hoewel niet moet worden getwijfeld aan Kaurismäki's oprechte liefde voor de stomme film, komt zijn hang naar purisme overigens minder ernstig over dan dat van zijn Deense collega's van Dogma 95, die zoals bekend ook uit zijn op het hervinden van de wortels van de film.
Waar de Denen zich beroepen op een streng beginselprogramma geeft Kaurismäki in Juha blijk van een wat ironischer benadering van zijn experiment. Zo introduceert hij onder meer allerlei anachronismen in zijn zwart-witbeelden, zodat een magnetron gebroederlijk kan staan opgesteld naast een antiek gasfornuis. Ironie klinkt ook door als hij een van zijn personages laat rijden in een auto van het merk Sierck, waarmee hij een moddervette knipoog maakt naar Detlef Sierck, de Deen die als Douglas Sirk bekend werd als Hollywoods grootmeester van het zwaarbetraande melodrama.

Snoodaard
Het verhaal van Juha is gebaseerd op de gelijknamige roman uit 1911 van Juhani Aho, een klassiek liefdesverhaal dat ongekend populair was in heel Scandinavië. Juha werd in de jaren twintig en dertig al eens verfilmd, eerst in een zwijgende Zweedse en daarna in een Finse gesproken versie. Zoals het verhaal tot ons komt in Kaurismäki's versie gaat het om een simpel melodrama. Plattelandsbewoner Juha woont samen met het veel jongere weesmeisje Marja. Ze leiden een eenvoudig leven, verkopen hun zelfverbouwde groenten op de markt en zijn gelukkig — volgens de, geheel bij de conventies van de stomme film aansluitende tussentitel, zelfs 'happy as children'. Het geluk wordt echter bruusk verstoord door de komst van een charmante stadsbewoner, die Marja verleidt om met hem mee te gaan naar de stad, waarna de snoodaard haar gevangen houdt in zijn bordeel. Juha vertrekt naar de stad om Marja te zoeken en neemt wraak op zijn rivaal.
Door een melodramatisch verhaal te kiezen dat zelf stamt uit de tijd van de zwijgende film, maakt Kaurismäki het zichzelf redelijk makkelijk om de destijds gebruikte stijlmiddelen in de praktijk te brengen. Nadeel hiervan is dat de film geen moment het niveau van een knap gemaakte pastiche ontstijgt. Hoe mooi het er af en toe ook uitziet, de personages staan te ver van de hedendaagse kijker af om lang te boeien. Ook wordt niet duidelijk hoe de film de weg zou kunnen wijzen naar een hernieuwde puurheid, want Kaurismäki verzuimt aan te geven wat een moderne filmer volgens hem zou moeten leren van de zwijgende cinema. Wat overblijft is weinig meer dan een curieuze voetnoot in de filmgeschiedenis.

Notenbreier
Juha mag dan een zwijgende film zijn, een stille film is het zeker niet. Op de geluidsband tettert een orkest mee dat melodieën uitvoert van filmcomponist Anssi Tikanmä. Het muzikale idioom van deze notenbreier wordt gekenmerkt door het gebruik van allerlei uiteenlopende genres, zodat er als een radio wordt aangezet vrolijke rock 'n' roll klinkt, terwijl in de thriller-achtige ontknoping strijkmuziek in een semi-modern idioom voor extra spanning moet zorgen. Het resultaat is een uiterst kitscherig gearrangeerd amalgaam van stijlen, dat ten gehore wordt gebracht door een orkest vol brave Hendriken: zelfs het Metropoolorkest klinkt nog ruiger dan dit laffe gemusiceer.
Hoewel moeilijk kan worden vastgesteld hoe de muzikale uitvoeringspraktijk er ten tijde van de stomme film precies moet hebben uitgezien, is het toch moeilijk voor te stellen dat destijds werd getolereerd dat de muzikale begeleiding zo sterk de boventoon zou voeren. De veel te opdringerige Tikanmä lijkt als filmcomponist duidelijk zijn plaats niet te kennen, en deze luisterervaring maakt dan ook bijzonder huiverig voor de composities die hij in het verleden maakte ter begeleiding van klassieke zwijgende meesterwerken als Sergej Eisensteins Pantserkruiser Potemkin en Der letzte Mann van F.W. Murnau.

Fritz de Jong



top
JUHA

Maart 2000 #209

Productie, regie, scenario en montage
Aki Kaurismäki
Camera
Timo Salminen
Art direction
Markku Pätilä
Juka Salmi
Muziek
Anssi Tikanmäki
Met
Sakari Kuosmanen
Karin Outinen
André Wilms

Zwart-wit, 78 minuten

Distributie
Cinemien
Te zien
vanaf 23 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


J

J'AI PAS SOMMEIL
J'AI TUÉ MA MÈRE
J. Edgar
J. Kessels
JA & NEE
Ja zuster, nee zuster
Ja, ik wil!
JAAP HILLENIUS, POGING OM DICHTERBIJ TE KOMEN
JAAR 1
HET JAAR 2602
JACK
Jack and Jill
JACK AND SARAH
Jack bestelt een broertje
JACK FROST
Jack Reacher
Jack Reacher: Never Go Back
Jack Ryan: Shadow Recruit
Jack the Giant Slayer
THE JACKAL
JACKASS 3D
Jackass Presents: Bad Grandpa
JACKASS: NUMBER TWO
JACKASS: THE MOVIE
THE JACKET
Jackie (Antoinette Beumer)
Jackie (Pablo Larraín)
JACKIE BROWN
Jacques Tati: De complete collectie
Jacques Verbeek & Karin Wiertz: Filmmakers
JADE
JAGDHUNDE
Jagten
JALAN RAYA POS (DE GROOTE POSTWEG)
JALLA! JALLA!
JAMES AND THE GIANT PEACH
THE JAMES GANG
James White
JAMÓN JAMÓN
JAN DARA
JAN KOUNEN SHORTS
Jan Sierhuis zelfportret
JANA
Jane
Jane Eyre (Cary Fukunaga)
JANE EYRE (Franco Zeffirelli)
Jane Mansfield's Car
JANINE
Janis: Little Girl Blue (Amy Berg over)
De Jantjes
JAPANESE HORROR ANTHOLOGY VOL. 1
JAPANESE STORY
JAPÓN
JAR CITY
EL JARDIN DEL EDEN
JARDINS EN AUTOMNE
JARHEAD
Jason Bourne
JASON X: FRIDAY THE 13TH, PART 10
JASON'S LYRIC
Jasper & Julia en de dappere ridders
Jauja (Lisandro Alonso over)
La jaula de oro
Jaws
JAY AND SILENT BOB STRIKE BACK!
JCVD
Je me tue à le dire
JE RENTRE À LA MAISON
Je suis mort, mais J'ai des amis
JEAN SEBERG — AMERICAN ACTRESS
JEAN-LUC GODARD — VOLUME ONE/TWO
JEANNE LA PUCELLE
Jeannette
JEEPERS CREEPERS
JEEPERS CREEPERS 2
JEF VAN DER HEIJDEN, FIETSER NAAR DE MAAN
JEFFERSON IN PARIS
JEFFREY
JELLYFISH
JENNIFER'S BODY
JENSEITS DER STILLE
JERRY MAGUIRE
Jersey Boys
JERSEY GIRL
Jessabelle
JESUS CAMP
JESUS'S SON
JET LAG
Jeune & jolie
Jeune femme
LE JEUNE WERTHER
JEUX D'ENFANTS
JEZUS IS EEN PALESTIJN
Jheronimus Bosch — Touched by the Devil
Jigsaw
Jimi: All Is By My Side
JIMMY HOLLYWOOD
JIMMY NEUTRON: WONDERKIND
Jimmy P. — Psychotherapy of a Plains Indian
JIMMY ROSENBERG
Jimmy's Hall
JINDABYNE
JINGLE ALL THE WAY
Jiro Dreams of Sushi
JOAQUIN SABINA
Jobs
Jodorowsky's Dune
Joe
THE JOE D'AMATO COLLECTION
JOE'S APPARTMENT
JOEY BREAKER
JOHAN
JOHAN CRUIJFF — EN UN MOMENTO DADO
Johan en de verenkoning
JOHAN PRIMERO
JOHAN VAN DER KEUKEN — HET COMPLETE OEUVRE, BOX 1 EN 2
JOHN CARPENTER'S ESCAPE FROM L.A.
JOHN CARPENTER'S THE THING
John Carter
JOHN GRISHAM'S THE RAINMAKER
John Jansen
JOHN Q.
JOHN RABE
JOHN RAMBO IV
JOHN SAYLES COLLECTION
John Wick
John Wick 2
JOHNNY ENGLISH
JOHNNY MEIJER
JOHNNY MNEMONIC
JOHNNY STECCHINO
JOHNS
JONAH WHO LIVED IN THE WHALE
JONAS BROTHERS: THE 3D CONCERT EXPERIENCE
Jonas Mekas-box
Jonathas' Forest (A floresta de Jonathas)
THE JONESES
DE JONGEN DIE NIET MEER PRAATTE
Jongens
Joris & Boris en het geheim van de tempel
THE JOSEPH L. MANKIEWICZ COLLECTION
Joshua Oppenheimer: Early Works
Josie
JOSIE AND THE PUSSYCATS
JOUR DE FÊTE
LE JOURNAL D'UNE FEMME DE CHAMBRE
Journal d'une femme de chambre (Benoît Jacquot)
Journal de France
Journey 2: The Mysterious Island 3D
JOURNEY TO THE CENTER OF THE EARTH 3D
Journey to the Shore
JOURNEY TO THE SUN (GÜNESE YOLCULUK)
Journeyman
Joy (David O. Russell)
JOY (Mijke de Jong)
THE JOY LUCK CLUB
JOY RIDE
JOYRIDE
JU-ON (THE GRUDGE)
JUANA LA LOCA
JUDAS KISS
JUDE
JUDEX/NUITS ROUGES
The Judge
JUDGE DREDD
JUGGERNAUT
JUHA
JULIA
JULIAN PO
JULIE & JULIA
JULIEN DONKEY-BOY
Juliet, Naked
Julieta
Julius In Winterland
JUMANJI
Jumanji: Welcome to the Jungle
JUMPER
JUNEBUG
JUNGLE 2 JUNGLE
The Jungle Book
JUNGLE BOOK 2
JUNGLE JACK
JUNGLE JACK II, DE STOERE FILMSTER
JUNGLE RUDY
JUNIOR
JUNK MAIL
JUNO
Junun
Jupiter Ascending
Jupiter's Moon (Kornél Mundruckzó over)
JURASSIC PARK
JURASSIC PARK 3
Jurassic Park 3D
Jurassic World
Jurassic World: Fallen Kingdom
DE JURK
THE JUROR
Jusqu'à la garde (Xavier Legrand over)
Just a Beginning
JUST CAUSE
JUST FRIENDS
JUST GO WITH IT
JUST LIKE HEAVEN
Just Like Our Parents
JUST MARRIED
JUST MY LUCK
JUST THE TICKET
Just the Wind
Juste la fin du monde
JUSTIÇA
Justice League
Justin Bieber's Believe
JUSTIN BIEBER: NEVER SAY NEVER