The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Nostalgisch modern

THE ILLUSIONIST en Jacques Tati

Engeland/Frankrijk, 2010 | Sylvain Chomet
Sylvain Chomet maakte the illusionist op basis van een nooit verfilmd scenario van Jacques Tati. Het resultaat is een meesterlijke ode aan Tati en de stad Edinburgh, die met goed fatsoen naast het werk van de Franse meester mag worden vertoond.

'Aan Sophie Tatischeff', staat er aan het eind van the illusionist. Dat is begrijpelijk: zonder de inbreng van de in 2001 overleden jongste dochter van Jacques Tati had regisseur Sylvain Chomet zijn film nooit kunnen maken. Zij was het die hem het door Tati in de jaren vijftig geschreven maar nooit gefilmde scenario voor de film in handen drukte, nadat de twee eerder contact hadden gehad over het gebruik van materiaal uit het Tati-archief voor Chomets vorige film les triplettes de belleville. Maar een beetje wrang is de opdracht ook wel, als je de achtergronden van het scenario kent.
Tati schreef het script namelijk samen met Henri Marquet als ode aan zijn onwettige oudere dochter Helga, met wie hij het contact verloren had. Dat hij het nooit zelf verfilmde, had ongetwijfeld te maken met praktische beperkingen — tegen de tijd dat het scenario af was, zat Tati middenin de voorbereidingen van zijn megalomane project playtime (1967), en toen die film klaar was moet dit verhaal hem iets uit een simpeler, onschuldiger verleden hebben geleken. Maar er zal wellicht ook schaamte hebben meegespeeld, voor de melancholie van de film, waar Tati's werk elders toch vooral uitblinkt in zijn afstandelijke observaties. Zo kon het dus gebeuren dat zelfs deze ene 'liefdesbrief' aan zijn vergeten dochter toch nog werd 'opgeëist' door de andere, die wél haar hele leven vaders aandacht genoten had.

Glorieuze details
the illusionist is vooral ook een zeer persoonlijke film van animatieregisseur Sylvain Chomet. Het is geen film van Tati, maar een film over hem; een ode aan hem. En aan Edinburgh. Tati's scenario bracht de komediant naar het Praag van de jaren vijftig, maar Fransman Chomet verplaatste de actie naar zijn Schotse aangenomen woonplaats. In 2004 startte hij er met veel bombarie zijn naar jazzgitarist Django Reinhardt genoemde Studio Django, die echter inmiddels alweer op sterven na dood is — met the illusionist als enige concrete resultaat.
Maar zelfs daarmee kan gezegd worden dat de bombarie terecht is geweest: the illusionist is een wonderlijk mooie film, die uit elke vezel de liefde voor Tati én Edinburgh uitstraalt. De nostalgische hoekjes en straatbordjes, het immer veranderlijke licht en de regen die het in de stad voor live-action filmmakers zo moeilijk maken, Edinburghs wat verlopen charme: het wordt tot in de glorieuze details gevangen in de gedetailleerde handanimatie van Chomet en zijn klein leger aan tekenaars (voor de grotere vista's hier en daar naadloos aangevuld met digitale technieken, meen ik als leek te bespeuren).

Weerbarstig konijn
Zo verliefd als Chomet duidelijk op Edinburgh is, zoveel genegenheid spreekt er dus ook uit zijn film voor Tati zelf. Voor één keer zijn de rollen nu omgedraaid, en speelt het 'karakter' Tati op zijn beurt een karakter dat Tatischeff heet — de geboortenaam van de komediant, het Franse kind van een Russische vader en Nederlandse moeder. the illusionist begint in Parijs, 1959, in variététheater Carroussel du Rire. Daar doet goochelaar Tatischeff zijn kunstjes, in een openingsscène die wat betreft zijn komische choreografie, met vijftien handelingen tegelijk en humor gewrongen uit de subtielste handbewegingen, niet onder doet voor het werk van Tati zelf.
De lichaamshouding van de goochelaar is ook exact de Tati zoals we die uit zijn speelfilms kennen. Of eigenlijk: die van het karakter Hulot, dat in vier ervan de hoofdrol speelt (zie kader). Lichtelijk op zijn tenen en constant iets voorover hellend, alsof hij elk moment voorover op zijn gezicht kan vallen en alleen door te blijven bewegen in evenwicht blijft. En steeds die kleine buiginkjes: in de Hulotfilms van Tati naar iedere voorbijganger; in de opening van the illusionist naar het publiek.
De oude variététrucs van de goochelaar vallen echter steeds minder goed, zo aan het eind van de jaren vijftig. Men heeft het wel gezien, dat eeuwige gehannes met zijn weerbarstige konijn dat uit een hoge hoed moet komen en de uitgelopen strijkorkestjes; de zalen blijven leeg. Tatischeff vertrekt uit Parijs, eerst naar Londen en, als daar blijkt dat alles beat is wat de klok slaat, op de bonnefooi door naar het noorden. Ongeveer de weg dus, die Chomet de afgelopen jaren zelf aflegde. Eenmaal in Schotland treft hij een jong meisje dat heilig in zijn magie gelooft, en ontstaat tussen de twee een voorzichtige vader-dochterrelatie.

Hogedrukspuit
Zo lijkt de thematiek dus gelijk aan die van Tati: nostalgie naar het (recente) verleden, gekoppeld aan een humorvolle blik op de absurde aspecten van de voortschrijdende moderniteit. Alleen: die moderniteit, dat is ook in the illusionist de moderniteit van veertig jaar geleden, en dus evengoed beladen met een fikse portie nostalgie. Dus wanneer de goochelaar, als hij om aan geld te komen een bijbaantje als monteur aanneemt, wat loopt te hannessen met een hogedrukspuit om een immense Amerikaanse bak schoon te krijgen, vergapen wij ons intussen aan de gedetailleerde weergave van die auto uit een vervlogen verleden. Bovendien voegt het feit dat het een animatiefilm is (en nog wel een gemaakt met traditionele handgemaakte 2D-animatie die steeds zeldzamer wordt) daar een extra laag nostalgie aan toe.
Dat wringt overigens nergens, die getekende Tati. Integendeel: als we het perfectionisme dat hij als regisseur en grappenbouwer had in ogenschouw nemen, het oog voor het kleinste en fijnste detail, is het bijna verwonderlijk dat Tati zich zelf nooit tot animatie heeft gewend. En het is moeilijk om je deze film in een live action-vorm voor te stellen, waarin een acteur zijn best had moeten doen de komische timing en houding van Tati te benaderen. En misschien is het zelfs maar goed dat Tati zelf het scenario in de la heeft gestopt, in plaats van het maken van deze film ergens tussen les vacances de monsieur hulot, mon oncle en playtime door te frommelen. Juist de subtiele emotionele toon tussen surrogaatvader en aangenomen dochter die Chomet zo scherp weet te treffen, had voor de analytische en afstandelijke Tati wellicht een horde te ver gebleken.

Joost Broeren


Meer Tati

Wie the illusionist naast het originele werk van Tati wil leggen, wordt op zijn wenken bediend: Eye brengt op dezelfde datum ook les vacances de monsieur hulot (1953) opnieuw uit, de eerste film waarin Tati zijn alter ego Hulot opvoerde. Het is de perfecte zomerfilm — Eye vertoonde hun toen gloednieuwe kopie in 2003 in het eerste rondje Sunsets-openluchtvertoningen. De stuntelige Hulot trekt in zijn antieke rammelbak van een auto (opnieuw die technologische nostalgie) naar een klein Frans kustplaatsje, tot grote ergernis van de deftige badgasten.
Tati perfectioneerde in zijn tweede film zijn vernuftige komische stijl, die eerder een glimlach van herkenning dan een bulderende schaterlach zal opleveren. De humor wordt opgebouwd in zorgvuldig uitgedachte gags, die teruggrijpen op het variétéverleden van de cinema en Tati zelf, en voegen daar een filmische laag aan toe in het effectief gebruik van geluid. Steeds klinken dingen net anders dan je zou verwachten, van de klapdeur in de eetzaal van het hotel tot het kleine toetertje op Hulots auto.
In The Movies (Amsterdam) en Filmhuis Den Haag zijn, voor de fanatieke vergelijker, bovendien ook Tati's speelfilmdebuut jour de fête (1949) en twee van de drie andere Hulot-films, mon oncle (1958) en playtime (1967) te zien.

les vacances de monsieur hulot



top
THE ILLUSIONIST en Jacques Tati

Juli/augustus 2010 #323

Productie
Sally Chomet
Bob Last
Regie, montage en muziek
Sylvain Chomet
Scenario
Sylvian Chomet
Jacques Tati
Art direction
Bjarne Hansen
Geluidsontwerp
Jean Goudier
Met
Jean-Claude Donda
Elidh Rankin

Kleur, 90 minuten

Distributie
Paradiso
Te zien
vanaf 22 juli

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


I

I am a Woman Now
I Am Belfast
I AM FROM TITOV VELES
I AM Hardwell — Living The Dream
I AM LEGEND
I Am Not Your Negro
I AM THE VIOLIN
I Am Wrath
I CONFESS
I COULD NEVER BE YOUR WOMAN
I Don't Know How She Does It....... In Time
I DON'T WANT TO SLEEP ALONE (Tsai Ming-liang over)
I Give It A Year
I KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I LIKE IT LIKE THAT
I LOVE A MAN IN UNIFORM
I Love Dick
I Love Dollars (Workshop Filmkritiek)
I LOVE HUCKABEES
I LOVE TROUBLE
I LOVE YOU MAN
I LOVE YOU PHILLIP MORRIS
I LOVE YOUR WORK
I NOW PRONOUNCE YOU CHUCK AND LARRY
I SERVED THE KING OF ENGLAND
I SHOT ANDY WARHOL
I Spit On Your Grave Too
I SPY
I STILL KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I Wish
I'M A CYBORG BUT THAT'S OK
I'M IN TROUBLE!
I'm Not a F**king Princess
I'M NOT THERE
I'M NUMBER FOUR
I'm the Same, I'm An Other
I, Anna
I, CLAUDIUS
I, Daniel Blake
I, Frankenstein
I, ROBOT
I.D.
I.Q.
Icarus
ICE AGE
ICE AGE 3: DAWN OF THE DINOSAURS
Ice Age 5: Collision Course
Ice Age: Continental Drift
ICE AGE: THE MELTDOWN
Ice and The Sky
Ice Dragon
THE ICE HARVEST
ICE PRINCESS
The Ice Storm
The Iceman
Ich Seh, Ich Seh
ICHI THE KILLER
Ida
Identicals
IDENTITY
Identity Thief
The Ides of March
THE IDIOT
IDIOT BOX
THE IDIOTS
The Idol
IEDEREEN BEROEMD!
IEP!
If I Stay
IF I WANT TO WHISTLE, I WHISTLE
If the Sun Explodes
IF THESE WALLS COULD TALK
If...
IGBY GOES DOWN
IGOR
Ik ben Alice
IK GA NAAR TAHITI
IK OMHELS JE MET DUIZEND ARMEN
IK OOK VAN JOU
Ik wil gelukkig zijn
IK WIL NOOIT BEROEMD WORDEN
IKÍNGUT
IKKE NIET
IKLIMLER
IL CICLONE
ÎLES FLOTTANTES
Ill Manors
ILLÉGAL
THE ILLUSIONIST
THE ILLUSIONIST en Jacques Tati
Ilo Ilo
ILS (THEM)
ILUSIONES ÓPTICAS
Im Keller
Im Labyrinth des Schweigens
L' image manquante (IDFA 2013: Onvoltooid verleden)
THE IMAGINARIUM OF DOCTOR PARNASSUS
IMAGINARY CRIMES
IMAGINE ME & YOU
IMAGINE THAT
IMAGINING ARGENTINA
The Imitation Game
The Immigrant
THE IMMORTAL
IMMORTAL BELOVED
Immortals 3D
Impardonnables
IMPORT/EXPORT
The Impossible
The Imposter
IN & OUT
IN A BETTER WORLD
In a World...
IN ALLE STILTE
IN AMERICA
In Another Country
In Bloom
IN BRUGES
In Darkness
IN DE GREEP VAN DE TANGO
IN DEN TAG HINEIN
IN DREAMS
IN GOOD COMPANY
In grazia di Dio
IN HER SHOES
IN HET HUIS VAN MIJN VADER
In jouw naam
IN LOVE AND WAR
IN MEMORIA DI ME
IN MOTION
In Oranje
In Order of Disappearance
In Pursuit of Silence
IN SEARCH OF BEETHOVEN
IN THE BEDROOM
IN THE BLEAK MIDWINTER
IN THE COMPANY OF MEN
In the Crosswind
IN THE CUT
IN THE ELECTRIC MIST
In the Fog
In the Heart of the Sea
In the Land of Blood and Honey
IN THE LINE OF FIRE
IN THE LOOP
IN THE MOOD FOR LOVE
In the Name of
IN THE NAME OF THE FATHER
IN THE SOUP
IN THE VALLEY OF ELAH
IN THIS WORLD
In Time
IN WEITER FERNE, SO NAH!
IN YOUR HANDS
THE IN-LAWS
INAZUMA
The Inbetweeners
De inbreker
Incarnate
INCENDIARY
INCENDIES
INCEPTION
Inch'Allah
L' inconnu du lac
THE INCREDIBLE HULK
THE INCREDIBLES
INDECENT PROPOSAL
INDEPENDENCE DAY
Independence Day: Resurgence
INDEPENDENT ANIMATION FROM THE NETHERLANDS
DE INDIAAN
INDIANA JONES AND THE KINGDOM OF THE CRYSTAL SKULL
INDIGÈNES
Indivisibli
INFAMOUS
Infancia clandestina
INFERNAL AFFAIRS
INFERNAL AFFAIRS 2
Inferno
Les infidèles
Infiltrant
The Infiltrator
Infinitely Polar Bear
THE INFORMANT!
THE INFORMERS
INGLORIOUS BASTARDS
INGLOURIOUS BASTERDS
Inherent Vice
INKHEART
INLAND EMPIRE
DIE INNERE SICHERHEIT
INNOCENCE (Lucile Hadzihalilovic)
INNOCENCE (Paul Cox)
THE INNOCENT
Les Innocentes
THE INNOCENTS
INQUIÉTUDE
INSIDE DEEP THROAT
INSIDE JOB
Inside Llewyn Davis
INSIDE MAN
Inside No. 9
Inside Out
Inside the Chinese Closet
THE INSIDER
INSIDIOUS
Insidious: Chapter 2
Insidious: Chapter 3
INSOMNIA
INSPECTOR GADGET
Instant Dreams
INSTINCT
Insyriated
INTERMISSION
The Intern
THE INTERNATIONAL
The Internship
THE INTERPRETER
INTERSECTION
INTERSTELLA 5555
Interstellar
The Interview
Interview (Steve Buscemi)
INTERVIEW (Theo van Gogh)
INTERVIEW WITH THE VAMPIRE
INTIMACY
INTIMATE RELATIONS
INTO GREAT SILENCE
Into the Forest
Into the Inferno
INTO THE WEST
INTO THE WILD
Into the Woods
INTOLERABLE CRUELTY
Intouchables
L' INTRUS
The Invader
THE INVASION
Invasion of the Body Snatchers (Don Siegel)
Invasion of the Body Snatchers (Philip Kaufman)
LES INVASIONS BARBARES
Inventaris van het moederland
INVENTING THE ABBOTTS
INVESTIGATION
INVICTUS
INVISIBLE WAVES
The Invisible Woman
INVOLUNTARY
Io e te
IO NON HO PAURA
IO SONO L'AMORE
IP MAN
IRAQ FOR SALE
IRINA PALM
IRIS
IRMA VEP
THE IRON GIANT (DE IJZEREN REUS)
THE IRON HEEL OF OLIGARCHY (ZJELEZNAJA PIATA OLIGARKHII)
IRON ISLAND
The Iron Lady
IRON MAN
IRON MAN 2
Iron Man 3
IRON MONKEY
Iron Sky
Irrational Man (Woody Allen over)
IRRÉVERSIBLE
Is the Man Who is Tall Happy?
Isabelle (Ben Sombogaart)
ISABELLE (Tim Oliehoek)
LA ISLA DE LOS NIÑOS PERDIDOS
La isla mínima
THE ISLAND
THE ISLAND OF DR. MOREAU
The Islands and the Whales
THE ISLE
ISTANBUL TALES
ISTORIA 52
It
It Comes at Night
IT COULD HAPPEN TO YOU
It Follows
IT TAKES TWO
IT WAS AN ACCIDENT
IT'S A BOY/GIRL THING
IT'S A FREE WORLD...
IT'S A WONDERFUL LIFE
IT'S ALL ABOUT LOVE
IT'S ALL GONE PETE TONG
IT'S COMPLICATED
IT'S HARD TO BE NICE
IT'S MAGIC TIME
ITALIAN FOR BEGINNERS
THE ITALIAN JOB
ITALIANETZ
ITALO-WESTERN BOX
Italy: Love It or Leave It
IVANHOOD
IVANSXTC
L' IVRESSE DU POUVOIR
Ixcanul