I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Rita Margo heeft wel begrip voor die gekke Nikolaj Petrovitsj Manisch-absurdistische trip

THE IRON HEEL OF OLIGARCHY (ZJELEZNAJA PIATA OLIGARKHII)

Rusland, 1998 | Alexander Basjirov
De bizarre komedie The iron heel of oligarchy is het regiedebuut van de Russische acteur Alexander Basjirov. Hij schreef ook het scenario en speelt zelf de hoofdrol van de dolgedraaide idealist Nikolaj Petrovitsj, wiens socialistische redevoeringen niet echt aanslaan in het hedendaagse St. Petersburg. Een vermoeiende, maar ook boeiende film, waarvan de precieze betekenis tot het eind toe duister blijft.

Nikolaj Petrovitsj, een leraar Russische taal en literatuur, is vanuit het Siberische stadje Tyumen naar de grote stad vertrokken om aldaar de arbeidersklasse eens aan het denken te zetten. Wordt de macht niet op grote schaal misbruikt door een handjevol bevoorrechten, zijn niet alle journalisten corrupt en leven niet biljoenen mensen in de wereld onder beroerde omstandigheden? Te pas en te onpas steekt Petrovitsj zijn preek af. Van tijd tot tijd schiet hij enigszins door in zijn tirades en begint hij een verhandeling over de arme Chinezen, die vegetarisch zijn en het gras van het vee opeten, en waar moeten ze dan met al die melk naar toe? Toch blijft zijn boodschap alleszins coherent: "Alle macht stinkt". Niet dat er iemand echt naar hem luistert, of het moeten zijn mysterieuze achtervolgers zijn — afgevaardigden van het vervloekte oligarchaat — die hem op ieder uur van de dag afluisteren en driftig aantekeningen maken.
Eenzaam en onbegrepen dwaalt Petrovitsj over de industriële terreinen van St. Petersburg. Alleen zijn vriendin Assol steunt hem, maar die is dan ook hopeloos verliefd op de man. "Hij was een vrolijke, spontane jongen en daarom hield ik van hem", vertelt ze verontschuldigend via de voice-over, die als raamvertelling dient en waaruit direct aan het begin al blijkt dat het slecht met Petrovitsj zal aflopen.

Murw geslagen
Op zijn zwerftochten pikt Petrovitsj ook enkele verdoolde vrouwen op, nachtvlinders die hij meeneemt naar zijn kamer om ze vervolgens eindeloos te vervelen met lange citaten uit zijn favoriete boek: Jack Londons 'The iron heel'. Het zijn de grappigste scènes uit de film, die verder moeilijk te doorgronden is. Herhaaldelijk krijgt Petrovitsj te horen: "Zo, wanneer bent u ontsnapt uit het gekkenhuis?" Een gerechtvaardigde vraag, die ook van toepassing lijkt op vertolker/regisseur/scenarioschrijver Basjirov. Toch slaagt Basjirov erin de kijker mee te voeren in zijn manisch-absurdistische Russische trip, zelfs wanneer die na de zoveelste op hysterische toon uitgesproken boutade de neiging krijgt zijn oren dicht te stoppen. Net als de vrouw die, murw geslagen door Petrovitsj' voordracht en waarschijnlijk hopend op een meer dan alleen verbale toenadering, uit pure wanhoop haar oren en neusgaten volstopt met opgerolde papiertjes.
De film blijft wel boeien, en dat is vooral te danken aan de vormgeving. Dat The iron heel een ultra-low budget productie is — Basjirov nam hem in op in tien dagen tijd voor 40.000 dollar — is jammer genoeg te merken aan de slechte geluidsafwerking en de hier en daar erg rommelige montage, maar het camerawerk is daarentegen verbluffend. Vooral de scènes op de industrieterreinen, waar Petrovitsj van grote hoogte een menigte stoïcijns kijkende, robuuste arbeiders toespreekt, zijn in de beste Russische traditie van Eisenstein en Dovzjenko belicht en gekadreerd.

Clown
Tijdens het Filmfestival Rotterdam werd The iron heel bekroond met een van de drie Tiger Awards, volgens de jury "vanwege de originaliteit en gedurfde visuele stijl". Inderdaad de pluspunten van de film, al slaat Basjirov in die originaliteit zo ver door dat onbegrijpelijkheid op de loer ligt. De betekenis van de film blijft tot het eind toe duister. Petrovitsj' verwrongen weergave van het idioom van Marx en Lenin is lachwekkend en blijkt absoluut gedateerd, zoveel is duidelijk. Maar een serieuze aanklacht of een satire op het hedendaagse Rusland kan The iron heel niet genoemd worden. Daarvoor zijn de situaties te bedacht en potsierlijk, en bovendien volstaat Basjirov zijn schets van dat hedendaagse Rusland met enkele opnamen van doorrookte kelders waar populaire bands als Tequilajazz en Kolibri hun (overigens ook sterk gedateerd klinkende) rockmuziek ten gehore brengen.
Gewoon een sterk staaltje Russisch surrealisme dus? Gelukkig kunnen we het Basjirov zelf vragen, want hij komt naar Nederland om bij de premières in Amsterdam en Nijmegen zijn film toe te lichten. Of hij serieuze antwoorden zal geven valt nog te bezien, want hij staat bekend als een clown. Gevraagd naar zijn bedoelingen tijdens een festival in St. Petersburg antwoordde hij: "Ik wilde snel rijk worden, arbeiders uitbuiten, en dan mijn geld investeren in staatsobligaties voordat de economie helemaal instort."

Pauline Kleijer



top
THE IRON HEEL OF OLIGARCHY (ZJELEZNAJA PIATA OLIGARKHII)

Juni 1999 #201

Productie
Deboshir Film
Regie en scenario
Alexander Basjirov
Camera
Sergej Lando
Vladimir Briljakov
Montage
Olga Adrianova
Geluid
Eleonora Kazanskaja
Art direction
Vladimir Svetozarov
Muziek
Jevgeni Fjodorov
Met
Alexander Basjirov
Rita Margo
Elena Joedanova
Inna Volkova

Kleur, 75 minuten

Distributie
Filmmuseum i.s.m. het Filmfestival Rotterdam
Te zien
vanaf 10 juni

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


I

I am a Woman Now
I Am Belfast
I AM FROM TITOV VELES
I AM Hardwell — Living The Dream
I AM LEGEND
I Am Not Your Negro
I AM THE VIOLIN
I Am Wrath
I CONFESS
I COULD NEVER BE YOUR WOMAN
I Don't Know How She Does It....... In Time
I DON'T WANT TO SLEEP ALONE (Tsai Ming-liang over)
I Give It A Year
I KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I LIKE IT LIKE THAT
I LOVE A MAN IN UNIFORM
I Love Dollars (Workshop Filmkritiek)
I LOVE HUCKABEES
I LOVE TROUBLE
I LOVE YOU MAN
I LOVE YOU PHILLIP MORRIS
I LOVE YOUR WORK
I NOW PRONOUNCE YOU CHUCK AND LARRY
I SERVED THE KING OF ENGLAND
I SHOT ANDY WARHOL
I Spit On Your Grave Too
I SPY
I STILL KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I Wish
I'M A CYBORG BUT THAT'S OK
I'M IN TROUBLE!
I'm Not a F**king Princess
I'M NOT THERE
I'M NUMBER FOUR
I'm the Same, I'm An Other
I, Anna
I, CLAUDIUS
I, Daniel Blake
I, Frankenstein
I, ROBOT
I.D.
I.Q.
ICE AGE
ICE AGE 3: DAWN OF THE DINOSAURS
Ice Age 5: Collision Course
Ice Age: Continental Drift
ICE AGE: THE MELTDOWN
Ice and The Sky
Ice Dragon
THE ICE HARVEST
ICE PRINCESS
The Ice Storm
The Iceman
Ich Seh, Ich Seh
ICHI THE KILLER
Ida
Identicals
IDENTITY
Identity Thief
The Ides of March
THE IDIOT
IDIOT BOX
THE IDIOTS
The Idol
IEDEREEN BEROEMD!
IEP!
If I Stay
IF I WANT TO WHISTLE, I WHISTLE
If the Sun Explodes
IF THESE WALLS COULD TALK
If...
IGBY GOES DOWN
IGOR
Ik ben Alice
IK GA NAAR TAHITI
IK OMHELS JE MET DUIZEND ARMEN
IK OOK VAN JOU
Ik wil gelukkig zijn
IK WIL NOOIT BEROEMD WORDEN
IKÍNGUT
IKKE NIET
IKLIMLER
IL CICLONE
ÎLES FLOTTANTES
Ill Manors
ILLÉGAL
THE ILLUSIONIST
THE ILLUSIONIST en Jacques Tati
Ilo Ilo
ILS (THEM)
ILUSIONES ÓPTICAS
Im Keller
Im Labyrinth des Schweigens
L' image manquante (IDFA 2013: Onvoltooid verleden)
THE IMAGINARIUM OF DOCTOR PARNASSUS
IMAGINARY CRIMES
IMAGINE ME & YOU
IMAGINE THAT
IMAGINING ARGENTINA
The Imitation Game
The Immigrant
THE IMMORTAL
IMMORTAL BELOVED
Immortals 3D
Impardonnables
IMPORT/EXPORT
The Impossible
The Imposter
IN & OUT
IN A BETTER WORLD
In a World...
IN ALLE STILTE
IN AMERICA
In Another Country
In Bloom
IN BRUGES
In Darkness
IN DE GREEP VAN DE TANGO
IN DEN TAG HINEIN
IN DREAMS
IN GOOD COMPANY
In grazia di Dio
IN HER SHOES
IN HET HUIS VAN MIJN VADER
In jouw naam
IN LOVE AND WAR
IN MEMORIA DI ME
IN MOTION
In Oranje
In Order of Disappearance
In Pursuit of Silence
IN SEARCH OF BEETHOVEN
IN THE BEDROOM
IN THE BLEAK MIDWINTER
IN THE COMPANY OF MEN
In the Crosswind
IN THE CUT
IN THE ELECTRIC MIST
In the Fog
In the Heart of the Sea
In the Land of Blood and Honey
IN THE LINE OF FIRE
IN THE LOOP
IN THE MOOD FOR LOVE
In the Name of
IN THE NAME OF THE FATHER
IN THE SOUP
IN THE VALLEY OF ELAH
IN THIS WORLD
In Time
IN WEITER FERNE, SO NAH!
IN YOUR HANDS
THE IN-LAWS
INAZUMA
The Inbetweeners
De inbreker
Incarnate
INCENDIARY
INCENDIES
INCEPTION
Inch'Allah
L' inconnu du lac
THE INCREDIBLE HULK
THE INCREDIBLES
INDECENT PROPOSAL
INDEPENDENCE DAY
Independence Day: Resurgence
INDEPENDENT ANIMATION FROM THE NETHERLANDS
DE INDIAAN
INDIANA JONES AND THE KINGDOM OF THE CRYSTAL SKULL
INDIGÈNES
INFAMOUS
Infancia clandestina
INFERNAL AFFAIRS
INFERNAL AFFAIRS 2
Inferno
Les infidèles
Infiltrant
The Infiltrator
Infinitely Polar Bear
THE INFORMANT!
THE INFORMERS
INGLORIOUS BASTARDS
INGLOURIOUS BASTERDS
Inherent Vice
INKHEART
INLAND EMPIRE
DIE INNERE SICHERHEIT
INNOCENCE
INNOCENCE
THE INNOCENT
Les Innocentes
THE INNOCENTS
INQUIÉTUDE
INSIDE DEEP THROAT
INSIDE JOB
Inside Llewyn Davis
INSIDE MAN
Inside No. 9
Inside Out
Inside the Chinese Closet
THE INSIDER
INSIDIOUS
Insidious: Chapter 2
Insidious: Chapter 3
INSOMNIA
INSPECTOR GADGET
INSTINCT
INTERMISSION
The Intern
THE INTERNATIONAL
The Internship
THE INTERPRETER
INTERSECTION
INTERSTELLA 5555
Interstellar
INTERVIEW
The Interview
Interview (2007)
INTERVIEW WITH THE VAMPIRE
INTIMACY
INTIMATE RELATIONS
INTO GREAT SILENCE
Into the Forest
Into the Inferno
INTO THE WEST
INTO THE WILD
Into the Woods
INTOLERABLE CRUELTY
Intouchables
L' INTRUS
The Invader
THE INVASION
Invasion of the Body Snatchers
LES INVASIONS BARBARES
Inventaris van het moederland
INVENTING THE ABBOTTS
INVESTIGATION
INVICTUS
INVISIBLE WAVES
The Invisible Woman
INVOLUNTARY
Io e te
IO NON HO PAURA
IO SONO L'AMORE
IP MAN
IRAQ FOR SALE
IRINA PALM
IRIS
IRMA VEP
THE IRON GIANT (DE IJZEREN REUS)
THE IRON HEEL OF OLIGARCHY (ZJELEZNAJA PIATA OLIGARKHII)
IRON ISLAND
The Iron Lady
IRON MAN
IRON MAN 2
Iron Man 3
IRON MONKEY
Iron Sky
Irrational Man (Woody Allen over)
IRRÉVERSIBLE
Is the Man Who is Tall Happy?
ISABELLE
Isabelle
LA ISLA DE LOS NIÑOS PERDIDOS
La isla mínima
THE ISLAND
THE ISLAND OF DR. MOREAU
The Islands and the Whales
The Islands and the Whales
THE ISLE
ISTANBUL TALES
ISTORIA 52
IT COULD HAPPEN TO YOU
It Follows
IT TAKES TWO
IT WAS AN ACCIDENT
IT'S A BOY/GIRL THING
IT'S A FREE WORLD...
IT'S A WONDERFUL LIFE
IT'S ALL ABOUT LOVE
IT'S ALL GONE PETE TONG
IT'S COMPLICATED
IT'S HARD TO BE NICE
IT'S MAGIC TIME
ITALIAN FOR BEGINNERS
THE ITALIAN JOB
ITALIANETZ
ITALO-WESTERN BOX
Italy: Love It or Leave It
IVANHOOD
IVANSXTC
L' IVRESSE DU POUVOIR
Ixcanul