The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
De geheime liefde van een componist

IMMORTAL BELOVED

Verenigde Staten, 1994 | Bernard Rose
De grote Beethoven vond nooit zijn 'tweede ik' in het leven. Daarom bleef hij tot zijn dood alleen, zo luidt de veronderstelling aan zijn graf. Hij schreef echter brieven aan een geheime minnares — wie? Immortal beloved werpt zich op deze vraag alsof hij essentieel is voor de kunstzinnige nalatenschap van de componist. Het is alsof je een antiquarisch nummer van de 'Privé' doorbladert.

Eind achttiende eeuw — Wenen, muzikale hoofdstad van de wereld. De contessa Giulietta (Valeria Golino) ademt zwaar in haar strakke corset. Ze valt bijkans flauw bij de aanblik van de pianist in wie zij de man vermoedt wiens muziek ongeschikt wordt geacht voor de jeugd. Maar het is Beethoven niet. De componist van gevaarlijk gepassioneerde melodieën doet namelijk geen 'recitals' meer. Hij zegt geen slaafse uitvoerder van de muziek te willen zijn. In werkelijkheid wordt hij doof.
In een biografische film over Ludwig van Beethoven (1770-1827) kan dit uitgangspunt interessant drama opleveren: de musicus die zijn eigen werk niet meer kan genieten door een gehoorstoornis, componeert dus uit zijn hoofd. Hoe verfilm je dit ongrijpbare scheppingsproces? Waar komt die muziek vandaan?
Het door de Engelse regiseur Bernard Rose verzonnen verhaal gaat niet in eerste instantie over doofheid en de kracht van muziek. Rose, gezien zijn videoclips voor Frankie Goes To Hollywood ('Relax') toch niet ongevoelig voor muziek, heeft zelf een theorie opgebouwd over het raadsel rond Beethovens laatste wilsbeschikking. Alles draait om de vraag wie toch de 'eeuwige geliefde' uit de filmtitel kan zijn aan wie de componist zijn erfenis heeft nagelaten.

Wangzakken
Door deze verhaalstructuur treedt Beethoven slechts op in de flashbacks. Gary Oldman kan van de rol niet meer maken dan een levend geworden portret. Hij speelt de steeds dover, en daarmee allengs argwanender wordende musicus met veel nadruk op de wangzakken en de bekende gefronste blik. De eigenlijke hoofdrol in de raamvertelling wordt gespeeld door Beethovens secretaris, Anton Schindler. Jeroen Krabbé heeft de onmogelijke taak gekregen om van dit personage iets boeiends te maken. Schindler was een slaafse volgeling van zijn meester; zelfs na de grofste beledigingen kwam hij nog bij hem terug. Het enige wat Krabbé mag doen is als testament-executeur obligaat het rijtje vrouwen in Beethovens leven afwerken. Na Giulietta zijn dat gravin Anna Marie Erdödy (Isabella Rossellini, voor de zoveelste keer opgemaakt als oude vrouw) en Beethovens schoonzus Johanna Reiss (ervaren Europudding-actrice Johanna ter Steege).
Politiek en mentaliteit van de periode worden in deze 'mystery movie' redelijk getroffen: na Napoleon zijn pruiken uit en komen bakkebaarden in. Ook komt zijdelings het dilemma aan de orde van Beethoven als dove muziekleraar: hij wil met alle geweld dat zijn neefje Karl een muzikaal wonderkind wordt, maar is niet in staat het niveau van de pupil te controleren, juist omdat zijn eigen oren onherstelbare schade hebben geleden toen zijn vader de virtuositeit er bij hém inramde. Toch is de figuur Beethoven te onsympathiek om bij de kijker medeleven te wekken voor zijn privésituatie.

Romantiek
Wat muziek nou eigenlijk is, blijft een marginale kwestie. Het valt te verdedigen dat het oeuvre van een componist tot stand komt onder invloed van zijn amoureuze relaties. De film neemt als voorbeeld de Kreutzer sonate (opus 47), die volgens Bernard Rose's Beethoven de opwinding verklankt van een man — Beethoven zelf natuurlijk — die, op weg naar zijn rendez-vous, in de koets vast komt te zitten in de modder. Volgens de musicologie is Beethoven op dat moment echter nog geen (vroeg)Romanticus, die de vorm van het werk zou laten bepalen door de emotionele inhoud. Hij bevindt zich nog in zijn klassieke periode, waarin de vorm boven alles gaat.
De muzikale passies zijn veelvuldig te horen onder snel gemonteerde beelden van rennende benen en elkaar mislopende figuren. Gebruikt als filmmuziek onder een dramatisch verhaal heeft klassieke muziek — en zeker de bekende melodieën — evenwel iets kunstmatigs; het is een klinische combinatie van twee kunstvormen, geen integratie van beeld en geluid.
De vraag waar de muziek vandaan komt, kan makkelijker worden beantwoord: uit de platencatalogus van Sony Classical Music. Naar boze tongen beweren was Sony Pictures (financier van filmmaatschappij Columbia) vooral in het onderwerp geïnteresseerd om bij het bioscooppubliek één lange 'Aha-Erlebnis' op te roepen. Iedereen die via de film ontdekt dat 'Für Elise' óók van Beethoven is, kan terecht bij de opnamen die Georg Solti voor het platenlabel maakte. Zo wordt Immortal beloved een soort verfilmd Music for the millions-album.
Het is een flauw spelletje om te speculeren over een historische persoon en vervolgens in de aftiteling te verkondigen dat elke gelijkenis op toeval berust, ja zelfs "unintentional" is. Beethovens a-sociale gedrag wordt in de film goedgekeurd omdat hij zo mooi 'Alle Menschen werden Brüder' heeft geschreven. Zulke verafgoding leidt tot Kitsch.

Kees Hogenbirk



top
IMMORTAL BELOVED

April 1995 #155

Produktie
Bruce Davey
Regie en scenario
Bernard Rose
Camera
Peter Suschitzky
Geluid
Nigel Holland
Montage
Dan Rae
Muzikale leiding
Sir Georg Solti
Met
Gary Oldman
Jeroen Krabbé
Isabella Rossellini
Johanna ter Steege

Kleur, 123 minuten

Distributie
Columbia TriStar
Te zien
vanaf 20 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


I

I am a Woman Now
I Am Belfast
I AM FROM TITOV VELES
I AM Hardwell — Living The Dream
I AM LEGEND
I Am Not Your Negro
I AM THE VIOLIN
I Am Wrath
I CONFESS
I COULD NEVER BE YOUR WOMAN
I Don't Know How She Does It....... In Time
I DON'T WANT TO SLEEP ALONE (Tsai Ming-liang over)
I Give It A Year
I KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I LIKE IT LIKE THAT
I LOVE A MAN IN UNIFORM
I Love Dick
I Love Dollars (Workshop Filmkritiek)
I LOVE HUCKABEES
I LOVE TROUBLE
I LOVE YOU MAN
I LOVE YOU PHILLIP MORRIS
I LOVE YOUR WORK
I NOW PRONOUNCE YOU CHUCK AND LARRY
I SERVED THE KING OF ENGLAND
I SHOT ANDY WARHOL
I Spit On Your Grave Too
I SPY
I STILL KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I Wish
I'M A CYBORG BUT THAT'S OK
I'M IN TROUBLE!
I'm Not a F**king Princess
I'M NOT THERE
I'M NUMBER FOUR
I'm the Same, I'm An Other
I, Anna
I, CLAUDIUS
I, Daniel Blake
I, Frankenstein
I, ROBOT
I.D.
I.Q.
Icarus
ICE AGE
ICE AGE 3: DAWN OF THE DINOSAURS
Ice Age 5: Collision Course
Ice Age: Continental Drift
ICE AGE: THE MELTDOWN
Ice and The Sky
Ice Dragon
THE ICE HARVEST
ICE PRINCESS
The Ice Storm
The Iceman
Ich Seh, Ich Seh
ICHI THE KILLER
Ida
Identicals
IDENTITY
Identity Thief
The Ides of March
THE IDIOT
IDIOT BOX
THE IDIOTS
The Idol
IEDEREEN BEROEMD!
IEP!
If I Stay
IF I WANT TO WHISTLE, I WHISTLE
If the Sun Explodes
IF THESE WALLS COULD TALK
If...
IGBY GOES DOWN
IGOR
Ik ben Alice
IK GA NAAR TAHITI
IK OMHELS JE MET DUIZEND ARMEN
IK OOK VAN JOU
Ik wil gelukkig zijn
IK WIL NOOIT BEROEMD WORDEN
IKÍNGUT
IKKE NIET
IKLIMLER
IL CICLONE
ÎLES FLOTTANTES
Ill Manors
ILLÉGAL
THE ILLUSIONIST
THE ILLUSIONIST en Jacques Tati
Ilo Ilo
ILS (THEM)
ILUSIONES ÓPTICAS
Im Keller
Im Labyrinth des Schweigens
L' image manquante (IDFA 2013: Onvoltooid verleden)
THE IMAGINARIUM OF DOCTOR PARNASSUS
IMAGINARY CRIMES
IMAGINE ME & YOU
IMAGINE THAT
IMAGINING ARGENTINA
The Imitation Game
The Immigrant
THE IMMORTAL
IMMORTAL BELOVED
Immortals 3D
Impardonnables
IMPORT/EXPORT
The Impossible
The Imposter
IN & OUT
IN A BETTER WORLD
In a World...
IN ALLE STILTE
IN AMERICA
In Another Country
In Bloom
IN BRUGES
In Darkness
IN DE GREEP VAN DE TANGO
IN DEN TAG HINEIN
IN DREAMS
IN GOOD COMPANY
In grazia di Dio
IN HER SHOES
IN HET HUIS VAN MIJN VADER
In jouw naam
IN LOVE AND WAR
IN MEMORIA DI ME
IN MOTION
In Oranje
In Order of Disappearance
In Pursuit of Silence
IN SEARCH OF BEETHOVEN
IN THE BEDROOM
IN THE BLEAK MIDWINTER
IN THE COMPANY OF MEN
In the Crosswind
IN THE CUT
IN THE ELECTRIC MIST
In the Fog
In the Heart of the Sea
In the Land of Blood and Honey
IN THE LINE OF FIRE
IN THE LOOP
IN THE MOOD FOR LOVE
In the Name of
IN THE NAME OF THE FATHER
IN THE SOUP
IN THE VALLEY OF ELAH
IN THIS WORLD
In Time
IN WEITER FERNE, SO NAH!
IN YOUR HANDS
THE IN-LAWS
INAZUMA
The Inbetweeners
De inbreker
Incarnate
INCENDIARY
INCENDIES
INCEPTION
Inch'Allah
L' inconnu du lac
THE INCREDIBLE HULK
THE INCREDIBLES
INDECENT PROPOSAL
INDEPENDENCE DAY
Independence Day: Resurgence
INDEPENDENT ANIMATION FROM THE NETHERLANDS
DE INDIAAN
INDIANA JONES AND THE KINGDOM OF THE CRYSTAL SKULL
INDIGÈNES
Indivisibli
INFAMOUS
Infancia clandestina
INFERNAL AFFAIRS
INFERNAL AFFAIRS 2
Inferno
Les infidèles
Infiltrant
The Infiltrator
Infinitely Polar Bear
THE INFORMANT!
THE INFORMERS
INGLORIOUS BASTARDS
INGLOURIOUS BASTERDS
Inherent Vice
INKHEART
INLAND EMPIRE
DIE INNERE SICHERHEIT
INNOCENCE (Lucile Hadzihalilovic)
INNOCENCE (Paul Cox)
THE INNOCENT
Les Innocentes
THE INNOCENTS
INQUIÉTUDE
INSIDE DEEP THROAT
INSIDE JOB
Inside Llewyn Davis
INSIDE MAN
Inside No. 9
Inside Out
Inside the Chinese Closet
THE INSIDER
INSIDIOUS
Insidious: Chapter 2
Insidious: Chapter 3
INSOMNIA
INSPECTOR GADGET
Instant Dreams
INSTINCT
Insyriated
INTERMISSION
The Intern
THE INTERNATIONAL
The Internship
THE INTERPRETER
INTERSECTION
INTERSTELLA 5555
Interstellar
The Interview
Interview (Steve Buscemi)
INTERVIEW (Theo van Gogh)
INTERVIEW WITH THE VAMPIRE
INTIMACY
INTIMATE RELATIONS
INTO GREAT SILENCE
Into the Forest
Into the Inferno
INTO THE WEST
INTO THE WILD
Into the Woods
INTOLERABLE CRUELTY
Intouchables
L' INTRUS
The Invader
THE INVASION
Invasion of the Body Snatchers (Don Siegel)
Invasion of the Body Snatchers (Philip Kaufman)
LES INVASIONS BARBARES
Inventaris van het moederland
INVENTING THE ABBOTTS
INVESTIGATION
INVICTUS
INVISIBLE WAVES
The Invisible Woman
INVOLUNTARY
Io e te
IO NON HO PAURA
IO SONO L'AMORE
IP MAN
IRAQ FOR SALE
IRINA PALM
IRIS
IRMA VEP
THE IRON GIANT (DE IJZEREN REUS)
THE IRON HEEL OF OLIGARCHY (ZJELEZNAJA PIATA OLIGARKHII)
IRON ISLAND
The Iron Lady
IRON MAN
IRON MAN 2
Iron Man 3
IRON MONKEY
Iron Sky
Irrational Man (Woody Allen over)
IRRÉVERSIBLE
Is the Man Who is Tall Happy?
Isabelle (Ben Sombogaart)
ISABELLE (Tim Oliehoek)
LA ISLA DE LOS NIÑOS PERDIDOS
La isla mínima
THE ISLAND
THE ISLAND OF DR. MOREAU
The Islands and the Whales
THE ISLE
ISTANBUL TALES
ISTORIA 52
It
It Comes at Night
IT COULD HAPPEN TO YOU
It Follows
IT TAKES TWO
IT WAS AN ACCIDENT
IT'S A BOY/GIRL THING
IT'S A FREE WORLD...
IT'S A WONDERFUL LIFE
IT'S ALL ABOUT LOVE
IT'S ALL GONE PETE TONG
IT'S COMPLICATED
IT'S HARD TO BE NICE
IT'S MAGIC TIME
ITALIAN FOR BEGINNERS
THE ITALIAN JOB
ITALIANETZ
ITALO-WESTERN BOX
Italy: Love It or Leave It
IVANHOOD
IVANSXTC
L' IVRESSE DU POUVOIR
Ixcanul