La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Heldenverering

The Imitation Game

Groot-Brittannië/Verenigde Staten, 2014 | Morten Tyldum
Twee biopics over twee grote mannen: Stephen Hawking en Alan Turing. De één een held, de ander chemisch gecastreerd en waarschijnlijk tot zelfmoord gedreven.

Door Hedwig van Driel

De geschiedenis van de wetenschap wordt vaak versimpeld tot de geschiedenis van een lange reeks belangrijke mannen. Je weet dat ze belangrijk zijn, want er is iets naar ze vernoemd. De komende maand brengt ons maar liefst twee biopics over zulke wetenschappers: The Theory of Everything over Stephen Hawking (van de Hawking­-straling) en The Imitation Game over Alan Turing (van de Turing-test en Turing-machines).
Van beide mannen is het duidelijk wat er in hun verhaal aansprak. Stephen Hawking werd toen hij begin twintig was gediagnosticeerd met ALS, maar liet zich niet weerhouden door zijn immer aftakelende lichaam. Alan Turing decodeerde de Enigma-encryptiemachine van de nazi's, maar werd vanwege zijn homoseksualiteit tot chemische castratie veroordeeld en stierf een aantal jaar later, vermoedelijk door zelfmoord.
De één triomfeert dus over tegenslag, terwijl de ander na heldhaftige daden door de maatschappij werd verraden en verstoten. Het zijn twee bekende Holly­wood-­sjablonen, waar de verhalen van Hawking en Turing met wisselend succes in zijn gepropt.

God
The Theory of Everything heeft het nadeel dat zowel Stephen Hawking als zijn ex-vrouw Jane, op wier boek de film gebaseerd is, nog leven. Er is dan ook geen scherp randje te bekennen in het verhaal, dat zich concentreert op het huwelijk tussen de twee: in één van de eerste scènes, voordat enige natuurkundige theorie ter sprake komt, ontmoeten de ogen van Stephen (Eddie Redmayne) en Jane (Felicity Jones) elkaar tijdens een studentenfeestje. Na zijn diagnose weigert ze gedumpt te worden, en het is grotendeels vanuit haar perspectief dat we zien hoe het lichaam van Hawking hem beetje bij beetje in de steek laat.
In het boek dat de echte Jane net na haar scheiding schreef, meldt ze dat haar rol aan het einde eigenlijk alleen was "Stephen eraan te herinneren dat hij God niet was". Aan de film is dit niet af te lezen — God komt alleen ter sprake in vrij knullige theologische gesprekken. Wat vooral jammer is, is dat het liefdesverhaal de natuurkunde naar de achtergrond verdringt. We zien alleen de successen, die lijken te zijn veroorzaakt door spontane ingevingen — visioenen haast. Hoe Hawking dat nou eigenlijk doet, natuurkunde bedrijven zonder met pen en papier te kunnen kliederen, wordt niet duidelijk. De kijker moet het met een bijzin doen.
The Imitation Game geeft een veel beter idee van hoe het is om wetenschap te bedrijven, zelfs als genie — en dat Alan Turing een genie is, wordt ons zowel door anderen als door hemzelf veelvuldig verteld. Hij heeft ook briljante ideeën, maar dat blijkt niet genoeg: ze ten uitvoer brengen kost tijd, frustratie en, jawel, samenwerking.
Dat samenwerken, vooral met de knappe Hugh Alexander (Matthew Goode), daar is Turing niet zo goed in. Hij wordt gespeeld door de huidige specialist in sociaal onhandige genieën: Benedict Cumberbatch, die overigens in 2004 ook al eens Stephen Hawking speelde in een tv-film. In de tijd van Turing noemden ze zijn gedrag "excentriek"; in de film wordt gesuggereerd dat hij een of andere vorm van autisme heeft.

Schaamteloos
The Imitation Game speelt zich af in drie door elkaar gemonteerde tijdsperioden: de obligate flashbacks naar de kindertijd, een zeer vermakelijk gedeelte dat zich afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog, en de tijd rond de arrestatie van Turing in 1952. Het script is zorgvuldig geconstrueerd, soms zelfs iets té. Een zin die alleen door een scriptschrijver zou kunnen worden bedacht ("sometimes it is the people who no one imagines anything of who do the things that no one can imagine") komt netjes in elke tijdsperiode terug, de kindertijd geeft pop-psychologische achtergrond, en de historische werkelijkheid wordt nogal gemasseerd om in het stramien te passen.
Toch werkt de film. Er wordt veel humor geput uit de sociale onhandigheid van Turing; via het levendige personage van Keira Knightley wordt nog even aangestipt dat we er niet alleen in homorechten op vooruit zijn gegaan sinds de jaren 40; en aan het einde kunnen een paar zakdoekjes van pas komen. Ook helpt het dat de bijrollen met verve worden ingevuld, onder andere door Mark Strong als een MI6-agent en Charles Dance als Turings ongeduldige commandant.
Er is veel kritiek geweest op de vrij afstandelijke manier waarop de seksualiteit van Turing wordt behandeld. De enige verliefdheid zit in het flashback-segment, en verder is het een kuise bedoening. Het thema wordt echter alles behalve geschuwd, en wat uiteindelijk belangrijker blijkt is dat de film het verschrikkelijke onrecht dat Turing is aangedaan invoelbaar maakt. De ziekte van Hawking is niemand aan te rekenen. De schaamteloze afbraak van Turing daarentegen wel.
Beide films bieden een jonge Britse acteur een prachtrol, en zowel Redmayne als Cumberbatch maken er het meeste van. Redmayne weet, vooral later in de film, met zeer beperkte bewegingsmogelijkheden toch veel over te brengen. Cumberbatch speelt Turing als een verzameling tics, maar de moeilijke, eenzame man eronder blijft zichtbaar.
Beide films verzanden helaas een beetje in hagiografie. Ze lijken te denken dat het extra benadrukken van het belang van hun hoofdpersoon indirect ook de film belangwekkend zal maken. Daarom blijft The Theory of Everything, mooi gefilmd en knap geacteerd als die is, aan het oppervlak. The Imitation Game heeft een bredere blik, en blijft je ondanks de vrij conventionele structuur en manier van filmen daardoor veel meer bij. Het toont maar weer dat je meer nodig hebt dan een belangrijke man alleen.



top
The Imitation Game

Januari 2015 #372



Productie
Nora Grossman
Ido Ostrowsky
Teddy Schwarzman
Regie
Morten Tyldum
Scenario
Graham Moore
Camera
Oscar Faura
Montage
William Goldenberg
Art direction
Maria Djurkovic
Muziek
Alexandre Desplat
Met
Benedict Cumberbatch
Keira Knightley
Matthew Goode
Mark Strong

Kleur, 114 minuten

Distributie
Paradiso
Te zien
vanaf 8 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


I

I am a Woman Now
I Am Belfast
I AM FROM TITOV VELES
I AM Hardwell — Living The Dream
I AM LEGEND
I Am Not Your Negro
I AM THE VIOLIN
I Am Wrath
I CONFESS
I COULD NEVER BE YOUR WOMAN
I Don't Know How She Does It....... In Time
I DON'T WANT TO SLEEP ALONE (Tsai Ming-liang over)
I Give It A Year
I KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I LIKE IT LIKE THAT
I LOVE A MAN IN UNIFORM
I Love Dick
I Love Dollars (Workshop Filmkritiek)
I LOVE HUCKABEES
I LOVE TROUBLE
I LOVE YOU MAN
I LOVE YOU PHILLIP MORRIS
I LOVE YOUR WORK
I NOW PRONOUNCE YOU CHUCK AND LARRY
I SERVED THE KING OF ENGLAND
I SHOT ANDY WARHOL
I Spit On Your Grave Too
I SPY
I STILL KNOW WHAT YOU DID LAST SUMMER
I Wish
I'M A CYBORG BUT THAT'S OK
I'M IN TROUBLE!
I'm Not a F**king Princess
I'M NOT THERE
I'M NUMBER FOUR
I'm the Same, I'm An Other
I, Anna
I, CLAUDIUS
I, Daniel Blake
I, Frankenstein
I, ROBOT
I.D.
I.Q.
ICE AGE
ICE AGE 3: DAWN OF THE DINOSAURS
Ice Age 5: Collision Course
Ice Age: Continental Drift
ICE AGE: THE MELTDOWN
Ice and The Sky
Ice Dragon
THE ICE HARVEST
ICE PRINCESS
The Ice Storm
The Iceman
Ich Seh, Ich Seh
ICHI THE KILLER
Ida
Identicals
IDENTITY
Identity Thief
The Ides of March
THE IDIOT
IDIOT BOX
THE IDIOTS
The Idol
IEDEREEN BEROEMD!
IEP!
If I Stay
IF I WANT TO WHISTLE, I WHISTLE
If the Sun Explodes
IF THESE WALLS COULD TALK
If...
IGBY GOES DOWN
IGOR
Ik ben Alice
IK GA NAAR TAHITI
IK OMHELS JE MET DUIZEND ARMEN
IK OOK VAN JOU
Ik wil gelukkig zijn
IK WIL NOOIT BEROEMD WORDEN
IKÍNGUT
IKKE NIET
IKLIMLER
IL CICLONE
ÎLES FLOTTANTES
Ill Manors
ILLÉGAL
THE ILLUSIONIST
THE ILLUSIONIST en Jacques Tati
Ilo Ilo
ILS (THEM)
ILUSIONES ÓPTICAS
Im Keller
Im Labyrinth des Schweigens
L' image manquante (IDFA 2013: Onvoltooid verleden)
THE IMAGINARIUM OF DOCTOR PARNASSUS
IMAGINARY CRIMES
IMAGINE ME & YOU
IMAGINE THAT
IMAGINING ARGENTINA
The Imitation Game
The Immigrant
THE IMMORTAL
IMMORTAL BELOVED
Immortals 3D
Impardonnables
IMPORT/EXPORT
The Impossible
The Imposter
IN & OUT
IN A BETTER WORLD
In a World...
IN ALLE STILTE
IN AMERICA
In Another Country
In Bloom
IN BRUGES
In Darkness
IN DE GREEP VAN DE TANGO
IN DEN TAG HINEIN
IN DREAMS
IN GOOD COMPANY
In grazia di Dio
IN HER SHOES
IN HET HUIS VAN MIJN VADER
In jouw naam
IN LOVE AND WAR
IN MEMORIA DI ME
IN MOTION
In Oranje
In Order of Disappearance
In Pursuit of Silence
IN SEARCH OF BEETHOVEN
IN THE BEDROOM
IN THE BLEAK MIDWINTER
IN THE COMPANY OF MEN
In the Crosswind
IN THE CUT
IN THE ELECTRIC MIST
In the Fog
In the Heart of the Sea
In the Land of Blood and Honey
IN THE LINE OF FIRE
IN THE LOOP
IN THE MOOD FOR LOVE
In the Name of
IN THE NAME OF THE FATHER
IN THE SOUP
IN THE VALLEY OF ELAH
IN THIS WORLD
In Time
IN WEITER FERNE, SO NAH!
IN YOUR HANDS
THE IN-LAWS
INAZUMA
The Inbetweeners
De inbreker
Incarnate
INCENDIARY
INCENDIES
INCEPTION
Inch'Allah
L' inconnu du lac
THE INCREDIBLE HULK
THE INCREDIBLES
INDECENT PROPOSAL
INDEPENDENCE DAY
Independence Day: Resurgence
INDEPENDENT ANIMATION FROM THE NETHERLANDS
DE INDIAAN
INDIANA JONES AND THE KINGDOM OF THE CRYSTAL SKULL
INDIGÈNES
INFAMOUS
Infancia clandestina
INFERNAL AFFAIRS
INFERNAL AFFAIRS 2
Inferno
Les infidèles
Infiltrant
The Infiltrator
Infinitely Polar Bear
THE INFORMANT!
THE INFORMERS
INGLORIOUS BASTARDS
INGLOURIOUS BASTERDS
Inherent Vice
INKHEART
INLAND EMPIRE
DIE INNERE SICHERHEIT
INNOCENCE
INNOCENCE
THE INNOCENT
Les Innocentes
THE INNOCENTS
INQUIÉTUDE
INSIDE DEEP THROAT
INSIDE JOB
Inside Llewyn Davis
INSIDE MAN
Inside No. 9
Inside Out
Inside the Chinese Closet
THE INSIDER
INSIDIOUS
Insidious: Chapter 2
Insidious: Chapter 3
INSOMNIA
INSPECTOR GADGET
INSTINCT
INTERMISSION
The Intern
THE INTERNATIONAL
The Internship
THE INTERPRETER
INTERSECTION
INTERSTELLA 5555
Interstellar
INTERVIEW
The Interview
Interview (2007)
INTERVIEW WITH THE VAMPIRE
INTIMACY
INTIMATE RELATIONS
INTO GREAT SILENCE
Into the Forest
Into the Inferno
INTO THE WEST
INTO THE WILD
Into the Woods
INTOLERABLE CRUELTY
Intouchables
L' INTRUS
The Invader
THE INVASION
Invasion of the Body Snatchers
LES INVASIONS BARBARES
Inventaris van het moederland
INVENTING THE ABBOTTS
INVESTIGATION
INVICTUS
INVISIBLE WAVES
The Invisible Woman
INVOLUNTARY
Io e te
IO NON HO PAURA
IO SONO L'AMORE
IP MAN
IRAQ FOR SALE
IRINA PALM
IRIS
IRMA VEP
THE IRON GIANT (DE IJZEREN REUS)
THE IRON HEEL OF OLIGARCHY (ZJELEZNAJA PIATA OLIGARKHII)
IRON ISLAND
The Iron Lady
IRON MAN
IRON MAN 2
Iron Man 3
IRON MONKEY
Iron Sky
Irrational Man (Woody Allen over)
IRRÉVERSIBLE
Is the Man Who is Tall Happy?
ISABELLE
Isabelle
LA ISLA DE LOS NIÑOS PERDIDOS
La isla mínima
THE ISLAND
THE ISLAND OF DR. MOREAU
The Islands and the Whales
The Islands and the Whales
THE ISLE
ISTANBUL TALES
ISTORIA 52
It Comes at Night
IT COULD HAPPEN TO YOU
It Follows
IT TAKES TWO
IT WAS AN ACCIDENT
IT'S A BOY/GIRL THING
IT'S A FREE WORLD...
IT'S A WONDERFUL LIFE
IT'S ALL ABOUT LOVE
IT'S ALL GONE PETE TONG
IT'S COMPLICATED
IT'S HARD TO BE NICE
IT'S MAGIC TIME
ITALIAN FOR BEGINNERS
THE ITALIAN JOB
ITALIANETZ
ITALO-WESTERN BOX
Italy: Love It or Leave It
IVANHOOD
IVANSXTC
L' IVRESSE DU POUVOIR
Ixcanul