The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Verliefd op super-Siri

Her

Verenigde Staten, 2013 | Spike Jonze
Het International Film Festival Rotterdam opent met Her van Spike Jonze, over een man die verliefd wordt op een computer­programma. Het lijkt een quirky screwball comedy voor de cyber-age, maar is een eeuwenoud verhaal over de liefde. Over hem. En haar. Over mij. En de ander.

Door Dana Linssen

Ze heet Samantha. En ze is de beste vriendin die hij ooit heeft gehad. Ze is intelligent en origineel. Grappig en begrijpend. Doortastend en bescheiden tegelijkertijd: hoe ze precies altijd weet wat hij wil, en in een mum van tijd orde heeft aangebracht in zijn eenzame en rommelige vrijgezellenleventje, maar niet teveel, gewoon, precies zo dat het handig voor hem is en aangenaam. Ze vindt het zelfs niet erg om een avondje op de bank met hem te zitten gamen. En dan die stem. Die stem!

Kunstmatige intelligentie
Her is een film over een stem. Een stem die exact zegt wat je wilt horen. En soms dingen zegt waarvan je nog niet wist dat je ze wilde horen, maar die toch precies in de roos zijn. Zo'n stem, zo'n vriendin, zo'n vriendin met zo'n stem willen we allemaal wel. Wat helpt is dat het de stem van Scarlett Johansson is, die zelfs als we haar alleen maar horen een van de meest sexy actrices van Hollywood is.
Klein dingetje echter: die stem is de stem van een kunstmatig intelligent besturingssysteem. Samantha heeft geen lichaam, en hoe meer ze leert, hoe meer ze dat soms wel eens jammer vindt. Maar hij stelt haar gerust. Het is niet erg. En ze hebben geweldige seks. Zelfs hij wordt een betere versie van zichzelf, hoe meer tijd hij met haar doorbrengt. Geen vuiltje aan de lucht. Geen onvertogen woord. Dat zijn relaties 2.0. Dat is the next level. Dat zijn ex hem ooit aan de kant heeft gezet... Wat nou woedeaanvallen en communicatiestoornissen? Als Samantha naar hem luistert lijkt alles makkelijk.

Baarmoeder
De retro-futuristische wereld waarin Joaquin Phoenix' Theodore Twombly in Spike Jonze' Her verliefd wordt op zijn computer, een soort super-Siri, naar analogie van Apples 'persoonlijke' assistent van het mobiele besturingssysteem iOS, verschilt niet zo heel erg veel van de onze. Het is een parallel universum op een enkele kwantumlengte afstand. Een introverte, dyslectische wereld, waarin niemand boeken leest en iedereen met zijn computer praat. Hij is dankzij de alomtegenwoordigheid van (spraak)computers en kunstmatige intelligenties hooguit wat vriendelijker en efficiënter dan die van ons. Misschien wel iets te aardig en gewatteerd als je er wat langer in rondloopt. Met z'n comfortabele hipsterkleren en aardekleuren en lome zwaartekracht waaruit alles terugveert. Als een superbaarmoeder.
De vraag die de film stelt is namelijk niet: zou je echt op je computer verliefd kunnen worden, zou een artificiële intelligentie je liefde kunnen beantwoorden (wat ook al aan de orde kwam in Steven Spielbergs A.I. uit 2001), en zou er inderdaad iets van wederzijds bevredigende seks mogelijk zijn? Hoe spiritueel is seks eigenlijk? Natuurlijk gaat het in Her om al die dingen. Het maakt de film op een leuke wijsneuzerige manier origineel. Neem een simpel uitgangspunt en drijf het consequent door. Maar voordat het daar allemaal over kan gaan komen we toch weer bij de vraag terug die al sinds het ontstaan van de mensheid nog niet beantwoordt is, namelijk: wat is liefde? En de eerste liefde begint bij de moeder.

Gestoorde blind date
Her zit vol met moeders en moederfiguren. De eerste vraag die het nieuwe besturingssysteem aan Theodore stelt is hoe de relatie met zijn moeder is. Het is de big bang van Element Software, die niet zomaar een 'operating system' in werking zet, maar een 'bewustzijn'.
Freud eat your heart out. En vervolgens ontpopt Saman­tha zich meer nog dan een minnares als een surrogaatmoeder. De enige vrouw in zijn omgeving, op zijn ex, een mislukt telefoonseksexperiment en een gestoorde blind date na, die echt als vriendin in aanmerking zou kunnen komen is gameontwerpster Amy. Maar die houdt hem met haar eigen moederobsessies op een afstandje: in haar spel 'Perfect Mom' kun je punten verdienen door je kinderen naar school te brengen, cakejes te bakken en andere moeders jaloers te maken. Maar tegelijkertijd droomt Amy ervan om documentairemaakster te worden. Haar eerste project: een film over haar slapende moeder.

Soulmate
Na de eerste liefde komt de vorige liefde. De ex. Het is verleidelijk om het slimme en lekker nerdy Her te zien als een uitgesteld antwoord op Lost in Translation (2003). De film die Sofia Coppola maakte over haar huwelijk met Spike Jonze. Is het toevallig dat Scarlett Johansson in die film verdwaald in Tokio in Bill Murray een soulmate ontmoet met wie ze nooit een echte relatie kan krijgen? En dat ze nu de stem van Samantha heeft gekregen (aanvankelijk overigens ingesproken door actrice Samantha Morton)?
Los van de autobiografische insteek, hebben beide films natuurlijk ook hun thema gemeen. Zowel Lost in Translation als Her gaan over geïsoleerde mensen die in een vervreemde, technologische wereld op zoek zijn naar iets echts en authentieks. Hun tragiek is dat ze dat allebei vinden in een liefde waaraan ze zich nooit met huid en haar kunnen overgeven. De film zit vol met bindings- en verlatingsangst.
Het interessante van Her is dat de film daar eerder berustend dan moralistisch over is. Misschien zullen we in de toekomst wel bevredigende relaties onderhouden met speciaal op onze persoonlijkheid afgestemde kunstmatige intelligenties. Hoe anders is dat dan de liefde voor een kat, of een boek waarin je je volkomen meent te herkennen, of een muziekstuk dat precies jouw emoties lijkt te hebben uitgedrukt?
Waar het om gaat is herkenning.

Virtuele verliefdheid
Het addertje onder het gras is natuurlijk dat projectie zo vaak op herkenning kan lijken. Theodore denkt dat Samantha hem begrijpt, omdat hij ernaar hunkert om begrepen te worden. Zijn eenzaamheid en verlangen maken hem misschien ook wel extra vatbaar voor zijn virtuele verliefdheid. Hij is verliefd op de liefde. Waardoor hij vergeet dat Samantha dan misschien wel een zelfdenkend en zelflerend programma is, maar wel eentje dat leeft van zijn input. Zo wordt de ideale liefde in al zijn fluisterzachte schoonheid ook parasitair.
Jonze zou Jonze niet zijn als hij daar in de eerste film waarvoor hij zelf het scenario schreef — maar die duidelijk maakt dat ook de films die hij met anderen maakte (zijn debuut Being John Malkovich (1999) en opvolger Adaptation. (2002) waarvoor Charlie Kaufman de scenario's schreef; Dave Eggers' bewerking van kinderboek Where the Wild Things Are uit 2009) een gemeenschappelijke focus hebben — niet een soort uitweg voor gevonden had. Al die films gaan immers over werkelijkheden die verscholen liggen achter wat het oog kan zien, of het nu de hersenpan van acteur John Malkovich, het scenario als construct of een kinderlijke fantasiewereld is. Net als in Adaptation. waarin hij scenariogoeroe Robert McKee speelt, komt die 'escape route' van Brian Cox. In Her is hij de stem van filosoof Alan Watts (1915-1973), die belangrijk is geweest voor het introduceren van Oosterse filosofie in het westen. Jonze ontleent niet alleen de hoofdvraag van Her aan wat Zen-goeroe Watts zei in OM: The Sound of Hinduism: "In the beginning there was only the Self, like a person alone... But the Self had no delight as one alone has no delight. It desired another. It expanded to the form of male and female in tight embrace and then fell into two parts... She thought: 'How can He have intercourse with me, having produced me from Himself?'" Dat is iets wat Adam en Eva zich nou nooit hebben afgevraagd. Maar Jonze gebruikt hem ook om de optie open te houden dat artificiële intelligenties op een dag misschien wel dat transcendente bewustzijn zullen zijn of bereiken waar mensen zo wanhopig naar zoeken. Onze binaire verlichting, het nirvana van de bits and bytes.

Pavlovhonden
En dan gaat het toch weer over de liefde. Over het transformerende karakter van de liefde. Over de romantische notie dat liefde betere wezens van ons maakt. Over bewustzijn. En de vraag hoe echt liefde eigenlijk is. Is het een sociaal construct van de burgermaatschappij waar we als Pavlovhonden kwijlend achterna rennen? Is het een commodity geworden? Vergeet niet dat Theodore in zijn levensonderhoud voorziet als brievenschrijver bij BeautifulHandwrittenLetters.com, die hij in een spraakcomputer inspreekt, en die vervolgens worden uitgeprint. Dat is een dubbele ongeletterdheid. Mensen besteden het verwoorden van hun emoties niet alleen aan anderen uit die dat misschien beter kunnen, maar ook omdat het efficiënter is. Is het heel gek dat Theodore in die wereld voordat hij überhaupt de liefde ontdekt, haar eerst moet kopen?
En wie is uiteindelijk het object van ons verlangen? Kunnen we daar ooit de Ander in herkennen? Of gaat het ons toch in eerste plaats om (het herkennen van) onszelf? Onder de fluisterzachte idiosyncrasie van Her schuilt heel veel eenzaamheid.



top
Her

Februari 2014 #362



Productie
Megan Ellison
Spike Jonze
Vincent Landay
Regie en scenario
Spike Jonze
Camera
Hoyte van Hoytema
Montage
Jeff Buchanan
Eric Zumbrunnen
Art Direction
K.K. Barrett
Muziek
Arcade Fire e.a.
Met
Joaquin Phoenix
Scarlett Johansson
Amy Adams
Rooney Mara

Kleur, 126 minuten

Distributie
Paradiso
Te zien
als openingsfilm op het IFFR en vanaf 27 februari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


H

HAAIBAAI aka SHARKBAIT
HAAR NAAM WAS SARAH
HABANA BLUES
Habemus Papam
HABITAT
HABLE CON ELLA
HACKERS
Hacksaw Ridge
Hadewijch
HAIFA
Hail, Caesar!
LA HAINE
HAIRSPRAY
HALF MOON
HALF NELSON
HALL PASS
HALLAM FOE
Hallo bungalow
HALLOWEEN
HALLOWEEN 2
HALLOWEEN 8: RESURRECTION
HALLOWEEN H20
HAMACA PARAGUAYA
HAMAM, IL BAGNO TURCO
HAMBURGER LEKTIONEN
HAMLET
HAMLET 2
Hampstead
HANA-BI
HANCOCK
The Handmaiden
HANEKAM DE ROCKER
THE HANGING GARDEN
HANGOVER
HANGOVER 2
The Hangover III
Hanna
Hannah Arendt
HANNAH MONTANA/MILEY CYRUS
HANNAH MONTANA: THE MOVIE
HANNIBAL
HANNIBAL RISING
Hannibal, seizoen 1
HANZO THE RAZOR-TRILOGIE
THE HAPPENING
The Happiest Day in the Life of Olli Mäki
THE HAPPIEST GIRL IN THE WORLD (Previously Unreleased)
Happily Ever After
HAPPINESS
Happy Death Day
HAPPY END
Happy End
HAPPY ENDINGS
HAPPY FEET
Happy Feet 2
The Happy Film
Happy Happy
HAPPY TIMES
HAPPY TOGETHER
HAPPY-GO-LUCKY
HAPPYTHANKYOUMOREPLEASE
HARD CANDY
HARD EIGHT
HARD HEAD/TÊTE DURE
HARD RAIN
HARD TARGET
Hard To Be a God
HARDBALL
Hardcore Henry
HAREM SUARÉ
Harmonium (Kôji Fukada over)
Harmony Lessons
HAROLD AND KUMAR GO TO WHITE CASTLE
Harrie Geelen Filmcollectie
HARRISON'S FLOWERS
HARRY BROWN
HARRY POTTER AND THE CHAMBER OF SECRETS
HARRY POTTER AND THE DEATHLY HALLOWS
Harry Potter and the Deathly Hallows 2 3D
HARRY POTTER AND THE GOBLET OF FIRE
HARRY POTTER AND THE HALF BLOOD PRINCE
HARRY POTTER AND THE ORDER OF THE PHOENIX
HARRY POTTER AND THE PHILOSOPHER'S STONE
HARRY POTTER AND THE PRISONER OF AZKABAN
HARRY, UN AMI QUI VOUS VEUT DU BIEN
Hart Beat
Hartenstraat
Hartenstrijd
HARTVERSCHEUREND
HARVARD MAN
THE HARVEST
HARVEST TIME
Hasta la vista!
The Hateful Eight
A Haunted House
A Haunted House 2
HAUNTED MANSION
THE HAUNTING
A Haunting History
THE HAUNTING IN CONNECTICUT
The Haunting in Connecticut 2: Ghosts of Georgia
DIE HÄUPTER MEINER LIEBEN
HAUT BAS FRAGILE
Haute cuisine
Hava Nagila — The Movie
HAVEN
Le Havre
HAWAII OSLO
HÄXAN
Haywire
HAZE
HE GOT GAME
HE LOVES ME, HE LOVES ME NOT
He named me Malala
HE'S JUST NOT THAT INTO YOU
HEAD ABOVE WATER
HEAD ON
HEAD TRAUMA
Headhunters
HEAR MY SONG
HEART
Heart of a Dog (Laurie Anderson over)
HEART OF DARKNESS
HEART OF GOLD
THE HEART OF JUSTICE
THE HEARTBREAK KID
HEARTBREAKERS
HEARTS IN ATLANTIS
Heartstone
The Heat
HEAT
HEAVEN
HEAVEN AND EARTH
Heaven on Earth
Heaven's Gate
HEAVEN'S HEART
HEAVENLY CREATURES
HEAVY
A Heavy Heart (Thomas Stuber over)
HEAVY METAL IN BAGHDAD
Hector and the Search for Happiness
Heddy Honigmann IN FOCUS
Hedi (Mohamed Ben Attia over)
HEDWIG AND THE ANGRY INCH
HEF, EEN GESPREK MET DRIE ZUSSEN
HEIMAT 3 — CHRONIK EINER ZEITENWENDE
Heimat — Eine Deutsche Chronik
HEIMATKLÄNGE
HEIMWEE NAAR DE DOOD
De Heineken ontvoering
HEIST
EEN HEKS IN DE FAMILIE
Heksen bestaan niet
HEKSJE LILLI: DE REIS NAAR MANDOLAN
HEKSJE LILLY
DE HEL VAN '63
DE HELAASHEID DER DINGEN
La helada negra (Previously Unreleased)
De held
Heli (Amat Escalante over)
Helium
Hell or High Water
HELLBENT
HELLBOY
Hello I Must be Going
HELLRAISER: BLOODLINE
The Help
HELP ME EROS
HELTER SKELTER
Hemel
HEMEL BOVEN HOLLAND
Hemel op aarde
Henri (Yolande Moreau over)
HENRI LANGLOIS, THE PHANTOM OF THE CINÉMATHÈQUE
HENRY FOOL
HENRY'S CRIME
HENRY-GEORGES CLOUZOT'S INFERNO
HENRY: PORTRAIT OF A SERIAL KILLER
Her
HERBIE: FULLY LOADED
Hercules
The Here After
HEREAFTER
HEREMAKONO
DE HERENIGINGSEXPRES SAIGON — HANOI
LE HÉRISSON
Les héritiers
HERO (YING XIONG)
UN HÉROS TRÈS DISCRET
HEROSTRATUS
DAS HERZ IST EIN DUNKLER WALD (Previously Unreleased)
Hesher
Het doet zo zeer
HET IS EEN SCHONE DAG GEWEEST
HET MYSTERIE VAN DE SARDINE
Het verlangen
HET WOORD HEEFT MIJ GERED
L' HEURE D'ÉTÉ
Une heure de tranquillité
THE HI-LINE
THE HI-LO COUNTRY
HIDALGO
Hidden Figures
HIDE AND SEEK
HIDEAWAY
HIDEOUS KINKY
Hier ben ik
HIGH ART
HIGH CRIMES
HIGH FIDELITY
HIGH HEELS
HIGH SCHOOL MUSICAL 3: SENIOR YEAR
The High Sun
High-Rise (Ben Wheatley over)
HIGHER LEARNING
HIGHLANDER 3: THE SORCERER
HIGHWAYMEN
HILARY AND JACKIE
HILDE (THE KNEF)
The hills have eyes (Alexandre Aja)
THE HILLS HAVE EYES (Wes Craven)
HIMALAYA
Hiroshima Mon Amour
HIS BIG WHITE SELF
HISTOIRE(S) DU CINÉMA
HISTORIAS MÍNIMAS
Historiás que só existem quando lembradas
The History of Love
A HISTORY OF VIOLENCE
History's Future
Hit and Run
HITCH
Hitchcock
Hitchcock/Truffaut
THE HITCHHIKER'S GUIDE TO THE GALAXY
HITMAN
The Hitman's Bodyguard
Hitman: Agent 47
L' hiver dernier
THE HOAX
The Hobbit: An unexpected Journey
The Hobbit: The Battle of Five Armies
The Hobbit: The Desolation of Smaug
HOBO WITH A SHOTGUN
HOCHZEITSGÄSTE
Hocus Pocus met Alfons Alfrink
HODDER
Hoe duur was de suiker
HOE OVERLEEF IK... MEZELF
HOE TEM JE EEN DRAAK?
HOFFA
THE HOLE (Joe Dante)
THE HOLE (Nick Hamm)
THE HOLE (Tsai Ming-liang)
THE HOLIDAY
Holland, natuur in de delta
HOLLANDS LICHT
HOLLOW MAN
HOLLOW REED
Hollywood Banker
HOLLYWOOD HOMICIDE
THE HOLLYWOOD SIGN
HOLLYWOODLAND
HOLY MAN
Holy Motors
HOLY SMOKE
Home
Home
Home Again
HOME ALONE 2 LOST IN NEW YORK
HOME ALONE 3
A HOME AT THE END OF THE WORLD
HOME FOR CHRISTMAS
HOME FOR THE HOLIDAYS
HOME ON THE RANGE
THE HOME SONG STORIES
Homefront
HOMELAND
The Homesman
HOMEWARD BOUND: THE INCREDIBLE JOURNEY
Homies
Un homme à la hauteur
L' HOMME DU TRAIN
UN HOMME QUI CRIE
Les hommes libres
Homo Sapiens (Previously Unreleased)
HONEY (Bille Woodruff)
HONEY (Semih Kaplanoglu)
Honey 2 (Bille Woodruff)
HONEY, I BLEW UP THE KID
HONEYMOON IN VEGAS
THE HONEYMOONERS
HONEYZ
HONOUR OF THE DRAGON
HOODLUM
HOODWINKED
HOOGSTE TIJD
HOOLIGANS
HOOP DREAMS
HOP (Dominique Standaert)
HOP (Tim Hill)
HOPE FLOATS
HOPE SPRINGS
Hope Springs
HOPPET
Horns
Horrible Bosses
Horrible Bosses 2
HORROR
Hors Satan
THE HORSE WHISPERER
HORTON
The Host (Andrew Niccol)
THE HOST (Bong Joon-ho)
HOSTAGE
HOSTEL
HOSTEL 2
THE HOT CHICK
HOT FUZZ
HOT ROD
Hotel de grote L
HOTEL DE LOVE
HOTEL DIARIES
HOTEL FOR DOGS
HOTEL RWANDA
Hotel Transylvanie 2 3D
Hotel Transylvanië: Hotel vol monsters
Hotell (Lisa Langseth over)
THE HOURS
THE HOUSE
House at the End of the Street
HOUSE OF CARDS
House of Cards, seizoen 2
HOUSE OF FLYING DAGGERS
THE HOUSE OF MIRTH
HOUSE OF SAND AND FOG
HOUSE OF WAX
THE HOUSE OF YES
HOUSE ON HAUNTED HILL
THE HOUSEMAID
HOW I ENDED THIS SUMMER
HOW I KILLED A SAINT
How I Spent My Summer Vacation
HOW MANY ROADS
HOW SHE MOVE
How To Be Single
How to Change the World
How to Describe a Cloud
How to Describe a Cloud (Slow Criticism)
HOW TO GET RID OF THE OTHERS
HOW TO LOSE A GUY IN 10 DAYS
HOW TO LOSE FRIENDS & ALIENATE PEOPLE
HOW TO MAKE AN AMERICAN QUILT
How to Meet a Mermaid
How to Train Your Dragon 2
Howards End
HOWL
HOWL'S MOVING CASTLE
Hoy como ayer
THE HUDSUCKER PROXY
HUFTERS & HOFDAMES
Hugo
LE HUITIÈME JOUR
HUKKLE
HULK
Human
THE HUMAN CONDITION
HUMAN NATURE
THE HUMAN RESOURCES MANAGER
The Human Scale
THE HUMAN STAIN
HUMAN TRAFFIC
L' humanité
HUMANOIDS FROM THE DEEP
A HUMBLE LIFE
Hummingbird
HUMPDAY
THE HUNCHBACK OF NOTRE DAME (Gary Trousdale, Kirk Wise)
THE HUNCHBACK OF THE NOTRE DAME (Wallace Worsley)
The Hundred-Foot Journey
HUNDSTAGE
HUNGER
The Hunger Games
The Hunger Games: Catching Fire
The Hunger Games: Mockingjay — Part 1
The Hunger Games: Mockingjay — Part 2
THE HUNGRY GHOSTS
Hungry Hearts
THE HUNT
HUNT DOWN
Hunt for the Wilderpeople
THE HUNTED
The Hunter (Daniel Nettheim)
The Hunter (Rafi Pitts)
THE HUNTER (Serik Aprimov)
HUNTING & ZN.
THE HUNTING PARTY
The Huntsman
HURLYBURLY
THE HURRICANE
THE HURT LOCKER
HUSBANDS AND WIVES
HUSH
HUSH!
HUSTLE & FLOW
Hyde Park on Hudson
HYÈNES
HYPE!
The Hypnotist
HYSTERIA (René Daalder)
Hysteria (Tanya Wexler)