Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
Kate Beckinsale als Maggie in The golden bowl Gebarsten kristal

THE GOLDEN BOWL

Verenigde Staten, 2000 | James Ivory
Het leven, zei schrijver Henry James, zit vol scheuren en barsten. De vrouwen in zijn boeken zijn dan ook ambivalent, terwijl in de bravere verfilmingen, zoals recentelijk The golden bowl, de vrouwelijke hoofdpersonen hun handen in onschuld wassen.

De Amerikaanse schrijver Henry James (1843-1916) hield niet van Engelse vrouwen. 'Ik gruw van hun dom en dodelijk gebrek aan — hoe zal ik het noemen — intellectuele gratie, morele spontaneïteit', schreef hij in 1870 aan zijn broer William.
Van zijn vrouwelijke landgenoten hield hij wel. Althans, als je op zijn boeken mag afgaan. Alle hoofdpersonen uit zijn grootste en mooiste romans, zoals Isabel Archer uit The portrait of a lady, Verena Terrant uit The Bostonians, Milly Theale uit The wings of the dove en Maggie Verver en Charlotte Stant uit The golden bowl, zijn laatst voltooide roman, zijn mooie, interessante, en intelligente Amerikaanse vrouwen. Vrouwen met gratie, passie en smaak. Vrouwen waarover je schitterende kostuumfilms kunt maken.
Die zijn dan ook gemaakt; James' bekendste romans zijn inmiddels allemaal verfilmd, en alle hoofdrollen werden gespeeld door aantrekkelijke actrices. Nicole Kidman was Isabel Archer; Helena Bonham Carter, die volgens eigen zeggen altijd gevraagd wordt voor films waarin een korset gedragen moet worden, schitterde als Milly Theale, en Uma Thurman en Kate Beckinsale spelen in The golden bowl, de nieuwste James-verfiming.
Dat heeft aantrekkelijke beelden opgeleverd. Mooie shots van ruisende rokken, glitterende oorbellen bungelend aan fragiele oortjes, blanke decolletés en slanke vingers die aan ingewikkelde kapsels priegelen.

Italiaanse prins
De hoofdpersonages in de James-verfilmingen zijn niet alleen mooi, ze zijn ook sympathiek. Neem Maggie Verver uit The golden bowl. Maggie's vader Adam is een schatrijke weduwnaar die in Europa kunstschatten verzamelt voor een door hem opgericht museum in de Amerikaanse stad American City. Maggie wordt door Fanny Assingham, een oudere vriendin, gekoppeld aan de arme, maar uiteraard knappe Italiaanse prins Amerigo. Wat Fanny Assingham Maggie niet vertelt, is dat de prins een korte, maar hevige relatie heeft gehad met Charlotte Stant, Maggie's boezemvriendin. Als Maggie op haar beurt haar vader aan Charlotte koppelt, leidt dat tot complicaties.
Maggie en haar vader blijven elkaar dagelijks zien, en hun beide echtgenoten voelen zich buitengesloten. Charlotte verleidt de prins, en ze beginnen hun verbroken relatie opnieuw. Maggie en haar vader lijken aanvankelijk niets te merken, maar langzamerhand krijgt Maggie door wat er aan de hand is. Als ze op zoek gaat naar een cadeau voor haar vader, wordt haar vermoeden bevestigd. In een klein antiekwinkeltje in Bloomsbury koopt ze een vergulde kristallen sierbeker. Als de antiquair de volgende dag de beker persoonlijk komt brengen omdat hij Maggie in alle eerlijkheid wil vertellen dat er een scheurtje in het kristal zit, herkent hij op een foto de prins en Charlotte, die een aantal jaren eerder in zijn winkel de beker bekeken hebben. Hij was ervan overtuigd, zegt hij tegen Maggie, dat het paar getrouwd was, of op zijn minst verloofd.
Maggie stort haar hart uit bij Fanny Assingham. Die neemt drastische maatregelen: ze laat de beker vallen. Maggie moet nu onder ogen zien dat ze onrealistisch is geweest: een perfecte harmonische verhouding tussen haar vader, haar man, haar vriendin en haarzelf, is onmogelijk. Ze moet kiezen. Ze moet of de al te nauwe band met haar vader verbreken, of haar huwelijk opgeven.

Nicole Kidman als Isabel in The portrait of a lady.

Haarkleur
The golden bowl heeft alle elementen van een sprookje: een knappe prins met een mooi paleis, een mooie, lieve prinses, een liefhebbende vader, een boze stiefmoeder, en een goede fee. De film versterkt dat idee: Kate Beckinsale speelt met grote overtuigingskracht het onschuldige, maar passieloze lieve prinsesje, en Uma Thurman wordt geacht de sensuele en dus slechte stiefmoeder te vertegenwoordigen — dat dit niet helemaal gelukt is, ligt aan haar niet geheel toereikend acteertalent, en niet aan het script. Nick Nolte en Jeremy Northam als respectievelijk Maggie's vader en de prins zijn, zoals alle sprookjesvaders en sprookjesprinsen, goedgelovige sukkels, en Anjelica Huston als Fanny Assingham is de fee die voor een goede afloop zorgt. Het enige dat niet aan de stereotypen voldoet, is de haarkleur van de beide hoofdrolspeelsters: de heldin van het verhaal heeft zwart haar, terwijl de boze stiefmoeder blond is.
Misschien is dat laatste een subtiele hint. Wie The golden bowl gelezen heeft, weet namelijk dat de zaken wat minder ongecompliceerd liggen dan de film ons doet geloven. In het boek is Maggie helemaal niet zo lief en onschuldig als ze lijkt. Maggie weet drommels goed dat zij en haar vader de prins gekocht hebben alsof hij een begeerlijk Italiaans kunstvoorwerp was. En als ze Charlotte aan haar vader koppelt, lijkt ook dat eerder op een handelstransactie dan op een daad die uit genegenheid voortkomt. Het is voor Maggie handiger als haar vader getrouwd is, en het liefst met iemand die ze kent en die ze onder controle kan houden. Charlotte is zo mogelijk nog armer dan de prins, en kan het huwelijksaanzoek van de rijke Adam moeilijk afwijzen. En hoewel de prins na verloop van tijd liefde en genegenheid voor zijn echtgenote gaat voelen, worden de twee mensen die echt en met passie van elkaar houden, gescheiden: opgeofferd worden ze, voor het geluk van Maggie, die altijd alles heeft gekregen wat ze hebben wilde, en niet van plan is met die gewoonte te breken.
Dat betekent niet dat Maggie slecht is. Ze meent oprecht dat ze het beste met Charlotte voorheeft door haar aan haar vader te koppelen. Bovendien bespaart ze haar stiefmoeder gezichtsverlies, door net te doen alsof het Charlottes eigen idee is dat zij naar Amerika terugkeert. Maggie is gewoon verwend. Ze is egocentrisch. Ze wil zo veel mogelijk schoonheid en genegenheid vergaren, ongeacht of dat ten koste van het geluk van anderen gaat. Daarin is ze niet anders dan haar vader, die een museum bouwt op de plaats waar de burgers van American City liever een tramlijn wilden hebben.
De verfilming van The portrait of a lady wijkt op een zelfde manier af van het boek. Ook hier wordt de hoofdpersoon voorgesteld als een naïeve jonge vrouw die in de netten van een man en zijn minnares verstrikt raakt. En ook hier is de heldin in de roman minder onschuldig dan de film suggereert: ook Isabel Archer koopt haar echtgenoot vanwege zijn interessante achtergrond en zijn goede connecties. Ze komt niet alleen door de hebzucht en de slechtheid van haar man ten val, maar ook door haar eigen overmoed. Dat het huwelijk op een fiasco uitloopt, had ze kunnen weten: ze is genoeg gewaarschuwd door mensen die het beste met haar voorhadden.

Helena Bonham Carter als Kate in Wings of the dove.

Perfect
Wil dat zeggen dat James eigenlijk ook niet van Amerikaanse vrouwen hield? Dat hij hen uiteindelijk net zo immoreel vond als de Engelse?
Zo eenvoudig ligt het niet. Toen James zijn broer schreef wat hij van Engelse vrouwen vond, verwoordde hij niet alleen zijn gevoelens, maar die van Amerikanen in het algemeen. De Verenigde Staten waren in 1870 nog geen honderd jaar onafhankelijk, en nog steeds verliepen de contacten tussen het oude en het nieuwe land niet geheel vlekkeloos. Bovendien had men grote behoefte aan een eigen identiteit. Die verwierf men door zich enerzijds af te zetten tegen het oude moederland, en anderzijds op zoek te gaan naar nieuwe symbolen. Die laatste vond men, zoals wel vaker in de geschiedenis van de mensheid, in 'de vrouw'.
In de ogen van veel Amerikanen én Engelsen waren Amerikaanse vrouwen vele malen zelfstandiger en doortastender dan hun Engelse seksegenoten. Tot op zekere hoogte waren ze dat ook: ongetrouwde jonge Amerikaanse vrouwen reisden vaak zonder begeleiding, wat voor jonge Engelsen uit de upper class in die tijd veel moeilijker was. Bovendien hadden ze dikwijls een uitgesproken mening. Wat dat betreft voldeden ze daarom voor veel schrijvers, en ook voor James, perfect als symbool van de nieuwe wereld: in veel negentiende-eeuwse romans belichaamde een Amerikaanse vrouw de ongebondenheid en onafhankelijkheid van de nieuwe wereld ten opzichte van de oude.
Maar James gebruikte zijn vrouwelijke personages niet alleen als symbool voor de tegenstelling tussen de Verenigde Staten en Engeland. 'De vrouw' was voor hem, en ook daarin stond hij niet alleen, een ambivalent wezen. Of zij boezemde vanwege haar seksuele macht over mannen absolute afkeer in, óf zij stak vanwege haar puurheid torenhoog boven mannen uit. Die tegenstelling, die in de bekendste Europese sprookjes voorkomt, is in al zijn boeken te vinden. Dat wil zeggen: als je er naar op zoek gaat.
Want wie het werk van James vanuit die tegenstellingen verklaren wil, gaat zeer kortzichtig te werk. James was een schrijver, en een groot schrijver. Dat wil zeggen dat hij oog had voor de ontoereikendheid van symbolen. De werkelijkheid is onmetelijk veel rijker en gecompliceerder dan elk beeld dat ervan gemaakt wordt. James wist dat, en hij betreurde dat. Het leven beschouwde hij als een slechte imitatie van de kunst. Het leven, zei hij, zit vol scheuren en barsten. Liever had hij gewild dat het leven perfect was, zoals de kunstschatten van Adam Verver. Maar hij besefte drommels goed dat het leven zo niet in elkaar zit. En omdat hij ook inzag dat perfecte kunst uiteindelijk evenmin bestaat als het perfecte leven, begreep hij dat een goede roman nooit uit personages met eenduidige karaktertrekken bestaat. Net als in het echte leven zijn daarom zelfs de vrouwen in zijn romans niet óf volkomen slecht, óf volkomen goed.
'Kunst die het leven buitensluit, is een armzalige aangelegenheid', heeft James eens gezegd. Films die voorbijgaan aan de complexiteit van zijn romans, verdienen het daarom niet om kunst genoemd te worden.

Monica Soeting



top
THE GOLDEN BOWL

Februari 2001 #219

Productie
Ismail Merchant
Regie
James Ivory
Scenario
Ruth Prawer Jhabvala, gebaseerd op de roman van Henry James
Camera
Tony Pierce Roberts
Montage
John David Allen
Art direction
Andrew Sanders
Kostuums
John Bright
Muziek
Richard Robbins
Met
Kate Beckinsale
Uma Thurman
Nick Nolte
Jeremy Northam
Anjelica Huston
James Fox

Kleur, 134 minuten

Distributie
A-Film Distribution
Te zien
vanaf 25 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


G

G-FORCE
G.I. JANE
G.I. Joe: Retaliation
G.I. JOE: THE RISE OF THE COBRA
Gaamer
GABBEH
Gabrielle
GABRIELLE
GADJO DILO
GAINSBOURG, VIE HÉROÏQUE
GALAXY QUEST
Gallipoli
The Gallows
Gallows Hill
Gambit
THE GAMBLER
Game
THE GAME
Game of Thrones (Seizoen 5)
Game of Thrones Seizoen 1
GAMER
Le gamin au vélo
GAMLE MAEND I NYE BILER/OLD MEN IN NEW CARS
GANGS OF NEW YORK
Gangs of Wasseypur
Gangster Squad
GANGSTERBOYS
Het gangstermeisje
GARAGE
GARAGE DAYS
GARAGE OLIMPO
Les garçons et Guillaume, à table!
THE GARDEN
GARDEN STATE
GARFIELD
GARFIELD: A TALE OF TWO KITTIES
GARPASTUM
GAS, FOOD, LODGING
Gasland part I & II
GASTON'S WAR
GATTACA
IL GATTOPARDO
GAY
GAZON MAUDIT
Les géants
GEEN BEREIK
GEEST UIT DE POLDER
GEGE
Gegen die Wand
HET GEHEIM
Het geheim van Delft
HET GEHEIM VAN MEGA MINDY
GELUK IS ALS GLAS
EEN GELUKKIGE HAND
DE GELUKKIGE HUISVROUW
EEN GELUKKIGE TIJD
GEMINI (SOSEIJI)
Gemma Bovery
The General
THE GENERAL'S DAUGHTER
GENERATION KILL
LA GENÈSE
GENESIS
Genius
GENOVA
LES GENS NORMAUX N'ONT RIEN D'EXCEPTIONNEL
GEORGE MICHAEL: A DIFFERENT STORY
GEORGE OF THE JUNGLE
Georges Bataille's Story of the Eye
GEORGI AND THE BUTTERFLIES
GEORGIA RULE
GEORGICA
Gerhard Richter Painting
GERMINAL
Geronimo
GERONIMO: AN AMERICAN LEGEND
GERRY
GESPENSTER
GET BACK
GET CARTER
The Get Down
Get Hard
GET HIM TO THE GREEK
GET LOW en de arthouse-western
GET ON THE BUS
GET REAL
GET RICH OR DIE TRYIN'
GET SHORTY
THE GETAWAY
Gett — The Divorce Trial of Viviane Amsalem
GETTING EVEN WITH DAD
GETTING HOME
GETTING MY BROTHER LAID (MEIN BRUDER DER VAMPIR)
GETTYSBURG
GEVANGEN OP JAVA
GEVANGENEN VAN DE GROND
DE GEVLEKTE HOND (A PIEBALD DOG RUNNING ON THE EDGE OF THE SEA)
De geweldige beer
GFP Bunny
THE GHOST AND THE DARKNESS
GHOST DOG: THE WAY OF THE SAMURAI
GHOST IN THE SHELL
Ghost in the Shell
GHOST IN THE SHELL 2
GHOST RIDER
Ghost Rider: Spirit of Vengeance 3D
GHOST SHIP
GHOST WORLD
THE GHOST WRITER
Ghostbusters
GHOSTS FROM THE PAST
GHOSTS OF GIRLFRIENDS PAST
Gianni e le donne
THE GIFT
The Gift
GIGANTE
GIGLI
Gimme Danger — Long Live The Stooges
GIMME SHELTER
Ginger & Rosa
GINGER SNAPS
THE GINGERBREAD MAN
GIORNI E NUVOLE
The Girl
GIRL 6
Girl Most Likely
The Girl on the Train
A Girl Walks Home Alone at Night
GIRL WITH A PEARL EARRING
The Girl with the Dragon Tattoo
GIRL, INTERRUPTED
GIRLFIGHT
THE GIRLFRIEND EXPERIENCE
Girlhood
GIRLS UNITED
GLADIATOR
GLADIATOR
LES GLANEURS ET LA GLANEUSE
GLAS OP CELLULOID
Glassland
Glee the 3D Concert Movie
GLENGARRY GLEN ROSS
THE GLIMMERMAN
GLITTERBUG
GLORIA
Gloria
Gluckauf
GLUE
GNOMEO & JULIET
GO
GO GET SOME ROSEMARY
GO WEST, YOUNG MAN!
GOAL KICK OFF
God Bless America
GOD IS MY DJ
GOD TOLD ME TO
GOD'S LONELY MAN
THE GODDESS OF 1967
THE GODFATHER DVD COLLECTION
GODS AND MONSTERS
Gods of Egypt 3D
GODSEND
GODZILLA
Godzilla 3D
DAS GOEBBELS EXPERIMENT
De goede dood
GOHATTO
GOING THE DISTANCE
GOING TO SCHOOL WITH MY DAD ON MY BACK
Gold
GOLDEN BALLS
THE GOLDEN BOWL
THE GOLDEN COMPASS
GOLDENEYE
GOLDFISH MEMORY
Goltzius and the Pelican Company
GOLVEN
GOMORRA
GONE BABY GONE
Gone Girl
GONE IN 60 SECONDS
Gone With the Wind
GONIN
GOOD ADVICE
GOOD BYE, LENIN!
A Good Day To Die Hard
The Good Dinosaur
THE GOOD GERMAN
THE GOOD GIRL
THE GOOD HEART
Good Kill
A GOOD MAN IN AFRICA
GOOD MEN, GOOD WOMEN
A Good Old Fashioned Orgy
Good People
GOOD ROCKIN' TONIGHT
THE GOOD SHEPHERD
THE GOOD SON
GOOD WILL HUNTING
A GOOD WOMAN
A GOOD YEAR
THE GOOD, THE BAD AND THE UGLY
GOODBOY!
GOODBYE BAFANA
GOODBYE LOVER
GOODBYE SOLO
GOODBYE SOUTH, GOODBYE
A GOOFY MOVIE
GOOISCHE VROUWEN
Gooische Vrouwen 2
Goosebumps 3D
GORDEL VAN SMARAGD
GORDOS
GOSFORD PARK
THE GOSPEL OF JOHN
GOSSIP
GOTHIKA
GOUD
DE GOUDEN SWIPE
DE GOUDLIJN PARAMARIBO — DAM
LE GOÛT DES AUTRES
GOUTTES D'EAU SUR PIERRES BRÛLANTES
GOYA'S GHOSTS
Gozaran — Time Passing
GRACE IS GONE
Grace of Monaco
GRACE OF MY HEART
LA GRAINE ET LE MULET
GRAN TORINO
The Grand Budapest Hotel
Le grand cahier
Grand central
Le grand soir
LE GRAND VOYAGE
La grande bellezza
IL GRANDE COCOMERO
GRANDE HOTEL
La grande illusion
Il grande sogno
The Grandmaster
GRAVE DANGER
THE GRAVE OF THE FIREFLIES
Gravity
GRBAVICA
GREASE
GREAT ECSTASY OF ROBERT CARMICHAEL
Great Expectations
GREAT EXPECTATIONS
The Great Gatsby
GREAT KILLS ROAD
GREAT MIGRATIONS
The Great Northwest
THE GREAT RAID
The Great Wall
THE GREAT WHITE HYPE
GREEN HAT
THE GREEN HORNET
The Green Inferno
The Green Inferno en Knock Knock (Eli Roth over)
Green Lantern 3D
THE GREEN MILE
Green Room
GREEN ZONE
GREENBERG
Greencard Warriors (Miriam Kruishoop over)
Greetings from Tim Buckley
The Grey
THE GREY ZONE
GRIDLOCK'D
DE GRIEZELBUS
GRIMM
Grimsby
THE GRINCH
GRINDHOUSE: DEATH PROOF
GRINDHOUSE: PLANET TERROR
GRIZZLY MAN
De groeten van Mike!
Gromozeka
HET GROOTSTE VAN HET GROOTSTE, ABRAHAM TUSCHINSKI
GROOVE
GROSSE POINTE BLANK
DE GROT
GROTE KLEINE MUIS: CIRKELIENTJE
DE GROTE TOVENAAR
DE GROTE VAKANTIE
De grote Zwaen
GROUNDHOG DAY
GROWN UPS
Grown Ups 2
THE GRUDGE
THE GRUDGE 2
Grudge Match
GRUMPIER OLD MEN
GRUMPY OLD MEN
GUANTANAMERA
The Guard
Guardians of the Galaxy
GUARDING TESS
GUERNSEY
Güeros
La Guerre est Déclarée
GUESS WHO
A GUIDE TO RECOGNIZING YOUR SAINTS
GUINEVERE
GULLIVER'S TRAVELS 3D
GUMMO
The Gunman
THE GUNS OF NAVARONE
THE GURU
GUS VAN SANT BOX
El Gusto